Мукъаддес Китап: Лука
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-01-27T08:33:58.928293+00:00

Мукъаддес Китап

Мукъаддес Китап

1. Инджиль
2. Алланынъ Адлары
3. Сёзлюк
4. Узунлыкъ Ольчюлери (инджиль)

5. Сепильген Шейлернинъ Ольчюлери Ве Шингенлик Ольчюлери

6. Инджиль Девринде Къулланылгъан Агъырлыкъ Ольчюлери Ве Акъчалар

7. Инджиль Деври Хронологиясы (м.э. 30 – М.с. 100 С.)

8. Ибраим Ве Агъа-къардашларынынъ Эвлятлары

9. Теврат Ве Зебур Китапларында Олгъан Иса Месих Акъкъында Базы Пейгъамберликлер Ве Оларнынъ Беджерилюви

10. Хариталар

Мукъаддес Китап акъкъында

«Мукаддес Китап» деген ад текликте къулланылса да, аслында, бу, китаплар джыйынтыгъыдыр. Бу китапларнынъ джыйынтыгъы – Алланынъ Сёзюдир (къ. юн. библиа сёзю «китаплар» манасыны анълата; шу сёзнен Мукъаддес Китапнынъ ады бутюн дюнья тиллеринде пейда олды). Бу китапны адет-узьре эки къысымгъа болелер: Эски Васиет (Иса пейгъамбер догъмаздан эвель язылгъан китаплар) ве Янъы Васиет (Иса пейгъамбернинъ яшайышынен багълы олгъан заман акъкъында ве Онынъ олюми ве тирилювинден сонъраки девир акъкъында язылгъан китап ве мектюплер).

Мукъаддес Китап башкъа тюрлю де болюне, бу неширде биз тамам шу усулны къулланамыз. Мукъаддес Китапнынъ биринджи джыйынтыгъы Теврат эди. Шу адны Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабы ташыйлар. Оларнынъ башкъа ады Мусанынъ Беш Китабы я да Мусанынъ Къануны. Булардан сонъ Тарихий китаплар келе, мында Ханаан топрагъына кирген сонъ, Исраиль девлетининъ ильк тарихий вакъиалары тасвир этиле, девлетнинъ мейдангъа келюви ве Исраильнинъ биринджи падишалары акъкъында, озь топрагъындан сюргюн этильген халкънынъ фаджиасы ве сонъраки къайтувы акъкъында айтыла. Бундан сонъ кельген Зебур ве икмет китаплары адлы джыйынтыкъта еудий халкъынынъ шахсий ве ичтимаий литургиясы, эм де земаневий ве осеяткъан несильни огретюв ичюн муим олгъан насиатлар ер ала. Бундан сонъ Пейгъамберлернинъ китаплары келе, оларны бизге Исраиль ве Ехуда девлетлерининъ пйгъамберлери къалдыргъандыр. Бу пейгъамберлер халкъкъа Алланынъ Сёзюни кетире, халкъны арткъа, озь Яратыжысына къайтара ве агъыр мусибетлер вакътында джесарет бере эдилер. Шуны къайд этмек керек ки, юкъарыда айтылгъан китапларнынъ чокусы хронологик тертипте дегиль, адет-узьре мевзулар шекильде ерлештирильгендир. Китаплардаки вакъиалар ве пейгъамберлернинъ хызмети акъкъында тафсилятлыджа хронологик малюмат алмакъ ичюн, Сизлерни хронологик джедвеллерге мураджаат этмеге риджа этемиз, оларны неширимизнинъ сонъунда тапа билесиз. Юкъарыда айтылгъан джыйынтыкълар умумий оларакъ 39 китапны къаплап ала, олар миляттан эвель бир бучукъ бинъ йыл девамында еудий ве арамий тиллеринде чешит муэллифлер тарафындан язылгъандыр. Оларнынъ эсас вазифеси – Алла ве еудий халкъынынъ арасындаки мунасебетлер, сонъра да бутюн инсаниетнен мунасебетлер акъкъында айтып бермектир.

Сонъра кельген 27 китап, эксериетинен къадимий юнанджа язылып, ичине энъ эвеля Инджиль джыйынтыгъыны алалар. Инджильге кирген китаплардан дёрт китап Иса Пейгъамбернинъ аяты, талиматы, олюми ве тирилюви акъкъында икяе этелер. Биринджи бакъышта бу дёрт китап айны вакъиалар акъкъында язылгъан, ве оларнынъ бир чокъ ерлери текрарлана, деген фикир догъмакъ мумкюн. Бир тарафтан бу догърудыр, лякин дёрт айры-айры икяе башкъа-башкъа муэллифлер тарафындан язылып, тек бир дане аятнынъ шаатлары олып келелер ве шунынънен бирликте, олып кечкен вакъиаларнынъ энъ толу тасвирини алмагъа ярдым этелер. Шу дёрт китапнен (бирисининъ догърудан-догъру девамы олгъан) Эльчилернинъ фаалиети китабы сыкъы багълыдыр. Мында Исанынъ кокке котерильгенинден сонъ, месихчилер джемиетининъ биринджи йыллары акъкъында ве Онынъ шегиртлери Рим империясынынъ сакинлери арасында Къуванчлы Хаберни даркъатып башлагъанлары акъкъында айтыла. Къалгъан китаплар Эльчилернинъ язылары адында топланып, озюнинъ ичине Иса Пейгъамбернинъ шегиртлери иманлылар джемиетине ве айры адамларгъа иманларыны пекитмек ве догъру ёлгъа къоймакъ ниетинен, агъыр сынавлардан кечмеге ярдым этмек ичюн язгъан мектюплерни топлай. Джыйынтыкъны Юханнынъ Сырларнынъ ачылувы китабы екюнлей; мында символик бир тиль ярдымынен Алланынъ Онъа къаршы тургъан кучьлерге къаршы гъалебеси тасвирлене.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесининъ тарихы

Шимдики заманда, 2016 сенесине къадар, Мукъаддес Китап дюньянынъ бир чокъ тиллерине терджиме этильди. Толусынен беш юз тильден чокъ тиллерге терджимеси бар (шимди дюньяда аман-аман еди бинъ тиль бар деп эсаплана), Китапнынъ базы къысымлары исе эки бинъ тильден зияде тиллерге терджиме этильди.

Бизге белли олгъан къырымтатар тилинде биринджи терджимелер XIV-юнджи асыргъа аиттир. Энъ белли къадимий ядикярлыкъта Кодекс Куманикусте къыпчакъ-къуман-половец тилине биринджи кере терджиме этильген Алланынъ Он Эмирини, Сулейманнынъ Икметли сёзлер китабындан парчаларны, Инджильден алынгъан парчаларны, «Бизим Бабамыз» дувасыны ве Зебурдан алынгъан бир сыра йырларны тапмакъ мумкюн. XVIII-инджи асырнынъ ортасына Марк, Юхан, Матта, Луканен берильген Инджиль аиттир (Къаракъоба метинлери). Бу метинлер шимдики вакъыткъадже толу шекильде келип етмедилер, лякин оларнынъ базы парчалары сакъланып къалгъан. XX-нджи асырнынъ 70-инджи сенелеринде Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесини «Мукъаддес Китапны терджиме институты» башлады. О заман Юнус пейгъамбернинъ китабы терджиме этильди (1978 с.), сонъра Маттанен берильген Инджиль терджиме этилип, нешир этильди (1985 с.). Иш 1990-ынджы сенелери девам эттирильди; о заман 1996 сенеси Озьбекистанда «Эйи Хабер» китабы нешир этильди, онынъ ичине Юхан, Луканен берильген Инджиль, Эльчилернинъ фаалиети ве Якъупнынъ мектюби кирди. Сонъра иш XXI-инджи асырда Къырымда девам этти; бир-бири артындан «Иса Месих акъкъында риваетлер» (2002 с.), «Алланынъ пейгъамберлери» (2005 с.), «Маттанен берильген Инджиль» (2006 с.), «Сулейманнынъ икмети» (Икметли сёзлер ве Джемаат башы, 2008 с.), «Инджиль» (Матта, Марк, Лука, Юхан ве Эльчилернинъ фаалиети, 2008 с.), «Теврат» (Башланув, Чыкъыш, Къануннынъ текрары, 2009 с.) ве «Зебур» (2011 с.) китаплары басылды.

2002-нджи сенесинден башлап 2015-инджи сенесине къадар бу терджименинъ устюнде «Мукъаддес Китапны терджиме институты»нынъ хадимлер группасы «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятынынъ мутехассысларынен берабер иш бирлик яптылар. Терджиманлар группасынынъ огюнде тургъан эсас макъсат – къадимий еудий, арамий ве юнан тиллеринде язылгъан асыл метиннинъ манасыны догъру акс этмек эди.

Бу терджиме япылгъанда, эсас менба оларакъ шимдики заманда энъ нуфузлы деп эсаплангъан метинлернинъ нешири ве тенкъидий аппарат къулланылгъандыр. Къадимий еудий тили ичюн – бу Biblia Hebraica Stuttgartensia, 5-инджи нешир; мында Ленинград Кодекси шеклиндеки Масора метини такъдим этильгендир, бу метин къарарнен м. с. 1000-инджи йылы битирилип, сонъра бир чокъ даа да къадимий олгъан метинлернен тенъештирильди ве догъуртылды. Къадимий юнанджа язылгъан метинлер ичюн исе бойле менба оларакъ Greek New Testament (UBS, 4-юнджи нешир) къулланылды, бу метин толусынен Novum Testamentum Graece, Nestle-Aland 27-нджи неширинен айныдыр. Бу метин бир чокъ къадимий эльязмаларгъа эсасланып тизильди, оларнынъ арасында IV-V асырларгъа аит Синай, Александрия ве Ватикан Кодекслеринден япылды. Бу кодекслерге еудий китапларынынъ (Эски Васиетнинъ) терджимелери де кирди; бу терджимелерге Септуагинта деген ад берильди.

Юкъарыда къайд этильген менбалардан гъайры, терджиманлар озь ишинде эллеринде олгъан Мукъаддес Китапларнынъ башкъа тиллерге япылгъан терджимелеринен иш туттылар, бу терджимелер арасында рус, украин, озьбек, тюрк ве башкъа тиллерге япылгъан терджимелер. Бойле ишнинъ макъсады – метинни даа да яхшы анъламакъ ве терджимелернинъ башкъа вариантларынен таныш олмакъ эди. Бизим базы окъуйыджыларымыз 1876 сенесининъ Синодаль терджимеси деп адландырылгъан ве кениш даркъалгъан Мукъаддес Китапнынъ рус тилине япылгъан терджимесинен таныш олмакъ мумкюнлер. Бизлер терджимелеримизде бу терджимеге мураджаат эткен олсакъ да, оны темель оларакъ къулланмадыкъ. Озюнинъ къыйметине бакъмадан, бу терджиме 150 йыл эвельси япылды; о заманларда терджименинъ башкъа принциплери ишлетиле эди, ве о заманларда базы къадимий менбалар эльде ёкъ эди. Бизим терджимемизде дикъкъат айры бир терджимеге дегиль де, энъ эвеля къадимий менбаларгъа берильди. Лякин сизни ишандырмакъ истеймиз ки, бизим терджимемиз ве Синодаль терджимеси арасында мана джеэттен фаркълар олса биле, бу фаркълар минималь олып, метиннинъ умумий менимсевине тесир этмей.

Метиннинъ мана ве шекли бир къач этаптан ибарет олгъан эр тарафлама тешкерювлерден кечти. Асыл мананынъ догърулыгъындан гъайры, группа бу мананы земаневий, окъуйыджыларгъа анълайышлы олгъан, яхшы эдебий тильде акс эттирмеге гъайрет этти. Биринджи басамакъта, тафсилятлы азырлыкъ ишлери этильген сонъ, къырымтатар тилине терджиме япылды. Сонъ теологик муаррирнинъ тарафындан терджеме къадимий эльязмаларнен тенъештирильди. Экинджи басамакъта Къырымнынъ чешит ерлеринде яшагъан къырымтатарлар да, къадын ве эркеклер, эсли башлы ве яшлар, бильгили ве къырымтатар тилинде агъзавий шекильде субетлешкенлер, терджимени тешкермеге ярдым эте эдилер. Учюнджи басамакъта терджименен филолигик муаррир чалышты. Эр бир басамакъта терджимеге янъы тюзетмелер къошулды. Ишнинъ нетиджесинде терджименинъ эр бир къысмы эльязмаларнен чокъ йыл чалышкъан ве зенгин терджиманлыкъ теджрибеси олгъан консультант тарафындан козетильди.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимеси он учь йылгъа къадар девам этти.

Ярдымджы материаллар

Бу терджиме ярдымджы материалларнен берабер бериле. Бу материаллар Мукъаддес Китапнынъ асыл метинининъ бир къысмы дегиллер, амма окъуйыджылар даа да яхшы анъласын деп, къошулгъанлар.

Эр бир китаптан эвель кучюк сёз башы кирсетиле, мында тарихий контекст акъкъында, эсас мевзулар акъкъында малюмат, ве сыкъ-сыкъ китапнынъ къыскъа планы бериле. Айры китаплар манаджа къысымларгъа болюнген ве бу къысымларнынъ серлевасы къайд этильгендир, бу серлевалар икяенинъ мевзусы акъкъында къыскъа хабер берелер. Йылдызчыкънен (*) къайд этильген базы сёзлер, фразалар ве аетлерге саифенинъ сонъунда сноскалар бериле; мында анълашылмагъан адлар, сёзлер, медений хусусиетлернинъ манасы анълатыла, я да аетнинъ башкъа манасы бериле. Китапнынъ сонъунда къыскъа сёзлюк бериле; мында базы муим терминлер, анъламлар, базы ад ве джогърафия адлары да анълатыла. Сёзлюктен гъайры, тасвирий менба оларакъ, Ибраим атанынъ несиллер джедвели де бардыр. Къадимий ольчюлерни тасавур этмек ве оларны шимдики ольчюлернен тенъештирмек ичюн, биз ольчюлер джедвелини де кетиремиз. Бундан да гъайры, тасвирий васта оларакъ къадимий дюньянынъ хронология джедвели ве къадимий дюньянынъ хариталары теклиф этиле. Бунъа къошма оларакъ, башкъа материаллар да бардыр. Бу материаллар Сизлерге окъугъан шейлеринъизни даа да яхшы анъламагъа ярдым этер деген умюттемиз.

Нетидже

Мукъаддес Китап – инсаниетнинъ тарихында буюктен-буюк китаптыр, медениет ве иджат этюв сааларынынъ чокъусына тесир эткен дюнья эдебиятынынъ классикасыдыр. Лякин о, энъ эвеля, Алланынъ ве инсаниетнинъ арасында олгъан мунасебетлер тарихыдыр, Онынъ Озю акъкъында вахийи ве Онынъ истегени акъкъындадыр. Биз умют этемиз ки, бу терджиме къырымтатар халкъына бу хазинени ана тилинде ачаджакъ ве инсанларгъа Алланынъ къанунларына коре яшамагъа ярдым этеджектир.

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятлары терджиманларгъа ве муаррирлерге, бу неширни басып чыкъармагъа ярдым эткенлернинъ эписине озь буюк миннетдарлыгъыны бильдирелер.

Урьмет иле,

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер»нинъ ишдешлери

Къыскъарувлар

ас. | асыр
б. | баб, я да баблар
бакъ. | бакъынъыз
къ. арам. | къадимий арамий тилинде
къ. еуд. | къадимий еудий тилинде
къ. юн. | къадимий юнан тилинде
къыяс. | къыясланъыз
Мас. | Масора, къадимий еудий эльязма
м. с. | миляттан сонъ, я да Иса пейгъамбер догъмаздан сонъ
м. э. | миляттан эвель, я да Иса пейгъамбер догъмаздан эвель
рус. | рус тилинде
с. | сене, я да сенелер
Септ. | Септуагинта, къадимий юнан терджиме эльязмасы

Инджиль

Инджиль

1. Лука

Лука

Лука

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Луканен берильген Инджиль

Бу китапнынъ муэллифи – Лука, эльчи Павелнинъ ёлдашларындан бири, зенааты боюнджа эким. О, Исанен багълы эсас вакъиаларны корьмеген, атта Исраиль халкъына аит дегиль эди. Амма буюк дикъкъатнен шаатларнынъ айткъанларыны динълеп, Месихнинъ яшайышы ве ишлери акъкъында шубе догъурмагъан малюмат топлады. Буны о, Месихке иман эткен чешит халкъларнынъ окъуйыджылары ичюн япты. Озь китабыны о, Матта ве Марктан сонъ язды. Лука Исанынъ яшайышыны о девирдеки тарихий вакъиаларнен багълай. Бойлеликнен, о, месихчилер иманынынъ къатты тарихий темелини косьтере.

Лука озю эдебий юнан тилини пек яхшы биле эди, эм де оны яхшы анълагъан окъуйыджыларгъа мураджаат эте. Биринджи бабда о, Зебурнынъ йырларына ошагъан ильхамлы гимнлерни бере. Махсус дикъкъатны кинаели икяелернинъ анълатмасына айыра (14–16 б.), Исанынъ Ерусалимге баргъаны акъкъында тафсилятлы шекильде тариф эте (9.51–19.27).

Лука фукъаре ве гъариплерге олгъан Алланынъ къайгъырувына, Месихке хызмет эткен къадынларгъа, бутюн халкълар ичюн Алла Падишалыгъы ачыкъ олгъанына айры ер бере.

Ягъянынъ ве Исанынъ догъгъаны акъкъында пейгъамберликлер (1 б.). Исанынъ догъулувы ве сюннет этилюви. 12 яшындаки Иса Алланынъ Сарайында (2 б.). Ягъя ве Иса. Ягъя Исаны сувгъа батырып чыкъара. Исанынъ несиллер джедвели (3 б.). Шейтан Исаны сынавдан кечире. Иса биринджи аджайип шейлерни япа (4 б.). Иса биринджи шегиртлерини чагъыра. Иса адамларны чешит хасталыкълардан тедавийлей (5 б.). Иса 12 шегиртини сайлай. Иса халкъны огрете (6 б.). Юзбашынынъ иманы. Ягъя Иса акъкъында айта (7 б.). Урлукъ сачыджы, шамдан устюнде чыракъ акъкъында кинаели икяелер. Иса къызчыкъны тирильте (8 б.). Иса 5 000 адамны тойдура (9 б.). Мераметли самариели акъкъында (10 б.). Дува акъкъында (11 б.). Акъылсыз зенгин акъкъында кинаели икяе. Раббининъ келювине азыр олып къасевет этмемек акъкъында огют (12 б.). Дёрт букюльген къадыннынъ тедавийленюви. Алланынъ Падишалыгъы акъкъында (13 б.). Иса ферисенен акъшамлыкъ ашыны ашай. Исанынъ артындан юрмекнинъ фияты (14 б.). Адашкъан къой, джоюлгъан акъча ве ёлуны шашыргъан огъул акъкъында кинаели икяелер (15 б.). Акъыллы эв идареджиси акъкъында кинаели икяе. Зенгин ве Лазар (16 б.). Гуна ве иман акъкъында. Алла Падишалыгъынынъ келюви (17 б.). Тул къадын, ферисе ве салым топлайыджы акъкъында кинаели икяелер (18 б.). Иса ве Закий. Динарлар акъкъында кинаели икяе. Иса бир эшек устюнде Ерусалимге кире. Иса Алланынъ Сарайында (19 б.). Кирагъа алынгъан юзюмджилер акъкъында кинаели икяе. Салым акъкъында (20 б.). Дюнья сонъунынъ бельгилери (21 б.). Исанынъ шегиртлеринен берабер сонъки акъшамлыкъ ашы. Исаны якъалайлар ве суд этелер. Пётр Исадан вазгече (22 б.). Иса Пилат ве Ироднынъ алдында. Исаны хачкъа мыхлайлар (23 б.). Иса тириле. Иса ве эки шегирти Эммаус ёлунда (24 б.).

1

1^1Арамызда олып кечкен вакъиалар акъкъында чокъ адам икяе этмеге башлагъанлар. 2Бизлер исе эр шейни озь козюнен корьген адамлардан, Сёзнинъ хызметчилеринден билип, 3+мен де, эписини гъайретнен огренген сонъ, бу вакъиаларны санъа, урьметли Теофил, бирер-бирер язып бермек къарарына кельдим. 4Шунынънен, санъа берильген хабер акъикъий олгъаныны анъларсынъ.

Ягъянынъ догъгъаны акъкъында хабер

5+Еудиенинъ падишасы Ироднынъ куньлеринде Авиянынъ болюгинден Зекъарья адлы бир руханий бар эди. Онынъ Элизабет адлы апайы Харун союндан эди. 6+Олар экиси Алланынъ огюнде инсафлы адамлар олып, Раббининъ эписи эмир ве къанунларыны къатиен тута эдилер. 7+Лякин оларнынъ балалары ёкъ эди. Элизабет къысыр, олар экиси де энди къартайгъан эдилер.

8+Куньлернинъ биринде Зекъарья, болюгининъ невбетинде, Аллагъа ибадет этмек керек эди. 9+Руханийлернинъ адети боюнджа джереп чекип, Зекъарья Алланынъ Сарайына кирди ве къокъулы отларны якъа башлады. 10+Бутюн халкъ исе, къокъулы отларны якъкъан вакъытта тышарыда турып дува окъуй эди.

11+Бирден Алланынъ мелеги пейда олды, къокъулы отлар якъыладжакъ ернинъ онъ тарафында турды. 12Мелекни корьген Зекъарья шашмалады ве къоркъты. 13+Амма мелек онъа:

– Къоркъма, Зекъарья! Сенинъ ялварувынъ эшитильди. Апайынъ Элизабет санъа огъул догъаджакъ, ве сен онынъ адыны «Ягъя» къояджакъсынъ, – деди.

14– О санъа къуванч ве буюк севинч береджек,
чокъ адам онынъ догъгъанына къуванаджакълар.
15+О, Раббининъ козюнде улу оладжакъ,
шарап ве ички ичмейджек,
даа анасынынъ къарнында олгъанда, Мукъаддес Рухкъа толаджакъ.

16Исраиль халкъындан чокъларыны
оларнынъ Раббисине Аллагъа къайтараджакъ.
17+Ильяснынъ руху ве къудретине толып,
Раббиден эвель кетеджек,
бабаларнынъ юреклерини балаларына бакътырып,
бойсунмагъанларны инсафлы ёлгъа къайтараджакъ,

Раббиге яхшы азырландырылгъан халкъны теслим этеджек.

18+Зекъарья мелекке:

– Я мен буны насыл биледжем? Мен къартым, апайым да энди баягъы яшындадыр, – деди.

19+Мелек онъа шойле джевап берди:

– Мен – Алланынъ огюнде тургъан Джебраилим. О, мени сеннен лаф этмек ве бу къуванчлы хаберни санъа бильдирмек ичюн ёллады. 20Мен санъа айткъаным озь вакътында оладжакъ. Амма меним сёзлериме инанмагъанынъ ичюн, сенинъ тилинъ тутуладжакъ, ве бу шейлер мейдангъа кельмегендже, лаф этмейджексинъ.

21Халкъ исе Зекъарьяны беклей, онынъ Алланынъ Сарайында бу къадар чокъ отургъанына шаша эди. 22Сонъ Зекъарья чыкъты, лякин лаф этип оламай эди. Халкъ о анда руя корьгенини анълады. Зекъарья оларгъа къолларынен ишаретлер эте, озю исе тильсиз олып къала эди.

23Хызмет вакъты биткен сонъ, Зекъарья эвине къайтып кельди. 24Бундан сонъ онынъ апайы Элизабет юклю олды ве биринджи беш ай ичинде эвден чыкъмады. 25+О: «Буны мен ичюн Рабби япты. Устюмден адамлардан корьген масхаралыгъымны алмагъа истеди», – дей эди.

Иса Месихнинъ догъулувы акъкъында къуванчлы хабер

26+Алтынджы ай кельгенде, Алла Джебраиль мелекни Галилеяда ерлешкен Назарет шеэрине, 27Давутнынъ союндан олгъан Юсуф адлы адамгъа нишанлы олгъан бир къызгъа ёллады. Къызнынъ ады Мерьем эди.

28+Онынъ янына келип, мелек:

– Селям санъа, эй, хайыр корьген! Рабби сеннен! – деди.

29Мерьем шашмалады. Мелек онъа берген селямнынъ манасы не анълаткъаныны бильмей эди.

30Мелек онъа:

– Къоркъма, Мерьем! Сен Алланынъ хайырыны таптынъ!

31+Сен юклю оладжакъсынъ, Огъул кореджексинъ
ве Онынъ Адыны «Иса» къояджакъсынъ.
32+О улу оладжакъ,

Оны «Юдже Алланынъ Огълу» деп адландыраджакълар,

Алла Оны Давут дедесининъ тахтына отуртаджакъ.

33+О, Якъупнынъ союна эбедиен Падиша оладжакъ,

Онынъ падишалыгъынынъ сонъу олмайджакъ, – деди.

34Мерьем исе мелекке:

– Бойле шей олурмы? Мен даа акъай корьмедим! – деди.

35+Мелек онъа:

– Санъа Мукъаддес Рух энеджек, сени Юдже Алланынъ къудрети къаплайджакъ. Шунынъ ичюн сенден догъаджакъ Бала азиз оладжакъ, Оны «Алланынъ Огълу» деп адландыраджакълар. 36Мына, союнъ Элизабет, къарт олса да, алтынджы ай юклю олып, бала беклей. Амма онъа къысыр дей эдилер. 37+Алланынъ япып оламагъан иши ёкъ, – деди.

38– Мен Раббининъ къулум, эр шей дегенинъ киби олсун, – деди Мерьем. Сонъ мелек ондан кетти.

Мерьем ве Элизабет

39Бундан сонъ Мерьем бирден аджеле алда дагълы топрагъына, Ехуданынъ бир шеэрине ёл алды. 40Зекъарьянынъ эвине кельди ве Элизабетнен селямлашты. 41Элизабет Мерьемнинъ селямыны эшиткенинен, онынъ ичиндеки бала секирди, ве Элизабет Мукъаддес Рухкъа толды. 42О, кучьлю сеснен:

– Сен къадынлар арасында энъ шуретлисинъ! Сенинъ къарнынъдаки бала да шуретли! 43Мен ким экеним де, манъа Эфендимнинъ анасы кельди? 44Сенинъ сесинъ къулагъыма еткенинен, ичимдеки бала къуванып секире башлады. 45Алланынъ айткъан сёзлери ерине келеджегине инангъан къадын бахтлыдыр!

Мерьемнинъ макътав йыры

46+Мерьем исе деди:

– Меним джаным Раббини шуретлей!

47+Рухум Къуртарыджым олгъан Аллада буюк къуванч тапты.

48+Алла къулунынъ алчакъгонъюллигини корьди.

Шимдиден сонъ адамларнынъ бутюн несиллери
манъа «бахтлы» дейджеклер.

49+Къудретли Алла мен ичюн улу шей япты.

Онынъ Ады Мукъаддес!

50+Несильден несильге Оны урьмет эткенлерге О, мерамет эте.

51+Озюнинъ къудретли къолуны узатты да,
юрегинде кибир фикирлери олгъанларнынъ эписини дагъытты.

52+Укюмдарларны тахтларындан алып ташлады,
алчакъгонъюллилерни исе юксельтти.

53+Яхшы шейлерни ач олгъанларгъа берди,
зенгинлерни исе бом-бош ёллады.

54-55+Аталарымызгъа, Ибраимге ве онынъ эвлядына
эбедиен мераметли олмагъа сёз бергенини хатырлады,

Озь къулуна Исраильге ярдымгъа кельди.

56Мерьем учь ай къадар Элизабетнинъ янында къалды. Сонъ озюнинъ эвине къайтып кельди.

Ягъянынъ догъулувы

57Элизабетнинъ бала тападжакъ вакъты кельди, ве о, огълан догъурды. 58Онынъ къомшулары ве сой-соплары, Рабби онъа бойле буюк мерамет япкъаныны эшитип, онен берабер къувана эдилер. 59+Секизинджи куню баланы сюннет этмеге кельдилер ве онынъ адыны, бабасынынъ ады киби, «Зекъарья» къоймагъа истедилер.

60Амма анасы бунъа:

– Ёкъ, онынъ ады Ягъя оладжакъ, – деди.

61Онъа:

– Сенинъ союнъ арасында бойле ады олгъан ич кимсе ёкъ да, – дедилер 62ве баланынъ бабасындан ишаретлернен, онъа насыл ад бермеге истегенини сорадылар.

63Зекъарья, язув тахтачыгъыны сорап: «Онынъ ады “Ягъя”», – деп язды. Эр кес шашып къалды. 64Шу ань Зекъарьянынъ агъзы ачылды, тили чезильди. О, лаф этип башлады, Аллагъа шукюр этти. 65Эписи къомшулар пек къоркътылар. Бу вакъиалар акъкъында бутюн дагълы Еудие топрагъында лаф эттилер. 66Буны эшиткенлер эписи тюшюнджеге далып, ичинден: «Бу бала ким олур экен?» – дей эдилер. Эм керчек, онен Раббининъ къудрети бар эди.

Зекъарьянынъ пейгъамберлиги

67Баланынъ бабасы Зекъарья Мукъаддес Рухкъа толып, пейгъамберлик этти:

68+– Исраильнинъ Алласыны, Раббимизни шуретленъиз!

О, Озь халкъына ярдымгъа кельди ве оны азат этти!

69-70+Къадимий заманларда
азиз пейгъамберлернинъ бильдиргенине коре,
О бизге Озюнинъ къулу Давутнынъ союндан
къудретли Къуртарыджыны ёллады.

71+О бизни душманларымыздан, бизни кореджек козю олмагъанлардан къуртараджакъ.

72+Оны ёллагъанда, Алла баба-деделеримизге мерамет этти,

Озюнинъ мукъаддес васиетини,

73-75+атамыз Ибраимге берген антыны хатырлады.

О бизге, биз душманларымызнынъ къолундан къуртулып,
кимседен къоркъмайып, азиз ве инсафлы олып,
омрюмиз боюнджа Онъа ибадет этип олурмыз, деп ант этти.

76+Санъа исе, балам, «Юдже Алланынъ пейгъамбери» дейджеклер,

Раббиден эвель кетип,

Онынъ ёлуны азырлайджакъсынъ

77+ве Онынъ халкъына къуртулыш гуналарнынъ багъышланувына багълы олгъаны акъкъында хабер даркъатаджакъсынъ.

78+Бизим Алламызнынъ буюк мерамети ичюн
бизге юксеклерден айдын шефакъ келеджек,

79+къаранлыкъ ве олюм кольгеси тюбюнде яшагъанларны ярыкълатаджакъ,
бизге барышыкъ ёлуны косьтереджек.

80+Бала осип, рухунен къуветлене эди. Исраиль халкъы алдына чыкъаджакъ вакъты кельмегендже, сахрада яшай эди.

2

Иса Месихнинъ догъулувы

2^1++О вакъыт Римнинъ императоры Август бутюн эалини джедвельге чекмеге эмир этти. 2Суриеде Кириний укюмдарлыкъ япкъанда, бу джедвель биринджи эди. 3Эр кес озь шеэрлерине язылмакъ ичюн кеттилер. 4+Юсуф да, Галилея виляетининъ Назарет шеэринден чыкъып, Еудиедеки Давут Шеэрине Вифлеемге ёл алды, чюнки о, Давутнынъ союндан олып, онынъ эвлятларындан бири эди. 5О, юклю олгъан нишанлысы Мерьемнен берабер язылмагъа кетти. 6Олар Вифлеемде олгъанда, Мерьемнинъ догъураджакъ вакъты кельди. 7Мусафирханеде оларгъа ер тапылмагъаны ичюн, о биринджи огълуны ахырда догъурды ве къундакълап айван ашлавына яткъызды.

Чобанлар ве мелеклер

8О ернинъ этрафларында чобанлар бар эди, олар чёльде яшап, геджелери къой сюрюсини къаравуллай эдилер. 9+Оларнынъ огюнде Алланынъ мелеги пейда олды, оларны Алланынъ Шурети къаплап алды. Чобанлар пек къоркътылар. 10Амма мелек оларгъа:

– Къоркъманъыз! Мен сизге къуванчлы хаберни алып келем. О, бутюн халкъ ичюн буюк къуванчтыр! 11+Бугунь Давутнынъ Шеэринде сизинъ Къуртарыджынъыз догъды. О – Месих, Раббидир! – деди. 12+– Мына онынъ бельгиси: бир ашлавда яткъан къундакъ баласыны тапарсыз.

13+Шу ань мелекнинъ янында коклер ордусы пейда олды. Олар Алланы шуретлеп:

14+– Юкъары коклерде Аллагъа шан-шурет! О мемнюн олгъан адамларгъа ер юзюнде барышыкъ олсун! – дедилер. 15Мелеклер кокке котерильген сонъ, чобанлар бир-бирине:

– Айды, Вифлеемге барайыкъ да, анда не олгъаныны, Раббиден бизге бильдирильген шейлерни бакъайыкъ, – дедилер. 16Олар тез-тез ёлгъа чыкътылар ве барып Мерьемни, Юсуфны ве ашлавда яткъан баланы таптылар. 17Оны корип, бу бала акъкъында оларгъа насыл хабер этильгенини айттылар. 18Буны динълегенлернинъ эписи чобанларнынъ айткъанларына шашып къалдылар. 19+Мерьем исе эр шейни акъылында тутып, бу акъта тюшюне эди. 20Чобанлар, эшиткен ве корьген шейлери ичюн Аллагъа шукюрлер айтып ве Оны алгъышлап, къайттылар. Эр шей оларгъа бильдирильгени киби олып чыкъкъан эди.

Баланынъ Адыны «Иса» къоялар

21+Секиз кунь кечкен сонъ, баланы сюннет этиледжек вакъты кельгенде, Онынъ Адыны «Иса» къойдылар. Бу адны Онъа, Мерьем даа юклю олмаздан эвель, мелек къойгъан эди.

Симеон ве Анна

22+Муса Къанунда буюргъаны киби, оларнынъ элялланмакъ вакъты кечкенде, баланы Ерусалимге, Раббининъ огюне кетирдилер. 23+Раббининъ Къанунында язылгъанына коре, эр бир биринджи догъгъан огълан бала Раббиге багъышланмакъ керек эди. 24+Алланынъ Къанунында даа айтылгъаны киби, бир чифт гогерджинни, я да эки яш гогерджинни къурбанлыкъ оларакъ кетирмек керек эдилер.

25+О вакъыт Ерусалимде Симеон деген бир адам бар эди. О, инсафлы ве диндар адам олып, Исраиль ичюн теселли беклей. Онда Мукъаддес Рух бар эди. 26Мукъаддес Рух онъа, Раббининъ Месихини корьмегендже, ольмейджегини бильдирген эди. 27Рухтан ильхамланып, Симеон Алланынъ Сарайына кельди. Ана-бабасы кичкене Исаны Къанун буюргъаныны ерине кетирмек ичюн анда алып кельгенде, 28Симеон Оны къолуна алып, Аллагъа шукюр этти:

29– Укюмдар! Берген сёзюнъни тутып,

Сен энди мени, Озь къулунъны, тынчлыкънен йибересинъ.

30-31+Козьлерим эписи халкълар огюнде азырландырылгъан
къуртарувынъны корьди.

32О – башкъа миллетлерни ярыкълатаджакъ Нурдыр,

Сенинъ Исраиль халкъынънынъ шуретидир.

33Исанынъ эм бабасы, эм анасы бала акъкъында айтылгъаныны эшитип, шаштылар. 34Симеон оларгъа яхшылыкъ тиледи ве Исанынъ анасы Мерьемге:

– Мына бу ерде яткъан бала ичюн Исраильде чокълары йыкъыладжакъ, чокълары исе тураджакълар. О, Алланынъ алямети олып, Онъа къаршы адамлар баш котереджеклер. 35+Сенинъ джанынъны да къылыч яраджакъ. Сонъ чокъ адамнынъ фикирлери ачыладжакъ, – деди.

36Анда Ашер къабилесинден Фануэлнинъ къызы Анна пейгъамбер бар эди. О пек къарт къадын эди. Акъайгъа чыкъкъан сонъ, къоджасынен еди йыл яшагъан, 37+тул къалгъан ве сексен дёрт йылдан берли тул олгъан эди. О, ич бир вакъыт Алланынъ Сарайындан тышарыгъа чыкъмай, гедже-куньдюз дувалар окъуп ве аштан-сувдан вазгечип, Аллагъа ибадет эте эди. 38О вакъыт Анна да, оларнынъ янына барып, Аллагъа шукюр этти ве Ерусалимнинъ къуртуладжагъыны беклеп тургъанларнынъ эписине бала акъкъында айтып башлады.

Назаретке къайтув

39+Алланынъ Къануны буюргъан шейлернинъ эписини беджерген сонъ, Юсуфнен Мерьем Галилеягъа, озьлерининъ Назарет шеэрине къайттылар. 40Бала исе осип, икмет ве кучь топлай эди. Алла баладан разы эди.

Яш Иса Алланынъ Сарайында

41+Исанынъ ана-бабасы эр йыл Ерусалимге Песах Байрамына бара эдилер. 42Иса он эки яшыны толдургъанда, олар адетиндже байрамгъа кеттилер. 43+Байрамдан сонъ Юсуф ве Мерьем эвге къайттылар, огълан Иса исе Ерусалимде къалды. Ана-бабасы буны бильмеди. 44Олар Оны, ёлджулар арасында кетедир, деп тюшюндилер. Бир куньлюк ёлны кечкен сонъ, Исаны сой-соп ве танышлар арасында къыдыра башладылар. 45Оны тапамагъан сонъ, олар Ерусалимге къайттылар ве анда да къыдырмакъны девам эттилер. 46Учь куньден сонъ олар Исаны Алланынъ Сарайында таптылар. О, оджалар арасында отура ве оларны динълеп суаллер бере эди. 47Оны динълегенлер эписи Исанынъ эр шейни анълагъанына ве берген джевапларына шаша эдилер.

48Ана-бабасы Оны корип шаштылар. Анасы Онъа:

– Огъланчыгъым, бизге буны не ичюн яптынъ? Бабанъ ве мен чокъ къасеветленип Сени къыдырдыкъ, – деди.

49О исе оларгъа:

– Мени не ичюн къыдырдынъыз? Я Мен Бабамнынъ эвинде олмакъ кереклигимни бильмей эдинъизми? – деди.

50Амма олар Онынъ айткъаныны анъламадылар. 51+Иса оларнен кетти ве Назаретке къайтты. Ана-бабасынынъ сёзюнден бир вакъыт чыкъмады. Анасы исе бир шей унутмайып, оларнынъ эписини юрегинде тута эди. 52+Иса осе эди. Яшы арткъанынен, икмети де арта эди. Исагъа Алланынъ ве адамларнынъ хайыры да чокълаша эди.

3

Ягъянынъ огретюви

3^1++Император Тиберийнинъ падишалыгъынынъ он бешинджи йылында, Понтий Пилат – Еудиеде акимлик япкъанда, Ирод – Галилеяда, онынъ къардашы Филип – Итурея ве Трахонит виляетлеринде, Лисаний – Авиленеде укюмдарлыкъ эте эдилер. 2+Аннас ве Каяфа баш руханий вазифесинде эдилер.

О вакъыт Зекъарьянынъ огълу Ягъя сахрада олгъанда, онъа Алланынъ Сёзю кельди. 3Ягъя Иордан озенининъ этрафларыны айланып юре ве адамларны гуналарынынъ багъышланмасы ичюн тёвбе этип, сувгъа батырылып чыкъмагъа давет эте башлады. 4Бу акъкъында Ешая пейгъамбернинъ китабында язылгъан эди:

Сахрада бир сес гудюрдей:

– Раббининъ ёлуны азырланъыз,
кечеджек ерлерини тюм-тюз этинъиз!

5Эписи вадийлер толдурылсынлар,
байырлар ве дагълар алчакъ этильсинлер.

Къыйыш ёллар догърултылсын,
чукъурлы ёлчыкълар тегиз этильсинлер!

6+О вакъыт яшагъанларнынъ эписи

Алладан къуртарувны кореджеклер.

7+Сувгъа батырылып чыкъмакъ ичюн, онъа топларнен кельген адамларгъа Ягъя:

– Эй, йылан союндан олгъанлар! Башынъызгъа келеяткъан Алланынъ гъазабындан къачып къуртуладжагъынъызны сизге ким огретти? 8+Тёвбе эткенинъизни озь ишлеринъизнен исбат этинъиз! Тек ичинъизден: «Ибраим бизим бабамыз!» – деп отурманъыз. Мен сизлерге шуны айтам: Алла Ибраимге балаларны мына бу ташлардан япа биле. 9+Шимди тереклернинъ тамырлары янында балта азыр ята. Яхшы мейва бермеген эр бир терекни кесип, атешке ташлайлар, – дей эди.

10+Халкъ ондан:

– Биз не япмакъ керекмиз? – деп сорады.

11+Ягъя оларгъа:

– Кимде эки чифт тюп урбасы олса, мухтадж олгъаннен пайлашсын. Кимнинъ ашы олса, о да бойле япсын, – деди.

12Салым топлайыджылар да сувгъа батырылмагъа кельдилер ве ондан:

– Оджамыз, биз не япайыкъ? – деп сорадылар.

13Ягъя оларгъа:

– Ольчюсинден зияде салым алманъыз, – деди.

14+Аскерлер де ондан:

– Я биз не япайыкъ? – деп сорадылар.

– Зорнен параларны тутып алманъыз, ялан шаатлыкъ берменъиз, озь къазанчынъызгъа разы олунъыз, – деди Ягъя.

15+Халкъ Месихни пек беклей эди. Эписи адамларнынъ гонълюнде: «Ягъя Месих дегиль экенми?» – деген тюшюнджелер бар эди. 16+Ягъя исе эписине:

– Мен сизни сувгъа батырып темизлейим. Амма менден къудретлиси келеята, мен Онынъ аякъкъапларынынъ багъыны чезмеге биле ляйыкъ дегилим. О сизлерни Мукъаддес Рухнен ве атешнен темизлейджек. 17+Онынъ къолунда махсус куреги бар. О, Озь арманыны темизлейджек: богъдайны анбарына топлап, кепекни исе сёнмез атеште якъаджакъ, – деп джевап берди.

18Ягъя пейгъамбер бойле ве чокъ башкъа сёзлернен халкъкъа Къуванчлы Хаберни бильдире эди.

19Ягъя виляет укюмдары Иродны, озь къардашынынъ сабыкъ апайы Иродиягъа эвленгени ве эписи яман япкъан ишлери ичюн, къабаатлай башлады. 20+Ирод исе Ягъяны зиндангъа атты ве бунынънен даа бир джинает япты.

Ягъя Исаны сувгъа батырып чыкъыра

21++Бутюн халкъ сувгъа батырылып чыкъкъанда, Иса да шуны япты. О, дува окъугъанда, кок ачылды да, 22+Мукъаддес Рух беден корюнишинде, гогерджин сымасында Онынъ устюне энди. Коктен:

– Сен Меним севимли Огълумсынъ, Мен Сенден разым, – деген сес эшитильди.

Исанынъ баба-деделери

23++Иса Озь хызметини башлагъанда, къарарнен отуз яшларында эди. Адамлар Оны Юсуфнынъ огълу беллей эдилер. Юсуф – Элийнинъ огълу, 24Элий – Маттатнынъ огълу, Маттат – Левийнинъ огълу, Левий – Мелхийнинъ огълу, Мелхий – Яннайнынъ огълу, Яннай – Юсуфнынъ огълу, 25Юсуф – Маттатиянынъ огълу, Маттатия – Амоснынъ огълу, Амос – Наумнынъ огълу, Наум – Эслийнинъ огълу, Эслий – Нагъгъайнынъ огълу, 26Нагъгъай – Маатнынъ огълу, Маат – Маттатиянынъ огълу, Маттатия – Шимийнинъ огълу, Шимий – Ёсехнинъ огълу, Ёсех – Ёданынъ огълу, 27+Ёда – Ёананнынъ огълу, Ёанан – Ресанынъ огълу, Реса – Зеруббавелнинъ огълу, Зеруббавел – Шеалтиэлнинъ огълу, Шеалтиэл – Нерийнинъ огълу, 28Нерий – Мелхийнинъ огълу, Мелхий – Аддийнинъ огълу, Аддий – Къосамнынъ огълу, Къосам – Эльмадамнынъ огълу, Эльмадам – Эрнинъ огълу, 29Эр – Ёшуанынъ огълу, Ёшуа – Элиезернинъ огълу, Элиезер – Ёримнинъ огълу, Ёрим – Маттатнынъ огълу, Маттат – Левийнинъ огълу, 30Левий – Шимеоннынъ огълу, Шимеон – Ехуданынъ огълу, Ехуда – Юсуфнынъ огълу, Юсуф – Ёнамнынъ огълу, Ёнам – Эльякимнинъ огълу, 31+Эльяким – Мелеанынъ огълу, Мелеа – Меннанынъ огълу, Менна – Маттатанынъ огълу, Маттата – Натаннынъ огълу, Натан – Давутнынъ огълу, 32+Давут – Йишайнынъ огълу, Йишай – Оведнинъ огълу, Овед – Боазнынъ огълу, Боаз – Салмоннынъ огълу, Салмон – Нахшоннынъ огълу, 33+Нахшон – Амминадавнынъ огълу, Амминадав – Админнинъ огълу, Админ – Арнийнинъ огълу, Арний – Хецроннынъ огълу, Хецрон – Перецнинъ огълу, Перец – Ехуданынъ огълу, 34+Ехуда – Якъупнынъ огълу, Якъуп – Исхакънынъ огълу, Исхакъ – Ибраимнинъ огълу, Ибраим – Терахнынъ огълу, Терах – Нахорнынъ огълу, 35Нахор – Серугнынъ огълу, Серуг – Реунынъ огълу, Реу – Пелегнинъ огълу, Пелег – Эвернинъ огълу, Эвер – Шелахнынъ огълу, 36Шелах – Кенаннынъ огълу, Кенан – Арпакъшаднынъ огълу, Арпакъшад – Шемнинъ огълу, Шем – Нухнынъ огълу, Нух – Ламехнинъ огълу, 37Ламех – Метушелахнынъ огълу, Метушелах – Ханокънынъ огълу, Ханокъ – Ереднинъ огълу, Еред – Махалалэлнинъ огълу, Махалалэл – Кенаннынъ огълу, 38+Кенан – Эношнынъ огълу, Энош – Шетнинъ огълу, Шет – Адемнинъ огълу, Адем – Алланынъ огълу эди.

4

Исаны сахрада Шейтан сынай

4^1+Иса Мукъаддес Рухкъа толып, Иордан озенинден къайтты. Рух Оны сахрагъа алып кетти. 2+Анда Шейтан Исаны къыркъ кунь девамында сынавдан кечирди. О куньлерде Иса бир шей ашамай эди ве сонъунда пек ач олды. 3Шейтан Онъа:

– Эгер Сен Алланынъ Огълу олсанъ, мына бу ташкъа айт, отьмек олсун, – деди.

4+Иса онъа джевап берип:

– Алланынъ Китабында язылгъан ки, яшамакъ ичюн адамгъа ялынъыз аш ашамакъ етерли дегиль.

5Сонъ Шейтан Исаны юксек бир ерге чыкъарып, бир ань ичинде Онъа дюньянынъ эписи падишалыкъларыны косьтерди. 6+Шейтан Исагъа:

– Мен бу падишалыкъларны, оларнынъ бутюн къудретинен ве шан-шуретинен берабер Санъа берерим. Олар эписи манъа берильгенлер, ве мен оларны истегениме береджем. 7Шунынъ ичюн, Сен манъа бель буксенъ, эписи Сенинъки оладжакъ, – деди.

8+Иса онъа джевап берип:

– Алланынъ Китабында бойле язылгъан: Раббинъе Алланъа белинъни бук, тек Онъа ибадет эт, – деди.

9Сонъ Шейтан Оны Ерусалимге алып кельди ве Алла Сарайынынъ тёпесине турсатып:

– Эгер Сен Алланынъ Огълу олсанъ, Озюнъни бу ерден ашагъа ташла. 10+Алланынъ Китабында язылгъан ки, О, Сени къорчаламагъа Озь мелеклерине эмир этер, 11олар Сени къолларында котерип кетерлер, аякъларынъ ташкъа сюрюнмез.

12+Иса онъа:

– Бойле деп язылгъан: Раббинъни, сенинъ Алланъны сынама, – деди.

13Шейтан, Исаны сынамагъа битирип, вакътынджа Оны къалдырып кетти.

Иса Галилеяда хызмет этмеге башлай

14+Иса Мукъаддес Рухнынъ къудретинен Галилеягъа къайтып кельди. Онынъ акъкъында хабер бутюн этрафларда даркъалды. 15+Иса оларнынъ синагогаларында адамларны окъута, ве эписи адамлар Оны шуретлей эди.

Исаны Назаретте ред этелер

16++Бир кунь Иса Назарет шеэрине кельди. О, анда осип-буюген эди. Эр вакъыт япкъаны киби, раатлыкъ куню синагогагъа барды. Алланынъ Китабыны окъумакъ ичюн тургъанда, 17Онъа Ешая пейгъамбернинъ китабыны бердилер. Иса китапны ачып:

18-19+– Устюмде Раббининъ Руху булуна;

О, мени ягънен сюртип, алчакъгонъюллилерге хайырлы хабер бермеге,
эсирлерге – азатлыкъ, сокъурларгъа – козьлери ачылгъаны акъкъында айтмагъа,
азап чеккенлерни къуртармагъа,

Раббининъ разылыкъ йылы кельгенини беян этмеге ёллады, – деп язылгъан ерини тапып окъуды.

20Сонъ Иса, китапны къапатып, хызметчиге берди ве ерине отурды. Синагогадакилер эписи Онъа дикъкъатнен бакътылар. 21Иса оларгъа:

– Язылгъан сёзлер сиз Мени динълеген вакъытта, бугунь беджерильди, – деди.

22Эписи Онынъ акъкъында яхшы шейлер айта эдилер, Онынъ агъзындан чыкъкъан хайырлы сёзлерге шаша эдилер. Лякин бир-биринден:

– Я О, Юсуфнынъ огълу дегильми? – деп сорай эдилер.

23+Иса оларгъа:

– Сиз эльбетте Манъа: «Эй, эким, озюнъни озюнъ тедавийле», деген ибарени айтаджакъсыз. «Биз Къафарнаумда олгъан шейлерни эшиттик. Энди буны Озь ветанынъда да яп», дейджексиз, – деди. 24+Сонъ Иса девам этти: – Сизге догърусыны айтам: озь ветанында къабул этильген пейгъамбер ёкъ. 25+Керчектен, сизге айтам: Ильяснынъ девринде, учь бучукъ йыл ягъмур ягъмагъанда ве бутюн ерлерде буюк ачлыкъ олгъанда, Исраильде чокъ тул къадынлар бар эди. 26+Амма Ильяс оларнынъ ич бирисине ёлланылмагъан, тек Сидон янындаки Царефат шеэринде яшагъан бир тул къадынгъа ёлланылгъан эди. 27+Эль-Яса пейгъамбернинъ девринде Исраильде лепра хасталыгъына огърагъанлар чокъ эди. Амма олардан ич бириси эляллап тедавийленмеген эди, тек бир суриели Нааман тедавийленген эди.

28Бу сёзлерни эшитип, синагогадакилер эписи ачувландылар. 29Олар атылып турдылар ве Исаны шеэрден чыкъарып, Назарет ерлешкен дагънынъ тёпесине кетирдилер. Оны къаядан ашагъа атмагъа истедилер. 30+Лякин Иса оларнынъ арасындан кечип, о ерни къалдырды.

Иса арам рухны къувалай

31++Иса Галилеядаки Къафарнаум шеэрине кельди. Раатлыкъ куньлери адамларны огрете эди. 32+Эписи Исанынъ огретювине шаша, чюнки О, къудретнен айта эди.

33Синагогада, ичинде арам рух олгъан бир адам бар эди. О, кучьлю сеснен багъырып:

34+– Эй, назаретли Иса, Санъа бизден не керек? Сен бизни гъайып этмеге кельдинъми? Мен Сенинъ ким олгъанынъны билем. Сен Алланынъ Азизисинъ!

35+Иса джинге шойле эмир этип:

– Сус да, бу адамдан чыкъ! – деди.

Джин адамны эписининъ огюнде йыкътырды ве онъа ич бир зарар кетирмейип, ичинден чыкъты. 36Эписи шашып къалдылар ве бир-бирине:

– Бу насыл шей? Онынъ о къадар укюми ве къудрети бар ки, О, арам рухларгъа биле буюра, олар исе чыкъалар, – дедилер.

37Онынъ акъкъында хабер бутюн этрафларгъа даркъалды.

Иса Пётрнынъ къайнанасыны тедавийлей

38++Иса синагогадан чыкъып, Симоннынъ эвине кетти. Симоннынъ къайнанасы юксек сыджакънен хаста ята эди. Онъа ярдым этсин деп, Исагъа риджа эттилер. 39Иса къадыннынъ янына барып, эгильди ве хасталыкъкъа токътамагъа буюрды, ве хасталыкъ шу ань къадынны къалдырды. Къадын бирден турып, оларгъа софраны донатты.

40Кунь баткъанда, адамлар Исанынъ алдына чешит тюрлю хасталыкъларнен къыйналгъан сой-сопларыны алып кельдилер. О, эр бир хастагъа къолларыны къойып, оларны тедавийледи.

41+Чокъ адамнынъ ичинден джинлер чыкъып: «Сен Алланынъ Огълусынъ!» – деп къычыра эдилер. Иса оларны сусмагъа меджбур этти, буны айтмагъа ясакъ этти. Олар исе, О, Месих олгъаныны биле эдилер.

Иса синагогаларда огрете

42++Танъ аткъанда, Иса шеэрден чыкъып, адам олмагъан ерге кетти. Халкъ исе Оны къыдырып башлады. Оны тапып, меджбур этип къалдырмагъа тырыштылар. 43+Амма Иса оларгъа:

– Мен Алланынъ Падишалыгъы акъкъында Къуванчлы Хаберни башкъа шеэрлерде де даркъатмакъ керегим. Мен шунынъ ичюн ёлланылгъаным, – деди.

44Бойледже, О, Еудиенинъ синагогаларында адамларны огретмеге девам этти.

5

Иса биринджи шегиртлерни чагъыра

5^1++Бир куню Иса Геннесарет голю янында тургъанда, халкъ Оны сарып алгъанда, Алланынъ Сёзюни динълей эдилер. 2Бакъса, гольнинъ ялысында тургъан эки къайыкъны корьди. Балыкъчылар къайыкъларындан чыкъып, балыкъ сачмаларыны ювмакъта эдилер. 3Иса бир къайыкъкъа, Симоннынъ къайыгъына минип, ялыдан бираз узакълашмасыны риджа этти ве, къайыкънынъ ичинде отурып, адамларны андан огретмеге девам этти. 4+Битирген сонъ исе, Симонгъа:

– Сувнынъ терендже ерине бар да, балыкъ тутмакъ ичюн сачмаларны тюшюринъиз, – деди. 5Симон джевап берип:

– Саибим, биз бутюн гедже чалыштыкъ, амма бир шей тутып оламадыкъ. Лякин Сен буюрсанъ, мен сачмаларны ташларым, – деди.

6Ташлагъанынен, о къадар чокъ балыкъ туттылар ки, тап балыкъ сачмалары йыртыла башладылар. 7Олар башкъа къайыкътаки аркъадашларына къолларыны саллап, оларны ярдымгъа чагъырдылар. Аркъадашлары келип, эки къайыкъны балыкъкъа толдурды. Къайыкълар чёкеджек киби олды. 8+Симон Пётр буны корьди де, Исанынъ алдында тиз чёкип:

– Раббим, менден кет. Мен гуналы адамым, – деди.

9-10+Симон ве онынъ янындакилери бу къадар тутулгъан балыкъны корип, къоркътылар. Симоннынъ аркъадашлары, Зебедайнынъ огъуллары Якъуп ве Юхан да къоркътылар. Лякин Иса Симонгъа:

– Къоркъма, сен энди балыкъ дегиль, адамларны тутаджакъсынъ, – деди.

11Олар къайыкъларны ялыгъа чыкъардылар да, эр шейни къалдырып, Исанынъ артындан кеттилер.

Иса лепрагъа огърагъанны тедавийлей

12++Иса бир шеэрде олгъанда, Онынъ янына бутюн бедени лепра хасталыгъынен къаплангъан бир адам кельди. О, Исаны корип, ерге йыкъылып:

– Эфендим, эгер истесенъ, мени эляллап тедавийлерсинъ, – деп ялварды.

13Иса къолуны узатты ве онъа тийип:

– Мен истейим, элял ол! – деди. Шу ань лепра адамны къалдырды. 14+Иса онъа кимсеге бир шей айтмамакъны буюрды ве:

– Руханийге бар, о сени бакъсын да, тедавийленгенинъ ичюн, Муса буюргъан бахшышны бер, о, эписине шаатлыкъ олсун, – деди.

15Иса акъкъындаки лафлар эп чокълаша эди. Оны динълемек ве хасталыкъларындан къуртулмакъ ичюн, халкъ Онъа топнен келе башлады. 16+Иса Озю исе адам ёкъ олгъан ерлерге барып, дува окъуй эди.

Иса паралич ургъан адамны тедавийлей

17++Иса адамларны огреткен куньлернинъ биринде, Оны динълегенлер арасында Галилеянынъ ве Еудиенинъ эписи къасабаларындан ве Ерусалим шеэринден кельген фериселер ве Къанун оджалары отура эдилер. Исанен берабер Алланынъ тедавийлеген къувети эди.

18Бир къач адам тёшек устюнде яткъан, паралич ургъан бир хастаны котерип кельдилер. Олар оны Исанынъ алдына къоймакъ ичюн, эвге алып кирмеге тырыштылар. 19Лякин адам чокълугъындан оны ичериге кирсетмеге чаресини тапамайып, эвнинъ дамына чыкътылар ве кираметни дагъытып, хастаны тёшегинен берабер оданынъ ортасына, тамам Исанынъ огюне яваштан тюшюрдилер. 20+Иса оларнынъ иманыны корип:

– Акъай, гуналарынъ багъышланды! – деди.

21+Къанун оджалары ве фериселер озьара тюшюнип: «Бойле куфюр шей япкъан бу адам ким экен? Гуналарны багъышламагъа Алладан башкъа кимнинъ акъкъы бар?» – дедилер. 22Иса оларнынъ не тюшюнгенлерини билип:

– Сизинъ юреклеринъиздеки тюшюнджелер недир! 23Айтыладжакъ сёзлерден къайсы къолайджа: «Гуналарынъ багъышланды» я да «Еринъден тур ве кет», – демекми? 24Шимди Инсан Огълунынъ ер юзюнде гуналарны багъышламакъ къудрети олгъаныны билирсиз, – деди. Сонъ паралич ургъан адамгъа:

– Мен санъа айтам: тур, тёшегинъни ал да, эвинъе кет, – деди.

25Адам, эписининъ козю огюнде бирден турып, яткъан тёшегини алды да, Алланы шуретлеп, эвине кетти. 26Эписи шашып къалдылар. Олар Алланы шуретледи, къоркъа-къоркъа:

– Биз бугунь оламайджакъ шейлерни корьдик, – дедилер.

Иса Левийни (Маттаны) чагъыра

27+Бундан сонъ Иса о ерден чыкъты. Салым топлангъан еринде чалышкъан Левий адлы салым топлайыджыны корьди ве онъа:

– Меним артымдан юр! – деди.

28Левий еринден турды, эр шейни ташлап, Исанынъ артындан кетти. 29+Сонъ озь эвинде Иса ичюн буюк той япты. Мусафирлер арасында пек чокъ салым топлайыджылар ве башкъа адамлар бар эди. 30+Фериселер ве Къанун оджалары Исанынъ шегиртлерине:

– Сиз не ичюн салым топлайыджыларнен ве башкъа гуналыларнен бирликте ашап-ичесиз? – деп мырылдап башлады.

31Иса оларгъа:

– Эким сагъламларгъа дегиль, хасталаргъа керек. 32+Мен инсафлы адамларны дегиль, гуналыларны тёвбе этмеге чагъырмакъ ичюн кельдим, – деп джевап берди.

Аштан-сувдан вазгечюв акъкъында

33++Олар Исагъа:

– Ягъянынъ шегиртлери сыкъ-сыкъ аштан-сувдан вазгечелер ве дувалар окъуйлар. Фериселернинъ шегиртлери де бойле япалар. Сенинъкилер исе эм ашайлар, эм ичелер! – дедилер.

34+Иса оларгъа:

– Тойдаки мусафирлерни, киев оларнен олгъанда, аштан-сувдан вазгечмеге меджбур этмек мумкюнми? 35+Амма ойле куньлер келеджек ки, киевни олардан тутып аладжакълар. Ана о вакъыт, о куньлерде аштан-сувдан вазгечерлер, – деди.

36Иса оларгъа бир кинаели икяе де айтып берди:

– Кимсе эски урбасына ямав къоймакъ ичюн, янъы урбадан парча кесмез, чюнки о, янъы урбаны да бозар, эски урбасына да янъы ямав келишмез. 37Кимсе яш шарапны эски мешин торбаларына толдурмай, чюнки яш шарап эски торбаларны патлатыр: эм шарап тёкюлир, эм торбалар гъайып олур. 38Яш шарапны янъы мешин торбаларгъа толдурмакъ керек. 39Эски шарапны ичкенлерден ич бириси яш шарапны истемез, о: «Эскиси яхшы», – дер, – деди.

6

Раатлыкъ куню акъкъында

6^1++Бир раатлыкъ куню Иса богъдай тарласындан кечип кетеяткъанда, Онынъ шегиртлери башакъларны къопарып авучлары ичинде темизлеп ашай башладылар. 2+Базы фериселер исе:

– Сиз раатлыкъ куню япмагъа мумкюн олмагъан шейни не ичюн япасыз? – дедилер. 3+Иса оларгъа:

– Я сиз, Давут ве онынъ янындакилери ач къалгъанда не япкъанлары акъкъында окъумадынъызмы? 4+О, Алланынъ Эвине кирип, тек руханийлерге ашамагъа мумкюн олгъан теклиф пителерини алып, озю ашагъан ве янындакилерине де берген, – деп джевап берди. 5Сонъ девам этип: – Инсан Огълу – раатлыкъ кунюнинъ Раббисидир, – деди.

Иса сакъат адамнынъ къолуны тедавийлей

6++Башкъа бир раатлыкъ куню Иса синагогагъа келип, адамларны огрете башлады. Анда онъ къолу сакъатланып къуругъан бир адам бар эди. 7+Къанун оджалары ве фериселер Исаны къабаатламакъ ичюн, О, раатлыкъ куню хастаны тедавийлер экенми, деп, Онынъ артындан бакъып тура эдилер. 8Иса исе, оларнынъ фикирлерини билип, къолу сакъат адамгъа:

– Тур! Мында, ортагъа чыкъ! – деди. Адам турды.

9+Иса башкъаларгъа:

– Мен сизден сорайым: раатлыкъ кунюнде не япмакъ мумкюн – яхшылыкъмы я да яманлыкъмы? Джан къуртармакъмы я да гъайып этмекми? – деди.

10+Иса оларны эписини козьден кечирип, сакъаткъа:

– Къолунъны узат! – деди. Сакъат бойле япкъанынен, къолу тюзельди.

11Олар исе, ачувындан къутурып, Исагъа не япайыкъ деп, озьара фикирлеше башладылар.

Иса он эки шегиртни сайлай

12+О куньлерде Иса дува окъумакъ ичюн дагъгъа чыкъты ве бутюн гедже Аллагъа дува окъуй эди. 13Танъ аткъанда исе, шегиртлерини янына чагъырды, оларнынъ ичинден он экисини сайлап алды да, оларны «эльчилер» деп адландырды. 14+Оларнынъ адлары: Симон (Иса онъа Пётр адыны берди), онынъ къардашы Андрей, Якъуп, Юхан, Филип, Бартоломай, 15+Матта, Тома, Алфейнинъ огълу Якъуп, Ветанпервер лагъабыны ташыгъан Симон, 16+Якъупнынъ огълу Иуда ве сонъунда Исаны саткъан Иуда Искариот.

Иса огрете ве тедавийлей

17+Оларнен ашагъа тюшип, Иса тегиз бир ерде токъталды. Анда Онынъ пек чокъ шегиртлери ве бутюн Еудиеден, Ерусалимден, Тир ве Сидоннынъ, голь бою ерлешкен виляетлеринден кельген чокъ адамлар топлашкъан. 18Олар Исаны динълемек ве хасталыкъларындан тедавийленмек ичюн кельгенлер. Иса арам рухлардан къыйналгъанларны яхшы этти. 19+Адамларнынъ эписи Исагъа тиймеге тырыштылар, чюнки Ондан эписини тедавийлеген кучь чыкъа эди.

Не къадар бахтлысыз…

20++Иса, шегиртлерине бакъып:

– Эй, фукъарелер, не къадар бахтлысыз!

Алланынъ Падишалыгъы сизинъкидир!

21+Шимди ачлыкъ чеккенлер, не къадар бахтлысыз!

Сиз ашап тояджакъсыз!

Шимди агълагъанлар, не къадар бахтлысыз!

Сиз куледжексиз!

22+Инсан Огълу ичюн адамлар сизден нефретленгенде, сизни ред эткенде, акъаретлегенде, масхара этип адынъызны къаралагъанда, бахтлы оласынъыз. 23+О куню къуванынъыз ве шенъленинъиз! Сизни коклерде буюк мукяфат беклей! Бу адамларнынъ баба-деделери исе пейгъамберлерге де бойле япкъанлар.

24+Лякин зенгинлер, алынъыз беля!

Сиз энди теселли таптынъыз!

25+Шимди токъ олгъанлар, алынъыз беля!

Сиз ач оладжакъсыз!

Шимди кульгенлер, алынъыз беля!

Сиз окюрип агълайджакъсыз!

26+Сизни эписи адамлар макътаса, алынъыз беля!

Бу адамларнынъ бабалары ялан пейгъамберлерни де бойле макътагъанлар!

27+Лякин сизге, Мени динълегенлерге, айтам: душманларынъызны севинъиз, сизден нефретленгенлерге яхшылыкъ япынъыз. 28+Сизни къаргъагъанларгъа эйилик тиленъиз, сизни ынджыткъанларгъа дувалар окъунъыз.

29+Бир янагъынъа шамар ургъан адамгъа башкъасыны бер. Усть урбанъны тутып алсалар, тюп урбанъны да алмагъа кедер этме. 30+Сенден сорагъангъа бер ве сенинъкини тутып алгъандан къайтарып бергенини талап этме.

31+Адамлар сизге не япкъаныны истесенъиз, сиз де оларгъа шуны япынъыз. 32Эгер сизни севгенлерни севсенъиз, бунен насыл савап къазанаджакъсынъыз? Гуналылар да озьлерини севгенлерни севелер! 33Эгер озюнъизге яхшылыкъ эткенлерге яхшылыкъ этсенъиз, бунен насыл савап къазанаджакъсынъыз? Гуналылар да бойле япалар. 34Эгер сиз къайтарып алмакъ умютинен борджкъа берсенъиз, бунен насыл савап къазанаджакъсынъыз? Гуналылар да, берген борджуны сонъ къайтарып алмакъ ичюн, гуналыларгъа борджкъа берелер. 35+Сиз исе душманларынъызны севинъиз, оларгъа яхшылыкъ япынъыз, ич бир къаршылыкъ беклемейип, оларгъа борджкъа беринъиз, чюнки Алла Озю шукюр этмеген яман адамларгъа биле мерамет эте. О вакъыт сизни буюк мукяфат беклейджек, ве сиз Юдже Алланынъ огъуллары оладжакъсынъыз. 36+Бабанъыз мераметли олгъаны киби, сиз де мераметли олунъыз.

Адамларгъа олгъан мунасебет акъкъында

37++Кимсени укюм этменъиз, сизни де укюм этмезлер. Кимсени къабаатламанъыз, сизни да къабаатламазлар. Багъышланъыз, сизни де багъышларлар. 38+Беринъиз, сизге де береджеклер, толу ольчюнен береджеклер: яхшы силькип, бастырып, толып-ташкъан ольчюнен урбанъызнынъ этегине толдураджакълар. Сиз насыл ольчюнен ольчесенъиз, сизге де шойле ольчейджеклер.

39+Иса оларгъа бир кинаели икяени айтып берди:

– Кёр кёрны етеклеп юрип олурмы? Олар экиси де чукъургъа тюшмезлерми? 40+Шегирт озь оджасындан юкъары олмаз. Амма окъувынынъ сонъуна еткен эр бир шегирт оджасы киби олур.

41Сен не ичюн къардашынънынъ козюндеки чёпке бакъасынъ да, озь козюнъдеки агъачны корьмейсинъ? 42Сен озь козюнъдеки агъачны корьмей турып, насыл ола да къардашынъа: «Кель, къардашым, козюнъдеки чёпчюкни чыкъарайым», – дейсинъ? Эй, экиюзьлю! Башта агъачны озь козюнъден чыкъар, сонъ чёпни къардашынънынъ козюнден насыл этип чыкъараджагъынъны ачыкъ-айдын корерсинъ.

Терек ве онынъ мейвалары

43+Яхшы терек ярамай мейва бермез, ве, аксине, ярамай терек яхшы мейва бермез. 44Эр бир терек озь мейвасындан билинир. Тикенлерден инджир джыймайлар, когемден юзюм кесмейлер.

45+Яхшы адам озюнинъ юрегиндеки яхшылыкъ хазинесинден яхшылыкъ чыкъара. Яман адам яманлыкъ хазинесинден яманлыкъ чыкъара. Адамнынъ юреги неге толу олса, онынъ агъзындан шу чыкъар.

Эки эв къуруджы акъкъында

46++Не ичюн сиз Мени: «Раббим, Раббим!» – деп чагъырасыз да, буюргъанымны япмайсыз?

47Меним алдыма кельген ве сёзлеримни динълеп, оларны беджерген эр бир адам кимге ошай? 48+Эв къургъан адамгъа ошай. О, терен чукъур къазып, къая устюнде темель къойды. Озеннинъ сувлары ташып, о эвге урулдылар, лякин оны къыбырдатып оламадылар, чюнки эв къавий къурулгъан эди. 49Сёзлеримни динълеп, оларны беджермеген адам исе эвини топракъ устюнде темельсиз къургъан адамгъа ошай. Озеннинъ сувлары эвге урулгъанда, эв бирден дагъылып кетти. Ондан тек виран олгъан бир оба къалды.

7

Иса римли юзбашынынъ къулуны тедавийлей

7^1+Иса сёзюни халкъкъа айтып битирген сонъ, Къафарнаум шеэрине келип чыкъты.

2Анда бир юзбашынынъ энъ севимли къулу хасталанып, олюм алында ята эди. 3Юзбашы, Иса акъкъында эшитип, О, келип къулумны къуртарсын деп риджа этмек ичюн, Онынъ алдына еудийлернинъ акъсакъалларыны ёллады. 4+Олар Исанынъ янына кельдилер ве гъайретнен риджа этип:

– Бу адам Сенинъ ярдымынъа ляйыкътыр. 5О, халкъымызны севе; бизге синагоганы о, къурды, – дедилер.

6Иса оларнен кетти. Олар юзбашынынъ эвине якъынлашкъанда, юзбашы Онъа достларыны ёллап, бойле деди:

– Эфендим, замет этме, Сен эвиме киргенинъе мен ляйыкъ дегилим. 7+Шунынъ ичюн Сенинъ алдынъа озюм бармадым. Озюмни, бунъа ляйыкъ дегилим, деп саям. Сен тек буюрсанъ, къулум тедавийленир. 8Мен озюм бойсунам, манъа да бойсунгъан аскерлер бар. Бирисине: «Кет», – десем, кете. Башкъасына: «Кель мында», – десем, келе. Хызметчиме: «Шуны яп», – десем, япа, – деди.

9Иса бу сёзлерни эшитип, тааджипленди ве артындан кельген адамларгъа айланып:

– Сизге айтам: Мен бойле иманны Исраильде биле тапмадым, – деди.

10Ёлланылгъанлар исе, эвге къайтып кельгенде, къулнынъ тюзельгенини корьдилер.

Иса тул къадыннынъ огълуны тирильте

11Арадан чокъ вакъыт кечмей, Иса Наин деген шеэрге кетти. Онен берабер шегиртлери ве пек чокъ адам кетти. 12Иса шеэрнинъ къапусына якъынлашкъанда, шеэрден бир ольген адамны чыкъармакъта эдилер. О, тул къадыннынъ бирден-бир огълу эди. Къадыннен берабер шеэрнинъ чокъ адамлары кетмекте эдилер. 13+Рабби къадынны корьгенинен, оны аджыды.

– Агълама! – деди де, 14+дженазе табутына якъынлашып, къолунен тийди. Табутны алып кеткен адамлар токътадылар.

– Эй, йигит, санъа айтам: тур еринъден! – деди Иса.

15+Олю котерилип отурды да, лаф этип башлады. Иса оны анасына къайтарды. 16+Эр кесни буюк бир къоркъу басты. Олар Алланы шуретлеп:

– Арамызда буюк пейгъамбер пейда олгъан. Алла Озь халкъына ярдым этмеге кельген, – дедилер.

17Иса акъкъында бу хабер бутюн Еудие ве онынъ этрафларына даркъалды.

Иса Ягъя акъкъында

18+Ягъянынъ шегиртлери онъа бутюн олып кечкен вакъиалар акъкъында хабер эттилер. Ягъя шегиртлеринден экисини чагъырып: 19+«Келеджек Бириси Сенсинъми? Я да биз башкъасыны беклейикми?» – деп сорамакъ ичюн оларны Раббининъ алдына ёллады. 20Акъайлар, Исанынъ алдына келип:

– Бизни Сувгъа Батырыджы Ягъя ёллады. О Сенден: «Келеджек Бириси Сенсинъми? Я да биз башкъасыны беклейикми?» – деп сорай, – дедилер.

21О вакъыт Иса чокъ адамларны хасталыкълардан ве оларны чекиштирген дертлерден тедавийлей, яман рухлардан къуртара, чокъ сокъурларнынъ козьлерини ача эди. 22+Иса джевап берип:

– Барынъ да, корип эшиткенлеринъизни Ягъягъа айтынъыз: кёр адамлар кене корелер, топаллар юрелер, лепра хасталыгъына огърагъанлар элялланып тедавийленелер, сагъырлар эшителер, олюлер тирилелер, фукъарелер Къуванчлы Хаберни эшителер. 23+Мен ичюн ёлдан урулмагъан адам бахтлыдыр! – деди.

24+Ягъянынъ ёллагъан адамлары кеткен сонъ, Иса халкъкъа Ягъя акъкъында айтып башлады:

– Сиз не ичюн сахрагъа бардынъыз? Ельде саллангъан къамышны корьмегеми? 25Айса, не ичюн сахрагъа бардынъыз? Паалы урба кийген адамны корьмегеми? Лякин паалы урба кийип, байлыкъта яшагъанлар падишалар сарайларында олалар. 26+Айса, кимни корьмеге бардынъыз? Пейгъамберними? Эбет, пейгъамберни! Мен сизге айтам: о, пейгъамберден де буюк. 27+Алланынъ Китабында бу адам акъкъында язылгъан эди:

Сенден эвель хаберджимни ёллайым.

О, Сенинъ огюнъде ёл азырлайджакъ.

28+Сизге айтам: эписи догъгъан адамлардан Ягъядан буюк олгъаны ёкътыр. Бунъа бакъмадан, Алланынъ Падишалыгъында энъ кучюк сайылгъан биле ондан буюктир.

29+Буны эшиткен бутюн халкъ, салым топлайыджылар биле, Алланынъ ёлу догъру, деп, Ягъянынъ алдында сувгъа батырылып чыкътылар. 30Фериселер ве Къанун оджалары исе Алланынъ истегенини ред этип, Ягъягъа барып сувгъа батырылып чыкъмагъа разы олмадылар.

31Иса девам этип:

– Бу адам несилини неге ошатайым? Олар кимге ошайлар? 32Олар, мейданда отурып, бир-бирине: «Биз сизге къавал чалдыкъ, сиз исе ойнамадынъыз. Биз такъмакълар окъудыкъ, сиз исе агъламадынъыз», – деп къычыргъан балаларгъа ошайлар. 33+Сувгъа Батырыджы Ягъя келип, аш ашамады, шарап ичмеди. Сиз исе: «Онда джин яшай», – дейсиз. 34+Инсан Огълу келип, эм ашай, эм иче, ве сиз: «Бу ачкозь ве ичкиджиге бакъынъыз! О – салым топлайыджылар ве гуналыларнынъ досту!» – дейсиз. 35Лякин икмет бутюн озь балаларынен тасдыкълана, – деди.

Иса ферисе Симоннынъ эвинде

36Фериселерден бири Исаны озюнен аш ашамагъа давет этти. Иса, ферисенинъ эвине кирип, софра башында ер алды. 37Шу арада шеэрде гуналы деп белли олгъан бир къадын, Иса ферисенинъ эвинде ашагъаныны билип, алебастрдан ясалгъан савут ичинде паалы къокъулы ягъ алып кельди. 38Исанынъ артында, аякълары янында турып, окюр-окюр агълай башлады. Козь яшлары Исанынъ аякъларына тамлай, къадын сачларынен оларны сюрте башлады, опе-опе къокъулы ягънен ягълады.

39+Исаны давет эткен ферисе буны корип: «Эгер бу адам пейгъамбер олса, Онъа тийген шу къадыннынъ ким олгъаныны билир эди. О, гуналы къадын да!» – деп тюшюнди. 40Иса ферисеге айланып:

– Симон, санъа бир айтаджакъ шейим бар, – деди.

– Айт, Оджам, – деди о.

41+– Эки адам бир инсандан акъча борджкъа алгъан. Бирисининъ борджу беш юз, башкъасынынъ – элли динар эди. 42+Амма олар борджларыны къайтарып оламагъанлары ичюн, о, экисининъ борджларыны багъышлады. Айт манъа, олардан къайсы бири оны чокъча севеджек? – деди Иса.

43Симон джевап берип:

– Меним фикиримдже, чокъ борджу багъышлангъан сою, – деди.

– Сенинъ къарарынъ догъру, – деди Иса. 44Сонъ къадынгъа таба айланып, Симонгъа:

– Бу къадынны коресинъми? Мен сенинъ эвинъе кельгенимде, аякъларымны ювмагъа сув бермединъ. О исе, озюнинъ козь яшларынен аякъларымны ювып, сачларынен сюртти. 45Сен Мени къаршылагъанда, опьмединъ. Амма бу къадын кельгенимден берли аякъларымны опип токътамай. 46+Сен Меним башымны зейтюн ягъынен ягъламадынъ, о исе, паалы къокъулы ягънен аякъларымны ягълады, – деди. 47– Шунынъ ичюн Мен санъа айтам: онынъ чокъ гуналары багъышланды, чюнки онынъ севгиси буюк. Кимге аз багъышланса, о, аз севе.

48+Сонъ Иса къадынгъа:

– Гуналарынъ багъышланды, – деди.

49Башкъа мусафирлер исе озьара: «Ким олгъан бу, гуналарны биле багъышлай?» – деп тюшюндилер. 50+Иса исе къадынгъа:

– Сени иманынъ къуртарды. Тынч олып бар, – деди.

8

Исанынъ артындан юрген къадынлар

8^1+Бундан сонъ Иса ёлгъа чыкъып, шеэрлер ве койлерде Алланынъ шейлерини анълатып ве Алланынъ Падишалыгъы акъкъында Къуванчлы Хаберни даркъатып юре эди. Он эки шегиртинден гъайры, 2+Онынъ янында бир къач къадын бар эди. Иса оларны яман рухлардан ве хасталыкълардан къуртаргъан эди. Булар – ичинден еди джин чыкъкъан Мерьем (онъа «Магдалалы» дей эдилер), 3+Ироднынъ идаре хызметчиси Хузанынъ апайы Ёанна, Сусанна ве башкъалары. Олар озь байлыгъынен Исагъа хызмет эте эдилер.

Урлукъ сачыджы акъкъында кинаели икяе

4+Куньлернинъ биринде Исанынъ янында пек чокъ адам топлана башлады. Олар тюрлю шеэрлерден келе эдилер. Иса оларгъа бир кинаели икяе айтып берди:

5– Бир сачыджы тарлагъа урлукъ сачмагъа чыкъа. О, урлукъ сачкъанда, базы урлукълар ёл кенарына тюшип таптала, ве кок къушлары оларны чокъуп, ёкъ этелер. 6Башкъа урлукълар ташлы ерге тюше ве осип чыкъкъанларынен къуруп къалалар, чюнки топракъ сувсуз экен. 7+Башкъалары тикенлер арасына тюше. Тикенлер оселер ве фиданларны богъып гъайып этелер. 8+Даа башкъалары яхшы топракъкъа тюше ве осип юз къат арткъач берекет берелер, – деди. Буны айткъан сонъ Иса:

– Къулагъы барлар буны эшитсинлер! – деп къычырды.

Кинаели икяелернинъ макъсады

9+Шегиртлери Исадан:

– Бу кинаели икяенинъ манасы недир? – деп сорадылар.

10+О оларгъа:

– Алла Падишалыгъынынъ сырлары сизге ачылгъан, – деди. – Къалгъанларына исе олар кинаели икяенен берильген. Сонъ олар козьлеринен бакъып – корьмесинлер, къулакъларынен эшитип – анъламасынлар.

Урлукъ сачыджы акъкъында кинаели икяенинъ анълатувы

11++Бу икяенинъ манасы бойле: урлукъ – Алланынъ Сёзюдир, 12ёл кенарында олгъанлар – сёзни эшиткен адамлардыр. Амма Шейтан келе де, олар инанып къуртулмасынлар деп, сёзни юреклеринден алып кете. 13+Ташлар арасында олгъанлар – сёзни эшитип къуванчнен къабул эткен адамлар. Лякин олар тамыр атмагъанлары ичюн, бир вакъыткъа къадар инаналар, сынав куньлеринде исе ёлундан къайталар. 14+Тикенлер арасына тюшкенлер – сёзни эшиткен, амма пишкен берекет бермеген адамлар. Оларны аятынынъ къасеветлери, байлыгъы ве кейф кетирген шейлери богъалар. 15+Яхшы топракъта олгъанлар исе – сёзни эшитип, оны яхшы ве темиз юрегинде сакълагъан, чыдамлы олып, берекет берген адамлардыр.

Къопкъа тюбюндеки чыракъ акъкъында

16++Ич кимсе чыракъ якъып, оны савутнен къапатмаз я да ятакъ тюбюне къоймаз. Аксине, киргенлер ярыкъны корьсюн деп, чыракъны шамдангъа къоялар. 17+Эр бир сыр ачыладжакъ, эр бир гизли шей белли оладжакъ ве ярыкъкъа чыкъаджакъ. 18+Шу себептен насыл динълегенинъизге дикъкъат этинъиз. Кимде бар олса, онъа къошулып даа бериледжек. Кимде ёкъ олса, «озюмде бар», деп беллегени биле тартып алынаджакъ.

Иса анасы ве огълан къардашлары акъкъында

19++Сонъ Исагъа анасынен къардашлары кельдилер, амма адам чокълугъы ичюн янына якъынлашып оламадылар. 20Исагъа:

– Ананъ ве къардашларынъ тышарыда туралар, Сени корьмеге истейлер, – деп хабер эттилер. 21+Иса оларгъа бойле джевап берди:

– Алланынъ Сёзюни динълеген ве беджерген адамлар – Меним анам ве къардашларым.

Иса фуртунаны ятыштыра

22+Шу куньлернинъ биринде Иса Озь шегиртлеринен берабер къайыкъкъа минди ве оларгъа:

– Гольнинъ о бир ялысына ялдап кечейик, – деди. Олар ёлгъа чыкътылар. 23Ялдап кеткенде, Иса юкъугъа далды. Гольде ойле кучьлю фуртуна къопты ки, далгъалар къайыкъны толдура башладылар. Къайыкътакилернинъ алы хавфлы олды. 24+Исанынъ янына барып, Оны уяттылар ве:

– Саип, Саип, биз гъайып оламыз! – дедилер. Иса уянгъанынен, ельге ве далгъаларгъа токътамакъны буюрды. Олар токътадылар, голь де тынчланды.

25Иса шегиртлерине:

– Сизинъ иманынъыз къайда? – деди.

Шегиртлер исе къоркъып ве шашып бир-бирине:

– Кимдир бу я? О, ельге ве сувгъа буюра, ве олар Онъа бойсуналар! – дедилер.

Иса джинлер ургъанны тедавийлей

26+Олар Галилеянынъ къаршысындаки герасалыларнынъ юртуна кельдилер. 27Иса ялыгъа чыкъкъанынен, оны шеэрден кельген бир адам къаршылады. Онынъ ичинде джинлер олгъаны ичюн, о, чокътан берли чыр-чыплакъ юре ве эвинде дегиль, дюрбелерде яшай эди. 28+Исаны корип, о, къычырды да, озюни Онынъ аякълары астына ташлап, кучьлю сеснен:

– Эй, Иса, Юдже Алланынъ Огълу, менде не ишинъ бар? Санъа ялварам, мени чекиштирме! – деди.

29Иса арам рухкъа адамдан чыкъып кетмекни буюргъан.

(Арам рух чокъ выкъыт девамында адамны къыйнай экен. Адамны, къолларыны ве аякъларыны зынджырларнен багълап, къаравуллай экенлер, лякин о, зынджырларны узе экен, ве джин оны бакъымсыз ерлерге айдай экен.)

30Иса ондан:

– Адынъ не? – деп сорады. О исе:

– Адым Орду[*], – деди. Онъа чокъ джин кирген эди.

31Джинлер, оларны буюк теренликке ёлламасын деп, Исагъа ялвардылар. 32Шу дагънынъ тёпесинде буюк бир домуз сюрюси отлап юре эди. Джинлер домузларгъа кирмеге истедилер. О, оларгъа рухсет берди. 33Джинлер адамдан чыкъып, домузларгъа кирдилер. Домузлар исе тик къаядан гольге атылып, сувда богъулдылар.

34Чобанлар олгъан шейни корьгенлеринен, чапып барып, бу акъта шеэрде ве онынъ этрафларында хабер эттилер. 35+Адамлар олып кечкен адисени корьмеге кельдилер. Исанынъ янына келип бакъсалар, анавы адам джинлерден къуртарылгъан. Кийинип, акъылыны башына топлап, Исанынъ аякълары янында отурмакъта эди. Олар пек къоркътылар. 36Шу вакъианы корьгенлер оларгъа джин ургъан адамнынъ насыл къуртулгъаныны айтып бердилер. 37+Герасалыларнынъ виляетинде яшагъанларнынъ эписини буюк къоркъу басты. Шунынъ ичюн олар Исадан шу ерлерден кетмесини истедилер. Сонъ Иса къайыкъкъа минип, къайтып кетти.

38Джинлерден къуртулгъан адам Исанынъ янында къалмакъ ичюн Ондан разылыкъ сорады. Лякин Иса оны ёллап:

39+– Озь эвинъе къайтып, Алла сен ичюн не япкъаныны айтып бер, – деди. О адам барып, Иса онъа не япкъаныны бутюн шеэрге илян этти.

Яирнинъ къызы ве Исанынъ урбасына къолуны тийдирген къадын

40+Иса къайтып кельгенде, халкъ Оны къаршылап, хошкельдинъ деди. Эписи Оны беклей эдилер. 41+Шу вакъыт синагоганынъ башлыкъларындан бири, Яир адлы бир адам келип, Исанынъ аякъларына йыкъылды да, Оны эвине чагъырып, ялварды. 42Онынъ он эки яшларында олгъан бирден-бир къызы олюм тёшегинде ята эди. Иса Яирнен берабер кеткенде, Оны чевре-четинден пек чокъ адам сыкъыштыра башлады.

43+Бир къадын он эки йыл къан акъувынен чекишип, бутюн параларыны экимлерге сарф эткен, амма кимсе оны тедавийлеп оламагъан. 44+О, Исанынъ артындан барып, Онынъ урбасынынъ уджуна тийди. Къан акъувы бирден кесильди.

45– Манъа ким тийди? – деди Иса. Эписи, бу мен дегиль эдим, дедилер. Пётр исе:

– Саибим, Сени этрафынъдаки адамлар сыкъыштырып туралар, – деди.

46+Амма Иса:

– Ёкъ, кимдир Манъа тийди. Мен Озюмден кучь чыкъкъаныны дуйдым, – деди.

47Япкъаныны гизлеп оламайджагъыны анълагъан къадын къоркъудан къалтырап, чыкъты, Исанынъ аякъларына йыкъылып, бутюн халкъ огюнде Исагъа не себептен тийгенини ве бирден тюзельгенини айтты.

48+Иса онъа:

– Къызым, сени иманынъ тедавийледи. Тынчлыкънен бар, – деди.

49Иса бу сёзлерни даа айтып битирмегенде, синагога башлыгъынынъ эвинден бир адам келип:

– Къызынъ ольди. Оджаны къасевет эттирме, – деди. 50Лякин Иса бу сёзлерни эшитип, Яирге:

– Къоркъма, тек инан, къызынъ яхшы оладжакъ, – деди.

51+Иса о эвге кирип, янына тек Пётрны, Якъупны, Юханны, къызчыкънынъ анасыны ве бабасыны алды. Башкъаларына исе кирмеге ясакъ этти.

52+Эписи, озьлерини кокреклерине урып, ольген къызчыкъ ичюн агълай эдилер. Иса исе:

– Агъламанъыз, о, ольмеген. О, юкълай, – деди.

53Олар къызчыкънынъ ольгенини билип, Онынъ устюнден кульдилер.

54+Иса хастанынъ къолуны алды ве:

– Эй, къызчыкъ, еринъден тур! – деди.

55Къызчыкънынъ джаны беденине къайтты, ве о бирден турды. Иса онъа аш бермеге буюрды. 56+Къызнынъ ана-бабасы шашып къалдылар. Иса исе оларгъа олып кечкен вакъиа акъкъында ич кимсеге айтмамакъны буюрды.

9

Иса он эки шегиртини ёллай

9^1++Иса он эки шегиртини янына чагъырып, оларгъа джинлернинъ эписини къувмакъ ве хасталыкъларны тедавийлемек ичюн къудрет ве акимлик берди. 2Оларны Алланынъ Падишалыгъыны илян этмек ве дертлерни тедавийлемек ичюн ёллап:

3– Ёлгъа ич бир шей алманъыз: не ёл таягъы, не торба, не отьмек, не акъча, эки дане урба биле алманъыз, – деди. 4– Къайсы эвге кирсенъиз, о ерден кеткендже, шу эвде къалынъыз. 5+Эгер сизни къабул этмеселер, о шеэрден чыкъкъанда, аякъларынъыздаки тозны биле къакъып кетинъиз. Бу, оларгъа къаршы шаатлыкъ олур.

6+Шегиртлер кеттилер. Олар къасабадан-къасабагъа кечип, эр ерде Къуванчлы Хаберни илян эте ве эр бир ерде хасталарны тедавийлей эдилер.

Ироднынъ анълап оламагъаны

7++Виляет укюмдары Ирод бу вакъиалар акъкъында эшитип, шашмалап къалды. Базылары: «Ягъя олюлерден тирильди», 8+башкъалары исе: «Ильяс пейда олды», даа башкъалары: «Къадимий пейгъамберлерден бириси тирильди», – дей эдилер. 9+Ирод: «Мен Ягъянынъ башыны кестирген эдим де. Амма мен бойле шейлер эшиткен бу адам ким экен?» – деди ве Исаны корьмеге чаре къыдыра башлады.

Иса беш бинъ адамны тойдура

10++Эльчилер къайтып кельген сонъ, Исагъа япкъан ишлери акъкъында айтып бердилер. Иса оларны янына алып, оларнен бир Озю олып, Бетсайда шеэрине кетти. 11Амма халкъ буны билип, Онынъ артындан кетти. Иса оларны яхшы къаршылап, Алланынъ Падишалыгъы акъкъында оларнен лаф этти ве мухтадж олгъанларны тедавийледи.

12Акъшам олаяткъанда, Исанынъ он эки шегирти Онынъ алдына келип:

– Бу ерде кимсе яшамай экен. Халкъны йибер, этрафтаки къасаба ве койлерге барып, озьлерине ятмагъа ер ве ашамагъа аш тапсынлар, – дедилер.

13+– Сизлер оларгъа аш беринъиз! – деди Иса.

– Бизим беш отьмек ве эки балыкътан гъайры ич бир шейимиз ёкъ. Я да барып, о къадар адам ичюн аш сатын алайыкъмы? – деди олар. 14О ерде беш бинъге якъын акъай бар эди. Иса шегиртлерине:

– Халкъны эллишер-эллишер болип, топнен отуртынъыз, – деди.

15Шегиртлери бойле япып, эписини отурттылар. 16Иса беш отьмекнен эки балыкъны алды ве кокке бакъып, шукюр дувасыны окъуды. Сонъ ашны парчалады ве адамларгъа даркъатмакъ ичюн шегиртлерине берди. 17Эр кес ашап тойды. Артып къалгъан парчаларны топлагъанда, он эки буюк сепет толды.

Пётр Исагъа Месих дей

18+Куньлернинъ биринде Иса ялынъыз Озю къалып дува окъугъанда, Онынъ янына шегиртлери кельди. Иса олардан:

– Халкъ Мени ким деп сая? – деп сорады.

19+Олар джевап берип:

– Базылары Сени Сувгъа Батырыджы Ягъя, башкъалары – Ильяс деп саялар, даа башкъалары: «Къадимий пейгъамберлерден бириси тирильди», – дейлер, – дедилер.

20+Иса олардан:

– Я сиз Мени ким деп саясыз? – деп сорады. Пётр Онъа:

– Алланынъ Месихи, – деп джевап берди.

Иса Озюнинъ олюми ве тириледжеги акъкъында эвельден айта

21+Иса буларны бир кимсеге айтмагъа ясакъ этти. 22+О:

– Инсан Огълу чокъ азаплар чекип, акъсакъаллар, баш руханийлер ве Къанун оджалары тарафындан ред этильмек керек. Оны ольдюреджеклер, амма учюнджи куню кельгенде, О, тириледжек, – деди.

23+Сонъ эр кеске:

– Эгер ким Меним артымдан кетмеге истесе, озюнден вазгечип, эр кунь озь хачыны котерип, Меним артымдан юрсюн. 24Озь джаныны къуртармагъа истеген адам оны джояджакъ. Ким исе Мен ичюн джаныны берсе, оны къуртараджакъ. 25+Эгер инсан бутюн дюньянынъ саиби олып, озюни джойса я да озю гъайып олса, бундан насыл файда кореджек? 26+Ким Менден ве Меним сёзлеримден утанса, Инсан Огълу да, Озюнинъ шерефи иле, Бабасынынъ шерефи иле ве мукъаддес мелеклернинъ шерефи иле кельгенде, ондан утаныр. 27+Сизге догърусыны айтам: мында тургъан адамлар арасында, олюм не олгъаныны бильмейип, Алланынъ Падишалыгъыны кореджек сойлары бар.

Исанынъ корюниши денъише

28++Иса бу сёзлерни айткъан сонъ, секиз кунь къадар кечти. Янына Пётрны, Юханны ве Якъупны алып, Иса дува окъумакъ ичюн дагъгъа чыкъты. 29+Дува окъугъан вакъытта, Исанынъ юзю денъишти, урбалары козь къамаштырып бем-беяз олдылар. 30-31+Бакъса, кок шуретинде келип, эки адам – Муса ве Ильяс – Исанен субетлеше башладылар, Онынъ Ерусалимге барып, бу дюньядан кетеджеги акъкъында айта эдилер.

32Пётр ве онынъ янындакилери терен юкъуда эдилер. Уянгъанда, Исанынъ Шуретини ве Онынъ янында тургъан эки адамны корьдилер. 33Муса ве Ильяс Исанен сагълыкълашкъанда, Пётр Исагъа:

– Саип, бу ерде бизге не яхшы я! Биз учь чалаш къурайыкъ да, бириси Санъа, бириси Мусагъа ве бириси Ильяскъа олсун, – деди. О, не айткъаныны озю де бильмей эди.

34Пётр лафыны даа битирмегенде, бир булут пейда олып, оларны кольгесинен къапатты. Шегиртлер булут тюбюнде къалып, пек къоркътылар. 35+Булутнынъ ичинден бир сес чыкъып: «Бу Меним Огълумдыр; Оны Мен сайладым; Оны динъленъиз!» – деди. 36Сес кесильген сонъ, Иса кене бир Озю къалды. Шегиртлер буны гизли туттылар ве корьгенлери акъкъында о куньлери ич кимсеге айтмадылар.

Иса джин ургъан баланы тедавийлей

37+Эртеси куню олар дагъдан тюшкенде, Исаны пек чокъ адам къаршылады. 38Бирден халкъ ичинден бир адам багъырып:

– Оджам, Санъа ялварам, огълумны бакъса, о меним бирден-бир балам! 39Онъа джин уджюм эте, ве о пек къычыра. Джин оны, дудакъларында копюк чыкъкъандже, сарсыта, оны пек чекиштирип, зорнен къалдыра. 40Мен Сенинъ шегиртлеринъе джинни къувмагъа ялвардым, лякин оларнынъ къолундан кельмеди, – деди.

41Иса бунъа джевап берип:

– Эй, имансыз ве бозукъ адамлар! Мен сизнен даа не къадар оладжам? Сизге не къадар чыдап тураджам? Огълунъны бу ерге кетир! – деди.

42+Бала Исагъа якъынлашкъанда, джин оны ерге йыкътырып сарсытты. Лякин Иса арам рухкъа баланы къыйнамагъа ясакъ этти, баланы тедавийледи ве бабасына берди.

Иса кене Озь олюми акъкъында айта

43+Эр кес Алланынъ улулыгъына шаша эди. Эписи адамлар Исанынъ япкъан ишлеринден тааджипленген вакъытта, О, Озь шегиртлерине:

44+– Меним сёзлеримни дикъкъатнен динъленъиз: Инсан Огълуны адамларнынъ къолуна тутып береджеклер, – деди. 45+Олар исе бу сёзлерни анъламай эдилер. Оларны анъламасын деп, манасы оларгъа гизли эди. Исадан сорамагъа исе къоркътылар.

Ким буюкче?

46+Шегиртлер арасында, олардан къайсы бири энъ буюк, деген дава чыкъты. 47Юреклеринде не тюшюнгенлерини бильген Иса бир баланы алып, Озюнинъ янына турсатты да, 48+оларгъа:

– Адым огъруна бу баланы къабул эткен Мени де къабул эте. Ким Мени къабул этсе, Мени Ёллагъанны да къабул эте. Аранъызда энъ кучюк сою эписинден буюктир, – деди.

49++Юхан исе Исагъа:

– Саип, биз Сенинъ Адынънен джинлерни къувгъан бир адамны корьдик. О, бизнен берабер юрмегени ичюн, биз онъа бу шейни япмагъа ясакъ эттик, – деди.

50+– Онъа ясакъ этменъиз! Ким сизге къаршы чыкъмаса, о сизинъ тарафынъызда, – деди Иса.

Коктен кельген атеш акъкъында

51+Исанынъ кокке котериледжек вакъты якъынлашкъанда, О, Ерусалимге бармакъ къарарына кельди. 52+Озюнден эвель хаберджилерини ёллады. Олар, Исагъа керек шейлерни азырламакъ ичюн, бир самариели коюне кельдилер. 53Амма анда Исаны къабул этмедилер, чюнки О, Ерусалимге кетеяткъаны корюнип тура эди. 54+Онынъ шегиртлери Якъуп ве Юхан буны корип:

– Рабби, буларны ёкъ этмек ичюн коктен атеш тюшсюн деп, айткъанымызны истейсинъми? – дедилер. 55Иса исе оларгъа айланып, ясакъ этти. 56Сонъ олар башкъа койге кеттилер.

Исанынъ артындан юрмек акъкъында

57+Ёлны девам эткен вакъытта, кимдир Исагъа:

– Къайда барсанъ да, мен Сенинъ артынъдан юрмеге азырым, – деди. 58Иса онъа:

– Тилькилернинъ къобалары бар, коктеки къушларнынъ ювалары бар. Лякин Инсан Огълунынъ башыны ястыкъкъа къойып ятмагъа ери ёкъ, – деп джевап берди.

59Башкъасына исе:

– Артымдан юр! – деди. Лякин о:

– Эфенди, башта барып бабамны дефн этмеге разылыкъ бер, – деди. 60Иса онъа:

– Олюлер озь олюлерини дефн этсинлер. Сен исе барып, Алланынъ Падишалыгъыны илян эт, – деди.

61+Башкъа бир адам Онъа:

– Эфенди, мен Сенинъ артынъдан юреджем. Тек башта барып эвдекилеримнен сагълыкълашмагъа рухсет эт, – деди. 62Иса онъа:

– Къолларыны сабанда тутып ве артына айланып бакъкъан эр бир адам Алланынъ Падишалыгъы ичюн келишикли дегиль, – деп джевап берди.

10

Иса етмиш эки шегиртини ёллай

10^1Бундан сонъ Рабби даа етмиш эки адам сайлап айырды да, оларны Озю бармагъа истеген эписи шеэрлер ве ерлерге Озюнинъ огюнден экишер-экишер ёллады. 2+Оларгъа бойле деди:

– Ашлыкъ чокъ, ишчилер исе аз. Озь ашлыгъыны ораджакъ ишчилерни даа ёлласын деп, ашлыкънынъ Саибине ялварынъыз. 3+Барынъыз! Сизни къашкъырлар арасына къозулар киби ёллайым. 4+Янынъызгъа не акъча кисеси, не торба, не аякъкъап алынъыз. Ёлда ич кимсеге селям берменъиз. 5Къайсы эвге кирсенъиз, башта: «Эвинъизге барышыкъ олсун», – денъиз. 6Эгер о ерде барышыкъ севген адам яшаса, барышыгъынъыз онъа къаладжакъ. Олмаса исе – сизге къайтып келеджек. 7+Бу эвде къалынъыз ве оларда олгъаныны ашап-ичинъиз. Чалышкъан адам акъкъыны алмагъа ляйыкътыр. Эвден-эвге кечип юрменъиз. 8+Бирде-бир шеэрге кельгенинъизде, сизге хошкельдинъиз айтсалар, не берселер ашанъыз, 9+оларнынъ хасталарыны тедавийленъиз ве: «Алланынъ Падишалыгъы энди янынъызда!» – денъиз. 10Эгер бир шеэрге кельгенинъизде, сизни къабул этмеселер, о шеэрнинъ сокъакъларындан кечип, шу сёзлерни айтынъыз: 11+«Шеэринъизде аякъларымызгъа япышкъан тозны биле къакъып, озюнъизге къалдырып кетемиз. Бунъа бакъмадан, билинъиз: Алланынъ Падишалыгъы энди янынъызда».

12+Сизге айтам: о куню о шеэрден Содом шеэрининъ алы енгильдже оладжакъ.

Алланы ред эткенлернинъ такъдири

13++Сенинъ алынъ беля, эй, Хоразин! Сенинъ алынъ беля, эй, Бетсайда! Сизлерде олгъан аджайип шейлер Тир ве Сидон шеэрлеринде олгъан олса, олар чокътан чувал токъумасына сарылып, устьлерине куль сепип, отурып тёвбе этер эдилер. 14+Шунынъ ичюн, Ахирет кунюнде Тир ве Сидоннынъ алы сизинъкиден енгильдже оладжакъ. 15+Сен де, Къафарнаум, сен кокке юкселирсинъми? Ёкъ! Сен олюлер дюньясына тюшип кетерсинъ! 16+Сизни динълеген адам Мени динълей. Сизни ред эткен адам исе Мени ред эте. Мени ред эткен исе Мени Ёллагъанны ред эте.

Етмиш эки шегиртнинъ къайтувы

17+Етмиш эки шегирт къуванчнен къайтып кельдилер. Олар:

– Рабби, Сенинъ Адынъ ичюн бизге джинлер биле бойсуналар! – дедилер.

18+Иса оларгъа:

– Мен Шейтанны коклерден яшын киби тюшкенини корьдим. 19+Мына, Мен сизге йыланлар ве акъреплер устюне басмагъа ве душманнынъ бутюн кучю устюнден укюмни бердим. Ич бир шей сизге зарар эталмай. 20+Амма джинлер сизге бойсунгъанына къуванманъыз, сизинъ адларынъыз коклерде язылгъанына къуванынъыз! – деди.

Исанынъ къуванчы

21++Шу ань Иса Мукъаддес Рухта пек къуванды ве:

– Бабам, кок ве ернинъ Раббиси! Шуретлейим Сени! Сен шуны акъыллылар ве бильгилилер ичюн гизли эттинъ, кучюк балаларгъа исе ачтынъ! Эбет, Бабам, Сенинъ эйи ираденъ шойле эди! – деди. 22+– Бабам эр шейни Манъа берди. Огълунынъ ким олгъаныны Бабасындан гъайры кимсе бильмей, Бабанынъ ким олгъаныны да Огълундан ве Огълу ачмагъа истеген адамдан гъайры кимсе бильмей, – деп девам этти Иса. 23+Сонъ шегиртлерине айланып, тек оларгъа: – Корьгенинъизни корьген козьлер бахтлыдыр. 24+Сизге айтам: пек чокъ пейгъамбер ве падишалар сиз корьгенинъизни корьмеге истедилер, лякин корьмедилер, сиз эшиткенлеринъизни эшитмеге истедилер, лякин эшитмедилер, – деди.

Мераметли самариели акъкъында

25+О вакъыт бир Къанун оджасы пейда олды. Исаны сынамакъ ичюн, Онъа суаль берди:

– Оджа, эбедий аят къазанмакъ ичюн не япайым? – деди. 26Иса онъа:

– Я бу акъта Къанунда не айтылгъан? Сен анда не окъуйсынъ? – деди. 27+О адам джевап берип:

– Рабби-Таалянъны бутюн юрегинънен, бутюн джанынънен, бутюн къуветинънен ве бутюн акъылынънен сев. Якъын адамны да озюнъни севгенинъ киби сев, – деди.

28+Иса онъа:

– Догъру джевап бердинъ. Бойле япсанъ – яшарсынъ, – деди. 29Амма о адам, озюни акъламакъ ичюн, Исадан:

– Я манъа якъын адам кимдир? – деп сорады. 30Иса онъа бойле джевап берди:

– Бир адам Ерусалимден Ерихонгъа кеткенде, айдутларнынъ къолуна тюше. Олар ёлджунынъ урбасыны алалар, оны котеклейлер, олю алында къалдырып кетелер. 31Ойле олды ки, шу ёлдан бир руханий кете. Амма о адамны корьгенинен, башкъа тарафкъа кечип кете. 32+О ерден кечкен бир левийли де шойле япа: яралы яткъан ерге барып, оны коре ве ёлнынъ башкъа тарафындан кечип кете. 33+Сонъ шу ёлдан кечкен бир самариели гъарипнинъ яткъан ерине келип, оны коре ве аджый. 34+Онынъ янына бара да, яраларыны шарапнен юва ве зейтюн ягъынен ягълап, багълап къоя. Сонъ оны озь къатырынынъ аркъасына отуртып, мусафирханеге алып бара ве анда бакъып тура. 35Эртеси куню, озь ёлуна чыкъкъанда, мусафирханенинъ саибине эки динар чыкъарып берип: «Бу адамны яхшы бакъ. Эгер бундан зияде масраф этсенъ, мен къайтып кельгенимден сонъ, санъа берерим», – дей. 36Сенинъдже, учевинден къайсы бириси айдутларнынъ къолуна тюшкен адамгъа якъын олды?

37Къанун оджасы:

– Онъа мерамет эткен адам, – деп джевап берди. Иса онъа:

– Бар да, сен де бойле яп, – деди.

Иса Марта ве Мерьемнинъ эвинде

38+Озь ёлуны девам эткенде, Иса шегиртлеринен берабер бир койге кирди. Бу ерде Марта адлы бир къадын Онъа хошкельдинъ деп, эвинде къабул этти. 39+Онынъ Мерьем адлы бир къызкъардашы бар эди. О, Раббининъ аякълары алдында отурып, Онынъ лафларыны динълей башлады.

40Марта исе мусафирни сыйламакъ ичюн чапкъалай эди. Исанынъ янына келип:

– Эфендим, къызкъардашым бутюн ишни манъа къалдыргъанына бакъмайсынъмы? Айтса онъа, манъа ярдым этсин! – деди.

41+Рабби онъа джевап берип:

– Марта, Марта, сен чокъ шей акъкъында къайгъырасынъ ве къасевет этесинъ, 42+амма керек шей тек бир дане. Мерьем энъ яхшысыны сайлады ве буны ондан тутып алмазлар.

11

Исанынъ дува акъкъында огретюви

11^1++Куньлернинъ биринде Иса бир ерде дува окъуй эди. Дуваны окъуп битирген сонъ, шегиртлеринден бири Онъа:

– Рабби, Ягъя озь шегиртлерини огреткени киби, бизни де дува окъумагъа огрет, – деди. 2Иса оларгъа:

– Дува окъугъанда шойле денъиз:

Баба! Сенинъ Мукъаддес Адынъны эр кес сайсын!

Сенинъ Падишалыгъынъ кельсин!

3+Эр кунь бизге куньделик отьмегимизни бер.

4+Гуналарымызны багъышла,
чюнки биз де озюмизге къаршы
гуна[*] япкъан эр бир адамны багъышлаймыз.

Бизге ёлдан урулмагъа берме, – деди.

5Сонъ Иса оларгъа бойле деди:

– Биринъизнинъ досту олса, сен яры геджеде онъа келип: «Достум, манъа учь дане отьмек борджкъа берсе. 6Шимди бир достум ёлдан кельди, мен исе онъа бир шей теклиф этип оламайым», – десенъ, 7о эв ичинден: «Мени раатсыз этме, къапум энди япыкъ, озюм де балаларымнен тёшекте ятам. Турып санъа отьмек берип оламам», – деп джевап берерми? 8Сизге догърусыны айтам: достлугъы ичюн турып бир шей бермесе биле, сенинъ исрарлыгъынъ ичюн эп бир турып, истеген шейинъни берер.

9Мен сизге айтам: соранъыз – сизге бериледжек. Къыдырынъыз – тападжакъсыз. Такъырдатынъыз – сизге ачыладжакъ. 10+Эр бир сорагъан ала, къыдыргъан тапа, такъырдаткъангъа къапуны ачалар. 11Аранъыздан, огълу балыкъ сораса, онъа балыкъ ерине йылан берген баба тапылырмы? 12Я да огълу йымырта сораса, онъа йымырта ерине акъреп берерми? 13+Эгер сиз, яман адамлар, балаларынъызгъа яхшы бир шей бере бильсенъиз, Коклердеки Бабанъыз да Ондан сорагъангъа Мукъаддес Рухны багъышлар.

Иса ве Беэльзебул

14+Бир кунь Иса тильсизлик джинини къувып чыкъарды. Джин чыкъкъан сонъ, тильсиз адам лаф этип башлады. Халкъ шашты. 15+Амма араларындан базылары:

– О, джинлерни джинлер башлыгъы Беэльзебулнынъ къуветинен къувып чыкъара, – дедилер.

16+Башкъалары исе Исаны сынап, коктен бир бельги косьтергенини талап эттилер. 17Лякин Иса, оларнынъ фикирлерини билип:

– Озь ичинден болюнген эр бир падишалыкъ йыкъылып бошар, озь ичинден болюнген эв де йыкъылып кетеджек. 18Эгер Шейтан озь ичинден болюнсе, онынъ падишалыгъы насыл тураджакъ? Сиз Меним акъкъымда: «О, джинлерни Беэльзебулнынъ къуветинен къувып чыкъара», – дейсиз. 19+Эгер Мен джинлерни Беэльзебулнынъ ярдымынен къувып чыкъарсам, кимнинъ ярдымынен джинлерни сизинъ огъулларынъыз къувып чыкъара экенлер? Сизни олар укюм этерлер! 20Эгер Мен джинлерни Алланынъ къуветинен къувып чыкъарсам, демек, Алланынъ Падишалыгъы сизлерге етип кельген. 21Кучьлю адам силяланып озь эвини къаравулласа, онынъ мал-мулькю хавф астында олмаз. 22+Амма онъа ондан даа кучьлюси уджюм этсе ве енъсе, о ишангъан силяны тутып алыр ве басып алгъан мал-мулькюни болер.

23+Ким Меннен олмаса, Манъа къаршыдыр. Ким Меннен берабер джыймаса, о дагъыта.

Арам рухнынъ къайтувы акъкъында

24+Арам рух инсандан чыкъкъан сонъ, сувсуз ерлерде быралкъыланып юре, озюне раатланмагъа ер къыдыра ве тапмайып, озюне: «Мен чыкъкъан эвиме къайтып барайым да», – дей. 25Къайтып кельгенде исе, эвини сипирильген ве джыйыштырылгъан алда тапа. 26+О вакъыт джин бара да, озюнинъ янына башкъа, даа бетер еди джинни ала ве оларнен эвге кирип ерлеше. Сонъра, о адамнынъ алы эвелькисинден бетер ола.

27+Иса бу сёзлерни айткъанда, халкъ арасындан бир къадын къычырып:

– Сеннен юклю олгъан ве Сени кокюснен эмиздирген апай бахтлыдыр! – деди. 28+Иса онъа:

– Мен шойле дер эдим: Алланынъ Сёзюни динълеп, оны беджергенлер бахтлылар! – деп джевап берди.

Бельгилер акъкъында

29+Исанынъ чевре-четинде адамлар топланып, эп арта эдилер. О, оларгъа мураджаат этип, бойле деди:

– Бу несиль – яман несильдир! Олар бельги талап этелер, амма оларгъа Юнуснынъ бельгисинден гъайры башкъа бельги берильмейджек. 30Юнус Ниневе шеэринде яшагъанлар ичюн насыл бельги олгъан олса, Инсан Огълу да бу несиль ичюн шойле оладжакъ. 31+Дженюп къыраличеси Ахирет кунюнде бу несильнинъ адамларынен берабер тирилип, оларны къабаатлайджакъ. О, Сулейманнынъ икметли лафларыны динълемек ичюн, дюньянынъ о бир четинден кельген. Мында исе Сулеймандан буюкче Сою бар! 32+Ниневе адамлары Ахирет кунюнде бу несильнен берабер турып, оны къабаатлайджакълар, чюнки олар Юнуснынъ огреткенлеринден сонъ тёвбе эттилер. Мында исе Юнустан да буюги бар!

Чыракъ акъкъында

33++Ич кимсе чыракъ якъып, оны гизли ерге я да бир савут тюбюне къоймай. Аксине, киргенлер ярыкъны корьсюн деп, оны шамдангъа къоялар. 34Козь – беденнинъ нурудыр. Эгер сенинъ козюнъ сагълам олса, бутюн беденинъ де ярыкъкъа толу олур. Козьлеринъ яман олса исе, беден де къаранлыкъкъа толу олур. 35Шунынъ ичюн, бакъ, ичинъдеки ярыкъ къаранлыкъ олмасын! 36Эгер бутюн беденинъ ярыкъкъа толу олса, сенде ич бир къара къысым олмаса, чыракъ парылдавынен сени ярыкълаткъан киби, эр бир еринъ яп-ярыкъ олур.

Иса ферисе ве Къанун оджаларынынъ экиюзьлюлиги акъкъында айта

37+Иса буны айткъан сонъ, бир ферисе Оны эвине ашамагъа давет этти. Иса ферисенинъ эвине кирип, софра башында ер алды. 38+О, аштан эвель абдест алмагъаныны корьген ферисе пек тааджипленди.

39Амма Рабби онъа:

– Сиз, фериселер, пиала ве табакънынъ тышыны темизлейсиз, амма ичинъиз саранлыкъ ве яманлыкъкъа толу. 40Акъылсызлар! Эм тышыны, эм ичини бир Яратыджы яратмадымы? 41Джан-юректен садакъа беринъиз, сонъ эр шей сиз ичюн элял олур! – деди. 42+– Эй, фериселер, алынъыз беля! Сиз нане, седеф оту ве эписи башкъа ешилликлернинъ ондан бир пайыны бересиз, амма адалет ве Алла севгиси акъкъында унутасыз! Буларнынъ бирисини беджере турып, экинджисини де унутмамакъ керек. 43+Фериселер, алынъыз беля! Сиз синагогаларда энъ сайгъылы ерде отурмакъны ве базар мейданларында халкътан урьметли селям алмакъны севесиз. 44+Алынъыз беля! Сиз корюнмеген къабирлер кибисиз: адамлар сезмейип, оларнынъ устюнден басып кечелер.

45О вакъыт Къанун оджаларындан бириси Исагъа джевап берип:

– Оджа, бу сёзлерни айтып, бизим джанымызны да агъыртасынъ, – деди. 46Иса исе:

– Къанун оджалары, сизинъ де алынъыз беля! Сиз инсанларгъа агъыр юклерни юклейсиз, озьлеринъиз исе, оларгъа ярдым этмек ичюн пармакънен биле къыбырдатмайсыз. 47Алынъыз беля! Сиз, бабаларынъыз ольдюрген пейгъамберлерге дюрбелер къурасыз, 48+шунынънен бабаларынъызнынъ япкъанларына шаат ве оларнен разы оласыз. Олар пейгъамберлерни ольдюргенлер, сиз исе шу пейгъамберлерге дюрбелер къурасыз! 49+Онынъ ичюн Алланынъ икмети шойле деген:

Мен оларгъа пейгъамберлерни ве хаберджилерни ёлларым. Олардан базыларыны ольдюреджеклер, базыларыны къуваджакълар. 50+Дюнья яратылгъанындан берли эписи пейгъамберлернинъ тёкюльген къаны ичюн бу несильге джеза олсун, 51Хабильнинъ къанындан башлап, къурбан еринен Алланынъ Сарайы арасында ольдюрильген Зекъарьянынъ къанына къадар.

Эбет, сизге айтам: эр шей ичюн бу несиль джевап береджек!

52Къанун оджалары, алынъыз беля! Сиз бильги анахтарыны къолгъа алдынъыз, лякин къапугъа озьлеринъиз де кирмединъиз, кирмеге истегенлерге де ёл бермединъиз, – деди.

53Сонъ Иса шу ерден кетти.

Къанун оджалары ве фериселер Исагъа душманлыкънен бакъып, Онъа бир чокъ суаль бере эдилер, 54+айткъан сёзюнде тутмагъа гъайретнен тырыша эдилер.

12

Къанун оджалары ве фериселерден сакъындырув

12^1+Шу арада дюньянынъ адамы топланып, къалабалыкъта бир-бирининъ аякъларына басып тура эдилер. Иса башта Озь шегиртлерине айтып башлады:

– Фериселернинъ маясындан, яни экиюзьлюликтен сакъынынъыз! 2+Эр бир сакъланылгъан шей озь вакътында ачыладжакъ, ве эр бир сыр белли олур. 3Къаранлыкъта сёйлегенинъизни кунь ярыгъында эшитеджеклер, ичери одада фысылдагъанларынъызны эвлернинъ дамлары устюнден къычырып айтаджакълар.

Кимден къоркъмакъ керек

4++Мен сизге, достларыма айтам: беденни ольдюрип, сонъ башкъа бир шей япып оламагъанлардан къоркъманъыз. 5+Кимден къоркъмакъ керек, сизге анълатаджам: ольдюрмеге ве сонъ джеэннемге ташламагъа къудрети Олгъандан къоркъунъыз. Эбет, сизге айтам: Ондан къоркъунъыз! 6Беш дане торгъай эки капикке сатылмаймы? Алла исе оларнынъ бирисини унутмай. 7+Сизинъ башынъыздаки сачларынъыз биле эписи сайылгъан. Къоркъманъыз! Сиз чокъ торгъайдан къыйметлисиз!

Исаны танув ве Ондан вазгечюв акъкъында

8++Сизге айтам: Мени адамларнынъ алдында таныгъан эр бир адамны Алланынъ мелеклери огюнде Инсан Огълу да таныйджакъ. 9+Амма Менден инсанлар алдында вазгечкен адамдан О, Алланынъ мелеклери огюнде вазгечеджек. 10+Инсан Огълуна къаршы сёз айткъанларнынъ эписи багъышланаджакълар. Лякин ким куфюр сёзлерни Мукъаддес Рухкъа къаршы айтса, багъышланмайджакъ. 11Сизни синагогаларгъа, башлыкълар ве укюмдарларнынъ алдына кетиргенлерде, насыл джевап бермек ве не айтмакъ акъкъында къайгъырманъыз. 12+О вакъыт не айтаджагъынъызны сизге Мукъаддес Рух огретеджек, – деди.

Акъылсыз зенгин акъкъында кинаели икяе

13Адамларнынъ ичинден кимдир Исагъа:

– Оджам, агъама айт, мирасны меннен больсюн, – деди. 14Иса онъа джевап берип:

– Акъай, Мени сизге къады олмакъ я да даваларынъызны чезмек ичюн ким къойды? – деди. 15+Сонъ эписине мураджаат этип:

– Бакъынъыз, эр тюрлю нефисхорлыкътан сакът олунъыз. Инсан омрю онынъ мал-мулькюнинъ чокълугъына багълы дегиль, – деди.

16Иса оларгъа бир кинаели икяени айтып берди:

– Бир зенгин адамнынъ тарлалары пек яхшы берекет бергенлер. 17«Не япайым экен? Берекетни къояджакъ ерим ёкъ», – деп тюшюнген зенгин. 18Сонъ: «Мына бойле япарым: анбарларымны бозып, балабанджаларыны къурарым, бутюн богъдай ве бутюн малымны шу ерге ерлештиририм, 19+джаныма: “Джаным, энди сенде чокъ йылларгъа етеджек малынъ бар. Раатлан, ашап-ич ве къуванчлы ол”, – дейджем», – деген. 20+Лякин Алла онъа: «Эй, акъылсыз адам! Бу гедже джанынъны алмагъа келеджеклер. Бу азырлагъанларынъ кимге къаладжакъ?» – деген.

21+Озю ичюн байлыкъ топлап, Алла ичюн зенгинлешмеген эписи адамларнынъ къысмети шойле оладжакътыр.

Аллагъа умют этюв акъкъында

22++Озь шегиртлерине исе Иса бойле деди:

– Шунынъ ичюн Мен сизге айтам: яшамакъ ичюн бизге аш керек, беденимиз ичюн урба керек, деп къасевет этменъиз. 23Джан – аштан, беден исе – урбадан муимдир. 24+Къаргъаларгъа бакъынъыз: олар не сачалар, не оралар, оларнынъ не килерлери, не анбарлары бар. Оларгъа Алла аш бере. Сиз исе къушлардан чокъ къыйметлисиз! 25Къайсы биринъиз къасеветленип, озь омрюни ич олмадым бир саатке узата билир? 26Эгер сиз бойле кучюк шейни биле япып оламасанъыз, не ичюн башкъа шейлер акъкъында къасевет этесиз?

27+Тарладаки чечеклернинъ насыл оськенлерине бакъынъыз: олар не чалышалар, не орелер. Амма сизге айтам: озюнинъ бутюн шуретли улулыгъында Сулейман биле бу чечеклернинъ бириси киби кийинмеген эди. 28+Эгер Алла бугунь оськен, ярын исе оджакъкъа атыладжакъ тарла отуны ойле кийиндирсе, сизни олардан яхшы кийиндирмезми, эй, иманы аз олгъанлар?! 29Сиз не ашамагъа, не ичмеге къыдырманъыз, шу акъкъында къайгъырманъыз. 30Буларнынъ эписини Алланы бильмеген дюньянынъ халкълары къыдыра. Лякин сизинъ Бабанъыз буларгъа мухтадж олгъанынъызны биле. 31+Сиз Онынъ Падишалыгъыны къыдырынъыз, сизге бу шейлернинъ эписи де бериледжек.

Коклердеки хазине акъкъында

32+Эй, аз олгъанлар, къоркъманъыз! Сизге Падишалыкъны багъышламакъ – Бабанъызнынъ истегенидир. 33+Мал-мулькюнъизни сатып, фукъарелерге ярдым этинъиз. Озюнъизге эскирмеген пара киселерини алып, битмейджек байлыкъны Кокте топланъыз. О ерде оларгъа хырсыз да якъынлашмаз, сюме де тюшмез. 34Байлыгъынъыз къайда олса, шу ерде юрегинъиз де оладжакъ.

Юкъламагъан къуллар

35+Эр вакъыт бутюнлей азыр олунъыз: урбаларынъыз къушакънен багълы ве чыракъларынъыз янып турсун. 36+Эфендининъ тойдан къайткъаныны беклеген, о келип, къапуны такъылдаткъанынен ачмагъа азыр тургъан хызметчилер киби олунъыз. 37Эфенди кельгенде, юкъламайып отургъан къулларыны тапкъанда, олар бахтлы олурлар. Сизге догърусыны айтам: эфенди азырланып белине къушагъыны байлар да, хызметчилерини софрагъа отуртып, оларгъа озю хызмет этеджек. 38Эфенди яры геджеде я да танъ аткъанда кельсе, хызметчилерини юкъламагъан алда тапса, олар не къадар бахтлылар. 39+Шуны билинъиз: эв саиби, хырсыз не вакъыт келеджегини бильсе, о хырсызгъа эвине кирмеге ёл бермез эди. 40Сизлер де азыр олунъыз, чюнки Инсан Огълу сиз беклемеген саатте къайтып келеджек.

Ишанчлы ве яман къуллар акъкъында

41Пётр Исадан:

– Рабби, Сен бу кинаели икяени биз ичюн айтасынъмы я да эр кес ичюнми? – деп сорады.

42Иса джевап берип:

– Ишанчлы ве акъыллы эв идареджиси ким? Эфендиси оны эв къуллары устюнде башлыкъ этмеге ве керек вакътында оларнынъ аш пайларыны бермеге къойса 43+ве кельгенде, онынъ бойле япкъаныны корьсе, о къул не къадар бахтлы! 44Сизге догърусыны айтам: эфенди оны озюнинъ бутюн мал-мулькюне бакъыджы этип къояр. 45+Эгер де бу къул озь гонълюнде: «Эфендим якъын арада кельмейджек», – деп тюшюнсе ве къулларны ве къул къадынларны урмагъа башласа, ашап-ичсе ве ичкиджиликнен огърашса, 46о къулнынъ эфендиси бекленильмеген бир куньде, тюшюнмеген бир саатте къайтып келир ве оны къылычнен экиге болип, онъа имансызларнынъ арасында ер береджек. 47Эфендисининъ истегенини бильген, амма азыр олмагъан ве эфендисининъ истегини беджермеген къул чокъ котек ашайджакъ. 48+Бильмей турып, джезагъа ляйыкъ бир шей япкъан къулнынъ котеги исе азджа олур. Кимге чокъ берильген олса, ондан чокъ сорарлар. Кимге чокъ ишанылса, ондан даа зияде талап этилир.

Иса – айырылыкънынъ себепчиси

49+Мен ер юзюне атеш кетирмек ичюн кельдим. Бу атеш тездже алевленгенини о къадар истейим ки! 50+Сувгъа батырылып чыкъмакъ киби, манъа буюк азапларгъа батырылып чыкъмакъ керек. О беджерильмегендже, юрегим пек сыкъыла! 51+Мени, ер юзюне барышыкъ кетирмек ичюн кельген, деп тюшюнесизми? Сизге айтам: барышыкъ дегиль, айырылыкъ кетирмеге кельдим. 52Энди бундан сонъ бир эвде беш адам олса, олар озьара болюнеджеклер. Учю экисине ве экиси учюне къаршы оладжакълар.

53+Баба – огълуна къаршы, огълу – бабасына къаршы,
ана – къызына къаршы, къызы – анасына къаршы,
къайнана – келинине къаршы,
келин – къайнанасына къаршы оладжакълар, – деди.

Вакъытнынъ бельгилери

54+Халкъкъа исе Иса:

– Сиз гъарпта булут котерильгенини корьгенде, бирден: «Ягъмур ягъаджакъ», – дейсиз, ве ойле де ола. 55Дженюп ели эскен вакъытта сиз: «Сыджакъ оладжакъ», – дейсиз, ве ойле ола. 56Эй, экиюзьлюлер! Ер ве кокке бакъып ава насыл оладжагъыны билесиз де, шимди насыл заман кельгенини анълап оламайсызмы?

Озь душманынънен муаббетлеш

57+Сиз ичюн догъру олгъан шейни озюнъиз не ичюн чезип оламайсыз? 58+Сен давалашкъан адамнен укюмдаргъа кеткенде, ёл бою онен келишмеге пек тырышып арекет эт. Акис алда о сени къады огюне алып бараджакъ, къады сени джезалайыджынынъ элине береджек, джезалайыджы исе сени зиндангъа ташлайджакъ. 59Санъа догърусыны айтам: борджунънынъ сонъки капигини бермегендже, андан чыкъамазсынъ, – деди.

13

Тёвбе этмесенъиз, оледжексиз

13^1+О вакъыт бир къач адам Исагъа келип, галилеялылар акъкъында айттылар. Къурбан чалгъан вакъытта бу галилеялыларны Пилат ольдюрген ве бойле этип, къурбанларнынъ къаныны оларнынъ къанынен къарыштыргъан эди. 2+Иса адамларгъа джевап берип:

– Сиз, эписи башкъа галилеялылардан бу адамлар гуналы олгъаны ичюн оларнен бойле шей олды, деп тюшюнесизми? 3Ёкъ! Лякин тёвбе этмесенъиз, эпинъиз олар киби гъайып олурсыз. 4+Я анавы он секиз адамнынъ устюне Силоам шеэриндеки къулле йыкъылып, ольдюргени? Сиз оларны Ерусалимде яшагъан эписи адамлардан даа къабаатлы деп тюшюнесизми? 5Сизге ёкъ дейим. Лякин тёвбе этмесенъиз, эпинъиз олар киби гъайып олурсыз, – деди.

Мейвасыз инджир тереги акъкъында кинаели икяе

6+Иса бойле бир кинаели икяени айтты:

– Бир адамнынъ юзюм багъында инджир тереги сачылгъан экен. О адам анда барып, терекнинъ устюнде мейва къыдыра, лякин тапалмай. 7+Сонъ юзюмджиге: «Мен учь йыл девамында мында келип, бу инджирнинъ устюнде мейва къыдырам, лякин оны тапмайым. Оны кесип ташла, топракънынъ кучюни не ичюн алсын?» – дей. 8Юзюмджи исе онъа джевап берип: «Эфенди, оны даа бир йылгъа къалдырса. Мен онынъ чевре-четини къазып, топракъны кубрелерим, 9бельки келеджек йылгъа мейва берип башлар. Эгер бермесе, кесип ташларсынъ», – дей.

Иса дёрт букюльген къадынны раатлыкъ кунюнде тедавийлей

10+Раатлыкъ куню Иса бир синагогада адамларны огрете эди. 11О ердеки бир къадын он секиз йыл девамында арам рухтан къыйналып хасталангъан, дёрт букюльген, белини догъуртып оламай экен. 12Иса оны корьгенинен, янына чагъырып:

– Сен хасталыгъынъдан къуртарылдынъ, – деди. 13+Сонъ къолларыны къадыннынъ башына къойды. Къадын бирден догърулып, Аллагъа шукюр этти.

14+Исанынъ раатлыкъ куню къадынны тедавийлегенине ачувланып, синагоганынъ башлыгъы халкъкъа:

– Иш ичюн алты кунь бар. Тедавийленмеге раатлыкъ куню дегиль, шу куньлери келинъиз, – деди.

15+Рабби исе онъа джевап берип:

– Эй, экиюзьлюлер! Раатлыкъ куню олгъанына бакъмайып, эр биринъиз огюзинъизни я да эшегинъизни ашлавдан чезип сувармагъа алып бармаймы? 16Я бу къадын Ибраимнинъ къызы. Шейтан оны он секиз йыл девамында багълап туткъан. Аджеба онынъ багъларыны раатлыкъ кунюнде чезмек мумкюн дегильми? – деди.

17+Исанынъ бу сёзлери Онъа къаршылыкъ косьтергенлернинъ эписини утандырды. Бутюн халкъ исе Иса япкъан эписи аджайип ишлерге къувана эди.

Хардал урлугъы акъкъында кинаели икяе

18+Иса:

– Алланынъ Падишалыгъы неге ошай? Оны ненен тенъештирейим? 19+О, бир хардал урлугъына ошай. Бир адам оны алып озь багъчасында сача. Урлукъ осип терек киби юксек ола. Онынъ пытакълары арасында къушлар ювалар ясайлар, – деди.

Мая акъкъында кинаели икяе

20Сонъ къошып:

– Алланынъ Падишалыгъыны ненен тенъештирейим? 21+О, маягъа ошай. Къадын оны алып, учь буюк савут[*] унгъа ташлай ве бутюн хамырыны къабарта, – деди.

Тар къапу

22+Иса Ерусалим тарафына ёл алып, шеэр-койлерден кечип адамларны огрете эди. 23Насылдыр бир адам Онъа суаль берди:

– Рабби, тек аз адамлар къуртарыладжакълармы? – деди. Иса оларгъа:

24– Тар къапудан кирмек ичюн арекет этинъиз. Сизге айтам: чокъ адам анда кирмеге арекет этеджеклер, амма кирип оламайджакълар. 25+Эв Саиби турып къапуны къапаткъанда, сиз тышарыда къалып: «Рабби! Бизге ачып бер!» – деп къапуны такъылдата башлайджакъсыз. Лякин О сизге: «Ким ве къайдан олгъанынъызны бильмейим», – деп джевап береджек. 26О вакъыт сиз: «Биз Сеннен берабер ашап-ичтик. Сен бизим мейданларымызда огрете эдинъ», – дейджексиз. 27+О исе: «Сизге айтам: ким ве къайдан олгъанынъызны бильмейим. Эй, инсафсыз шейлерни япкъанлар, козюмден ёкъ олунъыз!» – деп джевап береджек. 28+Ибраимни, Исхакъны, Якъупны ве эписи пейгъамберлерни – Алланынъ Падишалыгъында, озюнъизни исе – тышарыгъа къувулгъанынъызны корьген вакъытта агълап, тишлеринъизни гъыджырдатаджакъсыз. 29+Шаркъ ве гъарптан, шималь ве дженюптен адамлар келип, Алланынъ Падишалыгъында софра башында ер аладжакълар. 30+О вакъыт бир къач сонъундакилер биринджи, биринджилер исе сонъунда оладжакълар, – деди.

Иса Ерусалим ичюн агълай

31++Шу вакъыт бир къач ферисе келип:

– Чыкъ, кет мындан. Сени Ирод ольдюрмеге истей, – дедилер. 32Иса оларгъа:

– Барып, о тилькиге айтынъ: Мен бугунь ве ярын джинлерни къувып, адамларны тедавийлейджем. Учюнджи куню исе Озь ишимни битиреджем. 33Амма бугунь, ярын ве о бир кунь Озь ёлумны девам этмек керегим. Пейгъамберни Ерусалимден башкъа ерде ольдюрильмеси олмайджакъ шейдир, – деди. 34+– Эй, Ерусалим, Ерусалим! Пейгъамберлерни ольдюрген ве онъа ёлланылгъан адамларны ташларнен ургъан шеэр! Тавукъ озь чипчелерини къанатлары астында насыл топласа, Мен де къач кере сенинъ балаларынъны Озь яныма топламагъа истедим, сизлер исе истемединъиз. 35+Мына, сизинъ эвинъиз сизге къалдырылгъан тура! Сизге айтам: «Раббининъ Ады иле Келеяткъанны шуретленъиз!» – демегендже, Мени корьмейджексиз.

14

Иса сув хасталыгъынен чекишкен адамны тедавийлей

14^1+Бир раатлыкъ куню Иса ферисе башлыкъларындан бирининъ эвине ашамагъа кельди. Анда адамлар Онынъ артындан дикъкъатнен бакъа эди. 2Исанынъ къаршысында сув хасталыгъынен чекишкен бир адам отурды. 3+Иса Къанун оджаларына ве фериселерге мураджаат этип:

– Къанунгъа коре раатлыкъ куню тедавийлемек мумкюнми, я да мумкюн дегильми? – деп сорады.

4Олар индемедилер. Иса хастагъа тийип, оны тедавийледи де, йиберди. 5+Сонъ Къанун оджаларына:

– Сизден биринъизнинъ огълу я да огюзи къуюгъа тюшип кетсе, раатлыкъ куню олгъанына бакъмайып, оны шу ань чыкъарып алмаз эдинъизми? – деди.

6Олар бунъа ич бир джевап тапып оламадылар.

Алчакъгонъюллик ве мусафирсеверлик акъкъында

7+Мусафирлер энъ сайгъылы ерлерде отурмагъа тырышкъаныны корьген Иса оларгъа кинаели икяе айтты:

8+– Эгер сени тойгъа чагъырсалар, сайгъылы ер алма, чюнки мусафирлер арасында сенден урьметли адам олмакъ мумкюн. 9О вакъыт экинъизни чагъыргъан эв саиби келип, санъа: «Бу ерни онъа бошатып бер», – дер. Сен исе утана-утана, энъ арттаки ерге кечмеге меджбур оладжанъ. 10Аксине, давет олунгъан сонъ, барып ашагъыдаки ерге ерлеш. О вакъыт сени чагъыргъан адам келип, санъа: «Достум, мында, тёрге чыкъ», – дер. Сонъ башкъа мусафирлернинъ козюнде сенинъ урьметинъ артаджакъ. 11+Эр бир озюни юксельткен адам алчакълатыладжакъ. Озюни алчакълаткъан исе юксельтиледжек.

12Сонъ Иса Оны чагъыргъан ферисеге:

– Уйлелик я да акъшамлыкъ япкъанда, достларынъны, агъа-къардашларынъны, сой-сопларынъны ве зенгин къомшуларынъны давет этме. Чюнки сонъ олар да сени чагъырып къаршылыгъынъны берерлер, ве о, санъа мукяфат олур. 13Аксине, байрам япкъанда, фукъаре, сакъат, топал ве кёрларны чагъыр. 14+О вакъыт сен бахтлы олурсынъ, чюнки олар санъа яхшылыкъ къайтарып оламазлар. Инсафлы адамлар тирильгенде исе, санъа яхшылыкъ къайтаджакъ, – деди.

Акъшам ашына чагъырылгъанлар акъкъында кинаели икяе

15++Мусафирлерден бириси буны эшитип, Исагъа:

– Алланынъ Падишалыгъында ашап-ичеджек адам бахтлыдыр! – деди. 16Иса исе онъа бойле деди:

– Бир адам буюк акъшам ашы берип, чокъ мусафир чагъыргъан. 17Акъшам ашыны ашамагъа вакъыт кельгенде: «Буюрынъыз, эр шей азыр», – деп, чагъырылгъан адамларны давет этмек ичюн къулуны ёллай. 18Амма эписи бири-бири артындан афу сорап башлайлар. Биринджиси: «Мен тарла сатын алдым, оны барып бакъмакъ керегим. Риджа этем, мени багъышла», – дей. 19Экинджиси: «Мен беш чифт огюз сатын алдым, яхшы экенлерми, деп, оларны сынамакъ керегим. Риджа этем, мени багъышла», – дей. 20+Учюнджиси: «Мен эвлендим, шунынъ ичюн келялмайджам», – дей. 21Къул къайтып келип, эфендисине буларны айта. Эв саиби ачувланып, къулуна: «Тез ол, шеэрнинъ сокъакъ ве сокъачыкъларына бар да, фукъаре, сакъат, кёр ве топалларны бу ерге алып кель», – дей. 22Къул барып келип: «Эфендим, буюргъанынъны беджердим, амма даа бош ерлер бар», – дей. 23О вакъыт эфенди къулуна: «Ёллар ве ёлчыкълар бою кечип, эписини мында кельсинлер, деп къандыр. Эвим толсун, – дей. 24– Сизге айтам: башта чагъырылгъан адамлардан ич бириси меним акъшамлыкъ ашымны ашамайджакъ!»

Исанынъ артындан юрмекнинъ фияты

25+Исанен берабер чокътан-чокъ адам юре эди. О оларгъа таба чевирилип:

26+– Эгер Манъа кельген адам озюнинъ ана-бабасыны, апайыны, бала-чагъасыны, агъа-къардашыны, тата-къызкъардашыны ве озь джаныны биле кореджек козю олмаса, о, Меним шегиртим оламаз. 27+Ким озь хачыны котерип артымдан юрмесе, Меним шегиртим оламаз. 28Сизден биринъиз къулле къурмагъа истесе, оны битирмек ичюн пара етерми, деп башта отурып чекеджек масрафларыны саймазмы? 29Ойле олмаса, темельни къойып, ишни битирмек къолундан кельмесе, буны корьген эписи адамлар: 30«Бу адам къуруджылыкъны башлады да, битирип оламады», – деп масхара этеджеклер.

31Бир падиша башкъа падишагъа къаршы дженк этмеге азырланса, он бинъ аскеримнен манъа къаршы кельген падишанынъ йигирми бинъ аскеринен дженклешмеге кучюм етер экенми, деп башта отурып тюшюнмек керек. 32Кучю етмесе, душман даа узакъ олгъанда, онынъ алдына эльчилерни ёллап барышыкъ сорар. 33Шойле де, сизден ич биринъиз озюнинъ бутюн барлыгъыны къалдырмагъандже, Меним шегиртим оламаз.

Ярамай туз

34+Туз – яхшы шей. Амма туз тузлугъыны джойса, онынъ леззетини насыл къайтармакъ мумкюн? 35+Бойле тузны не топракъкъа, не кубреге къошмагъа ярашмай. Оны алып аталар. Къулагъы барлар буны эшитсинлер! – деди.

15

Адашкъан къой акъкъында кинаели икяе

15^1+Исаны динълемек ичюн, Онынъ алдына эписи гуналы адамлар ве салым топлайыджылар келе эдилер. 2+Фериселер ве Къанун оджалары мырылдап:

– Бу адам гуналыларны къабул этип, оларнен берабер аш да ашай! – дей эдилер.

3Иса оларгъа бойле бир кинаели икяени айтып берди:

4+– Сизден биринъиз юз къой саиби олып, оларнынъ бирисини джойса, докъсан докъуз къоюны чёльде къалдырып, гъайып олгъаныны тапмагъандже къыдырмагъа кетмезми? 5Тапкъан сонъ исе, оны къуванчнен елькесине алыр, 6+эвине къайтып, достларыны, къомшуларыны чагъырыр да: «Меннен берабер къуванынъыз, мен джоюлгъан къоюмны таптым!» – дер. 7+Сизге догърусыны айтам: Коклерде де шойле. Докъсан докъуз тёвбеге мухтадж олмагъан инсафлылар ичюн къуванчтан, тёвбе эткен бир гуналы адам ичюн къуванч буюк оладжакъ, – деди.

Джоюлгъан кумюш акъча акъкъында

8– Он кумюш акъчасы олгъан ве олардан бир данесини джойгъан къадынны алайыкъ. О, чыракъ якъып, акъчаны тапмагъандже эвини сипирип, оны гъайретнен къыдырмазмы? 9Тапкъан сонъ исе, достларыны ве къомшуларыны чагъырып: «Меннен берабер къуванынъыз, мен джоюлгъан акъчамны таптым», – дер. 10Сизге айтам: тёвбе эткен бир гуналы ичюн Алланынъ мелеклери бойле де къуванаджакълар.

Ёлуны шашыргъан огъул акъкъында кинаели икяе

11Иса девам этип шойле деди:

– Бир адамнынъ эки огълу бар экен. 12+Кучюги бабасына: «Баба, мал-мулькюнъден манъа тиеджек пайымны айырып бер», – дей. О адам бутюн мал-мулькюни огъулларына болип бере. 13Бир къач куньден сонъ кучюк огълу барлыгъыны топлап, узакъ бир мемлекетке кете. О ерде бозукъ ёлгъа тюшип, олгъан параларыны кокке савурып битире. 14Эр шейни масраф эткен сонъ, о яшагъан мемлекетте кучьлю бир ачлыкъ башлана, йигит исе ёкъсузлыкъкъа огърай. 15Ерли сакинлеринден бирисине ыргъатлыкъкъа бара. Сакин йигитни озь тарласындаки домузларны бакъмагъа ёллай. 16Яш огълан домузларнынъ емини тойгъандже ашамагъа пек истей, амма онъа ич бир шей бермейлер. 17О вакъыт акъылыны топлап, озь озюне: «Меним бабамнынъ о къадар чокъ ыргъаты бар, олар эписи тойгъандже аш ашайлар, даа артып къала, мен исе бу ерде ачлыкътан олеятам. 18+Барып, бабама къайтайым ве онъа: “Бабам, мен Коклер ве сенинъ алдынъда гуна яптым. 19Эндиден сонъ сенинъ огълунъ денильмеге ляйыкъ дегилим. Мени озюнънинъ бир ыргъатынъ деп сай”, – дейим», – дей. 20Бундан сонъ о, бабасына къайта. О даа узакъта келеяткъанда, бабасы огълуны коре ве аджый. О, чапып барып, огълунынъ бойнундан къучакълап опе. 21Огълу исе онъа: «Бабам, мен Коклер ве сенинъ алдынъда гуна яптым. Эндиден сонъ сенинъ огълунъ денильмеге ляйыкъ дегилим», – дей. 22+Амма бабасы къулларына: «Тез олунъ, энъ яхшы урба кетирип, оны кийиндиринъиз, къолуна юзюк такъынъыз, аякъларына аякъкъап кийсетинъиз. 23Сонъ, бесленген бир бузавчыкъны кетирип, союнъыз: ашайыкъ да къуванайыкъ. 24+Меним бу огълум олю эди – тирильди, гъайып олды – тапылды», – дей. Сонъ олар байрам япа башлайлар.

25Буюк огълу о вакъытта тарлада экен. Къайтып эвине якъынлашкъанда, чалгъы ве оюн-кулькю давушларыны эшите. 26Къулларындан бирини чагъырып, не олаяткъаныны сорай. 27О: «Къардашынъ къайтып кельди, бабанъ оны сагъ-селямет корьгени ичюн, бесленген бузавчыкъны сойды», – дей. 28Агъасы пек ачувланып, эвнинъ ичине кирмеге истемей. Бабасы тышарыгъа чыкъып, онъа ялвара. 29Амма о бабасына джевап берип: «Мен къач йылдан берли санъа къул киби хызмет этем, бир кере биле сёзюнъден чыкъмадым. Лякин достларымнен шенъленмек ичюн сен манъа ич бир вакъыт улачыкъны биле бермединъ. 30+Амма бутюн мал-мулькюнъни ороспуларнен берабер сарф эткен анавы огълунъ къайткъанда, сен онъа бесленген бузавчыкъны сойгъансынъ!» – дей. 31Сонъ бабасы онъа: «Огълум! Сен бутюн вакъыт янымдасынъ, меним эр шейим сенинъки. 32Бизге къуванмакъ ве шенъленмек керек. Сенинъ бу къардашынъ олю эди – тирильди, гъайып олды – тапылды», – дей.

16

Яман эв идареджиси акъкъында кинаели икяе

16^1Сонъ Иса Озь шегиртлерине:

– Бир зенгин адамнынъ эв идареджиси бар экен. Бир кунь зенгинге, эв идареджиси онынъ мал-мулькюни сарф эткенини айтып, оны къабаатлайлар. 2Эфенди эв идареджисини чагъырып: «Сенинъ акъкъынъда эшиткенлерим недир? Ишлеринънинъ эсабыны бер, сен энди эвимде идарелик япмайджанъ», – дей. 3Эв идареджиси озь-озюне: «Не япайым экен? Эфендим идареликни къолумдан ала. Ер къазмагъа кучюм етмей, тиленмеге утанам», – дей. 4Сонъ: «Анъладым, не япаджагъымны билем. Ойле япмакъ керек ки, эв идареджилигинден бошатылгъанымдан сонъ адамлар мени озь эвлерине къабул этсинлер», – дей. 5Бирер-бирер эфендисине борджлу олгъанларыны янына чагъыра. Биринджисинден: «Эфендиме не къадар борджунъ бар?» – деп сорай. 6О: «Юз чапчакъ зейтюн ягъы», – деп джевап бере. Эв идареджиси онъа: «Бордж кягъытынъны ал, тез отур да, элли чапчакъ[*] деп яз», – дей. 7Сонъ башкъасындан: «Я сенинъ не къадар борджунъ бар?» – деп сорай. О: «Бинъ чувал богъдай», – деп джевап бере. Эв идареджиси: «Бордж кягъытынъны ал, секиз юз чувал[*] деп яз», – дей. 8+Сонъ эфенди бу намуссыз эв идареджисини акъылнен иш япкъаны ичюн макътай.

Бу дюньянынъ адамлары озьлерине ошагъанлар арасында иш алып баргъанда, ярыкънынъ огъулларына коре акъыллыджа олалар. 9Мен сизге айтам: намуссыз байлыкъ ярдымынен достларынъызны чокълаштырынъыз. Сонъ, акъчанъыз къалмагъанда, сизни эбедий тургъан эвлерге къабул этеджеклер. 10+Кучюк иште ишанчлы олгъан адам буюк иште де ишанчлы олур. Кучюк иште инсафсыз олгъан адам буюк иште де инсафсыз олур. 11+Эгер сизге бу намуссыз байлыкъны ишанып олмасалар, ким сизге акъикъий байлыкъны ишанаджакъ? 12Эгер сиз башкъасынынъ малынен ишанчлы олмасанъыз, ким сизге озь малынъызны береджек? 13+Бирден эки эфендиге ич бир хызметчи хызмет эталмаз. О, я бирисинден нефретленип, башкъасыны север, я да бирисине садыкъ олып, башкъасыны кореджек козю олмаз. Сиз де эм Аллагъа, эм зенгинликке хызмет этип оламайсыз, – деди.

Иса фериселер ве Къанун акъкъында

14++Пара севген фериселер буны эшитип, Исаны мыскъыллап башладылар. 15+Амма Иса оларгъа:

– Сиз адамларнынъ огюнде озюнъизни инсафлы этип косьтересиз, лякин Алла юреклеринъизни биле. Адамларда кокке котерильген шей Алланынъ огюнде пистир, – деди. 16+– Ягъя кельгендже, Къанун ве Пейгъамберлернинъ Язылары кучьлю эди. Шимди исе Алланынъ Падишалыгъы акъкъында Къуванчлы Хабер илян этиле, ве бу Падишалыкъкъа эписи кирмеге тырыша. 17+Амма Къанундан бир чызычыкъ ёкъ олгъанындан коре, ер ве кокнинъ ёкъ олувы къолайдыр.

18+Кимде-ким озь апайындан айырылып, башкъасына эвленсе, аиле садыкълыгъыны бозып, гуна япа. Акъайындан айырылгъан къадынгъа эвленген адам да бойле гунагъа огърай.

Зенгин адам ве Лазар

19Индже кетенден япылгъан мор урбалар кийип, эр кунь кейф-сефа сюрип яшагъан бир зенгин адам бар экен. 20Зенгиннинъ араба къапусы огюнде, бутюн тенини къотур къаплагъан Лазар адлы бир фукъаре ята экен. 21О зенгиннинъ софрасындан тюшкен уфакъларнен къурсагъыны тойдурмагъа арзу эткен, копеклер исе келип онынъ къотурларыны ялай экенлер.

22+Бир кунь фукъаре ольген. Мелеклер оны Ибраимнинъ янына алып баргъанлар. Сонъ зенгин де ольген. Оны комьгенлер. 23+Олюлер дюньясында, азапларны чеккенде, зенгин башыны котерип узакъта Ибраимни ве онынъ янындаки Лазарны корьген. 24+О къычырып: «Эй, Ибраим баба! Мерамет эт, манъа Лазарны йибер, о, пармагъынынъ уджуны сувгъа батырып, тилиме сув тамызсын. Мен бу атеште чокъ азап чекем», – деген. 25Ибраим онъа шойле джевап берген: «Унутма, огълум, сен аятынъда яхшылыкъ пайынъны алып олдынъ, Лазар исе – яманлыкъ пайыны. Энди о бу ерде теселли тапа, сен исе азап чекесинъ. 26Бундан гъайры, сизнен бизим арамызда тюбю олмагъан чукъур бар. Бу ерден сизинъ тарафынъызгъа кечмеге истегенлер кечип оламазлар, ве о ерден бизим тарафымызгъа да кечмезлер». 27Зенгин адам: «Ойле олса, эй, баба, сенден ялварып сорайым, Лазарны бабамнынъ эвине ёлла. 28Меним беш агъа-къардашым бар. Олар да бу азаплы ерге тюшмемек ичюн, оларны барып тенбиелесин», – деген. 29+Ибраим онъа: «Оларда Муса ве пейгъамберлер бар, оларны динълесинлер», – деген. 30Зенгин исе: «Ёкъ, Ибраим баба! Оларнынъ алдына тек ольгенлерден бириси барса, о вакъыт тёвбе этерлер», – деген. 31+Ибраим онъа: «Эгер Муса ве пейгъамберлерни динълемеселер, ольгенлерден бириси тирилип барса да, инанмазлар», – деген.

17

Гуна акъкъында

17^1++Иса Озь шегиртлерине бойле деди:

– Адамны гунагъа тюшюрген шейлер чокъ, олар эр вакъыт олур. Лякин бунъа себепчи олгъаннынъ алына беля! 2+Бу кучюклерден бирисини ёлдан ургъанындан коре, онынъ бойнуна дегирмен ташыны асып, денъизге атылгъаны о ичюн яхшыджа олур эди. 3+Озьлеринъизге сакът олунъыз! Эгер къардашынъ гунагъа огъраса, оны тенбиеле. Эгер тёвбе этсе, оны багъышла. 4+Эгер санъа къаршы бир кунь ичинде еди кере гуна япса да, санъа еди кере къайтып келип: «Тёвбе эттим», – десе, оны багъышла.

Иман акъкъында

5+Эльчилер Раббиге:

– Иманымызны къуветлештир, – дедилер. 6+Рабби джевап берип:

– Эгер иманынъыз бир хардал урлугъы къадар олса, бу дут терегине: «Тамырынънен къопарылып чыкъ ве денъизге кочип тамыр ат», – десенъиз, терек сизге бойсуныр.

Къулгъа буюрылгъан ишлер

7Биринъизнинъ чобанлыкъ япкъан я да ер сюрген хызметчинъиз тарладан къайткъанда, аранъызда къайсы онъа: «Тез келип, софрагъа отур», – дер? 8Аксине: «Ашымны азырла, ишке бель багълап, аш ашагъанымдже манъа хызмет эт, ондан сонъ озюнъ ашап-ичерсинъ», – демезми? 9Эфенди буюргъан ишлерни беджерген къулгъа тешеккюр этерми? 10Сиз де бунъа ошап, буюрулгъан эр бир ишни беджергенден сонъ: «Биз макътавгъа ляйыкъ олмагъан къуллармыз, япаджагъымызны яптыкъ», – денъиз, – деди.

Иса лепрагъа огърагъан он адамны тедавийлей

11Иса Самарие ве Галилеянынъ сынъырлары бою кечип, Ерусалимге ёл алды. 12+Бир койге киреяткъанда, лепра хасталыгъына огърагъан он адамны расткетирди. Олар узакъта токътап, 13кучьлю сеснен къычырдылар:

– Эй, саибимиз Иса, бизге мерамет эт! – дедилер. 14+Оларны корьген Иса:

– Барып, озьлеринъизни руханийлерге косьтеринъиз, – деди. Олар даа ёлда олгъанда, лепрадан темиз олдылар. 15Олардан бириси, озюнинъ тедавийленгенини корип, кучьлю сеснен Алланы шерефлеп артына къайтты. 16+Исанынъ аякъларына йыкъылып, Онъа тешеккюр бильдирди. Бу адам самариели эди. 17Иса:

– Темиз олгъанлар он адам эди де? Къалгъан докъузы къайда? 18Алланы шерефлемек ичюн бу ябанджы адамдан башкъа ич кимсе къайтып кельмедими? – деди. 19+Сонъ о адамгъа:

– Еринъден тур да кет, сени иманынъ къуртарды, – деди.

Алланынъ Падишалыгъы акъкъында

20++Фериселер Исагъа:

– Алланынъ Падишалыгъы не вакъыт келеджек? – деген суальни бердилер. Иса оларгъа джевап берип:

– Алланынъ Падишалыгъы козьге корюнип кельмейджек. 21«Бакъ, о бу ерде» я да «Ана о ерде», – деп оламазлар. Бакъынъыз, Алланынъ Падишалыгъы сизинъ аранъыздадыр, – деди.

22+Сонъ Иса шегиртлерине айланып:

– Ойле куньлер келеджек ки, Инсан Огълунынъ бир кунюни корьмеге авес этерсиз, амма корип оламазсыз, – деди. 23+– Сизге: «Мына, О бу ерде» я да «Мына шу ерде», – деселер, барманъыз, оларнынъ артындан чапманъыз. 24Йылдырым кокни бир уджундан о бир уджуна къадар ярыкълаткъан киби, Инсан Огълу да Озь кунюнде ойле пейда оладжакъ. 25+Лякин ондан эвель О чокъ азап чекип, бу несиль тарафындан ред этильмек керек.

26+Нух куньлеринде насыл олгъан олса, Инсан Огълу келеджек куньлеринде де ойле оладжакъ. 27+Нух сандыкъкъа кирмегендже, адамлар ашап-иче, эвлене, акъайгъа чыкъа эдилер. Сонъ сув ташкъыны келип, эписини гъайып этти. 28Лутнынъ куньлеринде де ойле олды: адамлар ашап-иче, алыш-вериш япа, сача ве къуруджылыкънен мешгъуль ола эдилер. 29+Лякин Лут Содом шеэринден чыкъкъан куню коктен атеш ве кукюрт ягъып, эписини гъайып этти. 30Инсан Огълу Озюни косьтереджек кунюнде де тамам ойле оладжакъ. 31+О куню дам устюнде олгъан адам эвинде къалдырылгъан шейлерни алмакъ ичюн ашагъа тюшмесин. Тарлада олгъан адам къайтып кельмесин. 32+Лутнынъ апайыны акъылынъызда тутунъыз. 33+Ким озь джаныны къуртармагъа истесе, оны джояр. Ким озь джаныны гъайып этсе, оны къуртарыр. 34Сизлерге айтам: шу геджеси бир тёшекте олгъан эки адамдан Алла бирисини аладжакъ, бирисини къалдыраджакъ. 35-36Ун чеккен эки къадындан бириси алынаджакъ, экинджиси къалдырыладжакъ.

37Шегиртлер Исадан:

– Рабби, бу вакъиалар къайда оладжакъ? – деп сорадылар.

– Олю беден къайда олса, леш къарталлары да анда топлашаджакълар, – деди Иса.

18

Тул къадын ве яман къады акъкъында кинаели икяе

18^1+Бир кунь Иса шегиртлерине, эр вакъыт дува окъуп умют джоймамакъ кереклиги акъкъында бойле кинаели икяени айтып берди:

2– Бир шеэрде не Алладан къоркъкъан, не адамлардан утангъан бир къады бар экен. 3Шу шеэрде бир тул къадын да яшай экен. О, къадынынъ алдына бара берип: «Давамны адалетли чез, мени къабаатлагъан адамдан мени къорчала», – деп ялвара экен. 4Къады чокъ вакъыт буны япмагъа истемеген. Сонъундан о озь-озюне: «Мен Алладан къоркъмайым, адамлардан да утанмайым. 5Лякин бу тул къадын мени раатсыз эткени ичюн, онынъ давасыны адалетнен чезерим, ёкъса о, келе берип джанымны якъар», – деген.

6– Эшиттинъизми, адалетсиз къады не айткъан? – деп сорады Рабби. 7+– Аджеба Алла да Озю сайлагъан ве Онъа гедже-куньдюз ялварып отургъанларны къорчаламазмы? Оларны чокъ беклеттиреджекми? 8+Сизге айтам: О, оларны тез къорчалайджакъ. Амма Инсан Огълу кельгенинде, ер юзюнде иман тапар экенми?

Ферисе ве салым топлайыджы акъкъында кинаели икяе

9+Озюнинъ инсафлыгъыны юкъары сайып, башкъаларына юксектен бакъкъан базы адамларгъа Иса бойле бир кинаели икяени айтып берди:

10+– Бириси ферисе, башкъасы салым топлайыджы олгъан эки адам, дува окъумакъ ичюн, Алланынъ Сарайына киргенлер. 11+Ферисе озюнджесине бойле дува окъуп башлагъан: «Алла! Мен башкъа адамлар: айдутлар, имансызлар, бозукъ ве мына бу салым топлайыджы киби олмагъаным ичюн Санъа чокъ шукюр! 12+Афтада эки кере аштан-сувдан вазгечем. Бутюн къазангъанымнынъ ондан бир пайыны айырам». 13+Салым топлайыджы исе узакъта турып, козьлерини кокке котермеге биле къоркъып, кокрегине ура-ура: «Алла! Мен гуналым, лякин манъа мераметли ол!» – деген.

14+Сизге айтам: бу адам, фериседен зияде акъланып, эвине къайтты. Озюни юксельткен эр бир адам алчакъта оладжакъ, озюни алчакъ туткъан исе юксельтиледжек.

Иса ве балалар

15+Исанынъ огюне, хайыр дувасыны окъусын деп, оларгъа къолуны тийдирсин деп, сабийлерни кетирдилер. Шегиртлер буны корип, кетиргенлерге ёл бермеди. 16Иса исе балаларны янына чагъырып, шойле деди:

– Балаларгъа Манъа кельмеге ёл ачынъыз, оларны токътатманъыз. Алланынъ Падишалыгъы оларнынъкидир. 17+Сизлерге догърусыны айтам: ким Алланынъ Падишалыгъыны бала киби къабул этмесе, анда киралмайджакъ.

Иса ве зенгин адам

18++Башлыкълардан бири Исадан сорады:

– Яхшы Оджам! Эбедий аяткъа насип олмакъ ичюн, манъа не япмакъ керек?

19+Иса онъа:

– Сен Манъа не ичюн «яхшы» дейсинъ? Бир Алладан башкъа ич кимсе яхшы дегиль. 20+Сен Онынъ эмирлерини билесинъ: аиле садыкълыгъыны бозма, адамнынъ джаныны алма, хырсызлама, ялан шаатлыкъ этме, ана-бабанъны урьмет эт, – деди.

21+– Буларнынъ эписини яшлыгъымдан берли япып келем, – деди о Исагъа. 22+Буны эшитип, Иса:

– Санъа даа бир шей етишмей: бутюн мал-мулькюнъни сатып, акъчасыны фукъарелерге болип бер. О вакъыт зенгинлигинъ кокте олур. Сонъ келип, Меним артымдан юр, – деди.

23Башлыкъ бу сёзлерни эшитип, пек къайгъырды. О пек зенгин эди де. 24+Иса онынъ къайгъыргъаныны корип:

– Зенгин адамларгъа Алла Падишалыгъына кирмек не къадар агъырдыр! 25Зенгин адамнынъ Алла Падишалыгъына киргенинден девенинъ ине тешигинден кечкени къолайдыр, – деди. 26Буны эшиткенлер исе:

– Ойле олса, ким къуртарыладжакъ экен? – деп сорадылар.

27+– Адамлар япып оламагъан шей Алланынъ ярдымынен олмакъ мумкюн, – деди Иса.

28+– Мына, биз мал-мулькюмизни къалдырып, Сенинъ артынъдан кельдик! – деди Пётр. 29+Иса шегиртлерине:

– Сизге догърусыны айтам: Алла Падишалыгъы ичюн эвини, ана-бабасыны, агъа-къардашыны, тата-къызкъардашыны я да апайыны ве балаларыны къалдырып кеткен эр бир адам 30бу заманда къат-къат яхшылыкълар тападжакъ, келеджек заманда исе эбедий аяткъа киреджек.

Иса учюнджи кере Озь олюми ве тириледжеги акъкъында айта

31+Иса, он эки шегиртини четке чагъырып, оларгъа:

– Биз энди Ерусалимге кетемиз. Анда пейгъамберлернинъ Инсан Огълу акъкъында язгъанлары ерине келеджек. 32Оны Алланы бильмеген адамларнынъ къолуна береджеклер, мыскъыллап акъаретлейджеклер, Онынъ бетине тюкюреджеклер, 33+Оны къамчылап ольдюреджеклер. Амма учюнджи куню О тириледжек, – деди.

34+Шегиртлер бу сёзлерден бир шей анъламадылар. Бу сёзлернинъ манасы олардан гизли эди, Исанынъ айткъанларына оларнынъ акъылы етмеди.

Иса кёр фукъарени тедавийлей

35++Иса Ерихон шеэрине келеяткъанда, бир кёр адам ёл кенарында отурып садакъа сорай эди. 36Онынъ алдындан халкъ кечип кеткенини эшитип:

– Не олды? – деп сорады.

37– Назаретли Иса келе, – деп онъа джевап бердилер.

38+Кёр адам:

– Эй, Давут Огълу Иса, манъа мерамет эт! – деп къычырды. 39Огде кеткенлер оны сусмагъа меджбур эттилер. Лякин о даа зияде къычырып:

– Эй, Давут Огълу, манъа мерамет эт! – деди.

40Иса токътап, кёрны Онынъ янына кетиргенлерини буюрды. Кёр кельген сонъ, 41Иса ондан:

– Сен не япкъанымны истейсинъ? – деп сорады.

– Рабби, козьлерим корьсюн! – деди о. 42+Иса онъа:

– Козьлеринъ ачылсын! Сени иманынъ къуртарды, – деди.

43Шу ань кёрнынъ козьлери коре башлады. О, Алланы алгъышлап, Исанынъ пешинден кетти. Буны корьген бутюн халкъ Аллагъа шукюрлер этти.

19

Иса ве Закий

19^1+Иса Ерихон шеэрине кирип, сокъакълар бою кете эди. 2Бу ерде салымджыларнынъ башы, Закий адлы зенгин бир адам, 3Исаны корьмек ве Онынъ ким экенини бильмек истеди. Амма Исаны пек чокъ адам сарып алгъанындан себеп, Оны корип оламады, чюнки пек алчакъ бойлу эди. 4Исаны корьмек ичюн, Закий огге чапып, Иса кечеджек ёлнынъ четинде оськен дут терегине минди. 5Иса о ерге келип чыкъкъанда, башыны котерди де, Закийни корьди.

– Эй, Закий, тез тюш андан. Бугунь Мен сенинъ эвинъде олмакъ керегим, – деди О.

6Закий ашыкъып теректен тюшти ве Исаны буюк бир къуванчнен къабул этти. 7+Буны корьгенде, базы адамлар мырылдап башладылар:

– Иса гуналы адамнынъ эвине барды, – дедилер. 8+Закий исе Раббининъ огюнде турып:

– Рабби, мен фукъарелерге барлыгъымдан ярысыны береджегим. Эгер кимнидир алдаткъан олсам, оларгъа дёрт къат къайтараджагъым, – деди. 9+Бунъа Иса:

– Бугунь Закийнинъ эвине къуртулув кельди, чюнки о да Ибраимнинъ огълудыр, – деди. 10– Инсан Огълу гъайып олгъанларны къыдырып тапмакъ ве къуртармакъ ичюн кельди.

Он къул ве оларгъа берильген акъча акъкъында кинаели икяе

11++Иса Ерусалимге якъынлашкъанда, Оны динълеген халкъ, Алланынъ Падишалыгъы мына шимди келеджек, деп тюшюне эди. Шунынъ ичюн Иса оларгъа даа бир кинаели икяени айтып берди:

12– Мырза бир адам тахткъа минмек ве сонъ къайтмакъ ичюн узакъ мемлекетке бараджакъ ола. 13Озюнинъ он къулларыны чагъырып, оларгъа бир юзер динар[*] бере де: «Мен къайтып кельгенимдже, бу параларны ишлетип турунъыз», – деп кете. 14+Мемлекетининъ халкъы исе мырзадан нефретлене экен. Олар онынъ артындан эльчилерни ёллап: «Бу адам бизге падиша олгъаныны истемеймиз», – деп илян этелер. 15Бир вакъыттан сонъ мырза тахткъа минип, озь ветанына къайтып келе. Берген акъчаларынен ким не къадар файда корьгенини бильмек ичюн, къулларыны янына чагъырта. 16Биринджиси келип: «Эфендим, сенинъ юз динарынъ даа бинъ динар файда кетирди», – дей. 17+Падиша онъа: «Аферин! Сен яхшы къул экенсинъ! Кучюк иште ишанчлыкъ косьтергенинъ ичюн, шимди он шеэрнинъ укюмдары олурсынъ», – дей. 18Экинджиси келип: «Эфендим, сенинъ юз динарынъ беш юз динар файда кетирди», – дей. 19Онъа да: «Сен де беш шеэрге укюмдарлыкъ этерсинъ», – дей. 20Учюнджиси келип: «Эфендим, мына сенинъ юз динарынъ, мен оны явлукъкъа сарып сакъладым. 21Мен сенден къоркъа эдим. Сен къатты къолсынъ, бермейип аласынъ, сачмайып орасынъ», – дей. 22+Падиша онъа: «Эй, яман ве дембель къул! Сени озь агъзынъдан чыкъкъан сёзлеринънен укюмге чекеджем. Мени къатты къол олгъанымны эм де бермейип алгъанымны, сачмайып оргъанымны бильген олсанъ да, 23не ичюн парамны фаизджилерге бермединъ? Мен келип, ич олмадым парамны фаизнен алыр эдим», – дей. 24Сонъ падиша янында тургъанларгъа бакъып: «Онынъ къолундан юз динарыны алып, бинъ динары олгъангъа беринъиз», – дей. 25«Эфендим, онынъ бинъи бар да!» – дей олар. 26+«Мен сизге айтам: кимде бар олса, онъа даа бериледжек. Кимде ёкъ олса, къолунда бар олгъаны биле ондан тутып алынаджакъ. 27+Энди меним падиша олгъанымны истемеген анавы душманларымны мында кетиринъиз де, козюм огюнде ольдюринъиз», – дей.

Исанынъ Ерусалимге тантананен киргени

28+Бу икяени айткъан сонъ, Иса Ерусалимге таба ёлуны девам этти. 29+Зейтюн дагъынынъ этегинде ерлешкен Бетфаге ве Бетания койлерине якъынлашкъанда, О, эки шегиртини ёллап:

30– Къаршынъыздаки койге барынъыз. Койге киргенинъизнен, багълы тургъан, шимдигедже устюне адам минмеген яш эшекни тапарсыз. Оны чезип, мында кетиринъиз. 31Эгер сизден: «Эшечикни не ичюн чезесиз?» – деп сорасалар, «О, Раббимизге керек», – деп джевап беринъиз, – деди.

32Иса ёллагъан шегиртлер барып, эр шейни О айткъаны киби таптылар. 33Эшечикни чезеяткъанларда, онынъ саиплери:

– Сиз не ичюн эшечикни чезесиз? – деп сорадылар. 34Шегиртлер:

– О, Раббимизге керек, – дедилер.

35Эшечикни Исанынъ алдына кетирдилер де, онынъ устюне озь урбаларыны ташлап, Исаны миндирдилер. 36+Иса минип кетеяткъанда, шегиртлер урбаларыны ёлгъа тёшедилер. 37Иса энди Зейтюн дагъындан тюшкен ёлгъа якъынлашкъанда, Онынъ пек чокъ шегиртлери, корьген аджайип шейлерни хатырлап, къуванчкъа толдылар ве кучьлю сеслернен Алланы шерефлеп башладылар:

38+– Раббининъ Ады иле Келеяткъанны, Падишаны шуретленъиз! Кокте барышыкъ, юкъары Коклерде – шерефлер олсун! – дедилер.

39+Халкънынъ арасында тургъан бир къач ферисе Исагъа:

– Оджа, шегиртлеринънинъ сеслерини кестир! – дедилер. 40+О исе оларгъа джевап берип:

– Сизге айтам: эгер оларнынъ сеслери кесильсе, ташлар къычыраджакълар! – деди.

41+Иса Ерусалимге якъынлашкъанда, шеэрни корип, онынъ алына козь яш тёкти ве:

42+– Сен ич олмадым, шу кунюнъде барышыкъ ичюн нелер керек олгъаныны бильсе эдинъ! Амма шимди бу шей козьлеринъден сакълангъандыр. 43+Башынъа ойле куньлер келеджек ки, душманларынъ этрафынъны узун топракъ обаларынен сарып, алкъагъа алып, эр тарафтан басаджакълар. 44+Сени харап этип, ичинъдеки эвлятларынъны къыраджакълар, таш устюнде таш къалдырмайджакълар, чюнки Мен санъа кельген вакътыны танымадынъ, – деди.

Иса Алланынъ Сарайында

45+Иса Алланынъ Сарайынынъ азбарына киргенде, анда алыш-веришнен огърашкъанларны къувмагъа башлады. 46+Оларгъа:

– Алланынъ Китабында: «Эвиме “Ибадет Эви” дейджеклер», – деп язылгъан. Сизлер исе оны айдутлар къобасына чевиргенсиз! – деди.

47Иса эр кунь Алланынъ Сарайында адамларны огрете эди. Баш руханийлер, Къанун оджалары ве Исраиль халкъынынъ акъсакъаллары исе Оны ольдюрмеге истей эдилер, 48лякин бунынъ чаресини тапамадылар. Бутюн халкъ Исаны джан-юрекнен динълеп, артындан юре эди.

20

Исанынъ акъкъы акъкъында суаль

20^1+Куньлернинъ биринде Иса Алланынъ Сарайында халкъны огретип, Къуванчлы Хаберни илян этмекте эди. Баш руханийлер ве Къанун оджалары акъсакъалларнен берабер келип, 2+Онъа суаль бердилер:

– Бизлерге айт, бу ишлерни япмагъа Сенинъ акъкъынъ бармы? Санъа бу акъны ким берди? – дедилер.

3Иса оларгъа шойле джевап берди:

– Мен де сизге бир суаль береджем. Манъа айтынъыз: 4+Ягъя халкъны сувгъа батырып чыкъаргъаны Алладан я да адамларданмы?

5+Олар озьара давалашып, бир-бирине: «Эгер “Алладан”, – десек, О: “Не ичюн Ягъягъа инанмадынъыз?” – дейджек. 6+Эгер “Адамлардан”, – десек, бутюн халкъ бизни ташларнен ураджакъ. Халкъ Ягъянынъ пейгъамберлигине къатты инана», – дей эдилер.

7Сонъ Исагъа джевап берип:

– Кимден олгъаныны бильмеймиз, – дедилер. 8Иса оларгъа:

– Мен де сизлерге буларны япмагъа насыл акъкъым олгъаныны айтмам, – деди.

Яман юзюмджилер акъкъында кинаели икяе

9++Сонъ Иса халкъкъа бойле кинаели икяе айтып берди:

– Бир адам юзюм багъыны сачып, оны юзюмджилерге кирагъа берди де, озю узакъ вакъыткъа башкъа мемлекетке кетти. 10Мевсими кельгенде, берекеттен озь пайыны алмакъ ичюн, юзюмджилернинъ алдына бир хызметчисини ёллай. Лякин юзюмджилер оны котеклеп, бир шейсиз къайтаралар. 11Юзюм багъынынъ саиби даа бир хызметчисини йибере. Оны да котеклеп, масхара этип, бир шей бермейип къайтарып йиберелер. 12+О кене, энди учюнджисини йибергенде, оны да яралап, къувып чыкъаралар. 13+О вакъыт юзюм багъынынъ саиби: «Не япайым экен? Севимли огълумны ёллайым. Бельки ондан утанырлар», – дей. 14+Амма юзюмджилер онынъ огълуны корьгенлеринен, бир-бирине: «Бу – мирасчы! Оны ольдюрейик, ве бутюн мирас бизге къаладжакъ», – дейлер. 15+Сонъ огълуны юзюм багъындан тышарыгъа айдап, ольдюрелер. Бундан сонъ, юзюм багъынынъ саиби оларгъа не япар экен? 16+О келип, бу юзюмджилерни ёкъ этеджек, юзюм багъыны исе башкъаларына береджек.

Буны эшиткенлер:

– Алла сакъласын! – дедилер. 17+Иса исе оларгъа бакъып, шойле деди:

– Айса Алланынъ Китабындаки: «Къуруджылар келишиксиз деп четке ташлагъан таш бинанынъ темельташы олды», – деп язылгъан сёзлер нени анълата? 18+Бу ташкъа тюшкен эр кес парчаланып кетеджек. Таш кимнинъ устюне тюшсе, оны эзип ташлайджакъ.

Салым берюв акъкъында суаль

19Иса бу кинаели икяени оларгъа къаршы айткъаныны анълап, баш руханийлернен Къанун оджалары Оны шу ань якъаламагъа истедилер, лякин халкътан къоркътылар.

20++Шунынъ ичюн олар Исанынъ артындан излеп башладылар. Онынъ алдына, озьлерини инсафлы киби косьтерген изджилерни ёлладылар. Исанынъ айткъан лафларына илишип, оны якъаламакъ ве римли акимнинъ къолуна, онынъ укюмине бермеге истей эдилер. 21Олар Исадан:

– Оджа! Биз билемиз ки, Сенинъ сёзлеринъ ве огреткенинъ догърудыр. Адам муим олгъаны я да муим олмагъаны Санъа эп бир, Сен адамларгъа Алланынъ акъикъий ёлуны огретесинъ. 22+Императоргъа салым бермек Къанун боюнджа бизге мумкюнми я мумкюн дегильми? – деп сорадылар.

23+Иса оларнынъ хиянетлигини корип:

24– Манъа бир динар косьтеринъиз! Бу акъчадаки ресим ве язув кимнинъки? – деди.

– Императорнынъ, – деп джевап берди олар. 25+Иса:

– Ойле олса, императорнынъ акъкъыны императоргъа, Алланынъ акъкъыны Аллагъа беринъиз, – деди.

26Бойледже, олар халкъ огюнде айткъан Исанынъ бир сёзюне биле илишип оламадылар. Онынъ джевабындан шашып, индемедилер.

Олюлернинъ тирилюви акъкъында

27++Исанынъ янына бир къач саддукий келип (олар олюмден сонъ тирильмекни инкяр эте эдилер), бойле суаль бердилер:

28+– Оджа! Муса бизге язгъан ки, эгер бирисининъ эвли олгъан агъасы бала къалдырмайып ольсе, къардашы агъасынынъ апайына эвленсин ве онъа агъасынынъ ерине бала берсин. 29Мына, еди агъа-къардаш бар экен. Биринджиси эвленип, баласыз къалып ольген. 30Экинджиси де, 31учюнджиси де бу апайгъа эвленгенлер. Бойледже, единджисине къадар эписи шу апайны алып, бала къалдырмайып олип кеткенлер. 32Эписинден сонъ апай да ольген. 33Тирилюв куню кельгенде, бу къадын къайсы бирисининъ апайы оладжакъ? Едиси де онъа эвленген эдилер де!

34Иса оларгъа джевап берип:

– Бу заманнынъ адамлары эвленелер ве акъайгъа чыкъалар. 35+Лякин келеджек заманда яшамагъа ве тирильмеге ляйыкъ олгъанлар эвленмейджеклер ве акъайгъа чыкъмайджакълар. 36Олар энди олип оламайып, мелеклер киби оладжакълар. Олюлер арасындан тирильгенлер Алланынъ эвлятларыдыр. 37+Олюлернинъ тирильгенини исе янаяткъан чалы акъкъындаки икяеде Муса озю косьтере. Анда о, Раббиге «Ибраимнинъ Алласы, Исхакънынъ Алласы ве Якъупнынъ Алласы» дей. 38Алла олюлернинъ дегиль, тирилернинъ Алласыдыр. Алла ичюн эписи тиридир, – деди.

39О вакъыт Къанун оджаларындан базылары:

– Оджа, Сен яхшы айттынъ, – дедилер. 40+Ондан сонъ Исадан даа бир шей сорамагъа кимсенинъ джесарети етмеди.

Месих акъкъында суаль

Иса оларгъа:

41++– Насыл олып, адамлар: «Месих – Давутнынъ огълудыр», – дейлер? 42+Мына, Зебур китабында Давут озю бойле деген:

43РАББИ меним Раббиме айтты:

– Душманларынъны аякъларынъ астына йыкътырмагъанымдже, Меним онъ тарафымда отур!

44Демек, Давут Онъа «Рабби» дей. Насыл олып О, Давутнынъ огълу олур? – деди.

Къанун оджаларындан сакъындырув

45+Бутюн халкъ Оны динълеп тургъанда, Иса озь шегиртлерине:

46+– Узун урбалар кийип юрген, базар мейданларында халкънынъ урьметли селямыны алмагъа, синагогаларда энъ сайгъылы ерде ве зияфетлерде тёрде отурмагъа севген Къанун оджаларындан сакът олунъыз! 47Олар тул къадынларнынъ эвлерини тутып алалар, козьге корюнмек ичюн узун дувалар окъуйлар. Оларнынъ джезасы энъ агъыр оладжакъ, – деди.

21

Тул апайнынъ капиги

21^1++Иса бакъып, садакъа сандыгъына акъча бахшышларыны ташлагъан зенгинлерни корьди. 2Олардан гъайры, бир фукъаре тул къадыннынъ эки капик[*] ташлагъаныны корьди. 3Иса:

– Сизлерге догърусыны айтам: бу фукъаре тул къадын эписинден чокъ акъча ташлады. 4+Оларнынъ эписи озьлерининъ буюк барлыгъынынъ кучюк бир къысмыны бахшыш оларакъ бердилер. Амма бу къадын, фукъаре олса да, озюнинъ яшамакъ ичюн олгъан бутюн парасыны багъышлады, – деди.

Иса Алланынъ Сарайы бозуладжагъы акъкъында эвельден айта

5+Базы адамлар Алланынъ Сарайы не къадар гузель ташларнен къурулгъаны ве насыл зенгин бахшышларнен яраштырылгъаны акъкъында айта эдилер. Иса исе:

6+– Ойле куньлер келеджек ки, сиз шу ерде корьген биналар эписи бозуладжакъ, мында таш устюнде таш биле къалмайджакъ, – деди.

Беля ве къувгъунлыкълар акъкъында

7+Олар Исадан:

– Оджа, бу шейлер не вакъыт оладжакъ? Буларнынъ якъында оладжагъыны къайдан биледжемиз? Бельги насыл оладжакъ? – деп сорадылар.

8+Иса оларгъа:

– Ич кимсе сизлерни алдатмасын деп, сакът олунъыз! Чокъ адамлар: «Мен Месихим» ве «Вакъыт кельди», – деп, Меним Адым иле келеджеклер. Оларнынъ артындан барманъыз. 9Дженк ве исьянлар акъкъында эшиткенде, къоркъманъыз. Булар эвельден олып кечмелери керек, лякин сонъу бирден кельмейджек, – деди.

10+Сонъ Иса девам этип:

– Халкъ халкъкъа къаршы, падишалыкъ падишалыкъкъа къаршы котериледжеклер. 11+Шиддетли ер тепренювлери келеджек, тюрлю топракъларда ачлыкълар ве веба хасталыкълары оладжакъ. Коклерде къоркъунчлы вакъиалар ве буюк бельгилер корюнеджеклер. 12+Лякин буларнынъ эписинден эвель сизни якъалайджакъ ве къувалайджакълар, синагогаларгъа береджеклер ве зинданларгъа ташлайджакълар. Меним Адым ичюн сизни падишалар ве акимлернинъ алдына алып бараджакълар. 13О вакъыт Меним акъкъымда шаатлыкъ этерсиз. 14Акъылынъызда буны тутунъыз: озюмизни насыл къорчалайыкъ, деп эвельден азырланманъыз. 15+Мен сизни ойле бир лафкъа уста ве икметли этерим ки, сизге къаршы чыкъкъанлардан ич бириси къаршынъызгъа турып, ич бир шей айтып оламаз. 16Ана-бабаларынъыз, агъа-къардашларынъыз, достларынъыз ве сой-сопларынъыз сизни сатаджакълар, базыларынъызны исе ольдюреджеклер. 17Меним Адым ичюн эписи сизден нефретленеджеклер. 18+Амма башынъыздан бир дане сач биле гъайып олмайджакъ. 19Сабырлы олсанъыз, озь джанынъызны къуртараджакъсыз, – деди.

Иса Ерусалимнинъ бозуладжагъы акъкъында эвельден айта

20+– Ерусалимни ордулар сарып алгъаныны корьгенде, билинъиз: шеэрнинъ гъайып оладжакъ вакъты якъынлашкъан. 21О вакъыт Еудиеде олгъан адамлар дагъларгъа къачсынлар, шеэрнинъ ичинде олгъанлар андан чыкъсынлар, этрафларында олгъанлар шеэрге асыл къайтмасынлар. 22Бу куньлер джеза куньлери оладжакълар. О вакъыт Алланынъ Китабында язылгъаны ерине келеджек. 23+Шу куньлерде юклю ве бала эмиздирген къадынларгъа беля оладжакъ! Ер юзюни буюк мусибетлер беклей. Бу халкънынъ башына Алланынъ гъазабы ягъаджакъ. 24+Базылары къылычтан кечирилип оледжеклер, башкъаларыны эсирге алып, тюрлю мемлекетлерге ёллайджакълар. Халкъларнынъ вакъты битмегендже, олар Ерусалимни аякъларынен таптайджакълар.

Инсан Огълунынъ келюви акъкъында

25+Кунеш, ай ве йылдызларда бельгилер пейда оладжакълар. Денъиз ве буюк далгъалар шувулдагъаныны эшитип, ер юзюндеки халкълар гъам-къасеветленип чаресизликке тюшеджеклер. 26Адамлар, ер юзюне келеяткъан мусибетлерни беклеп, къоркъудан нефес алмайып йыкъыладжакълар. Коклердеки кучьлер сарсыладжакълар. 27+О вакъытта булут устюнде, къудрет ве буюк шан-шурет иле келеяткъан Инсан Огълуны кореджеклер. 28Бу вакъиалар юзь берип башлагъанда, догъру турып башынъызны котеринъиз, чюнки энди къуртуладжакъ вакътынъыз якъындыр!

Инджир тереги акъкъында кинаели икяе

29+Иса оларгъа бир кинаели икяе айтып берди:

– Инджир ве башкъа тереклерге бакъынъыз. 30Оларнынъ япракълары корюнгенде, сиз бакъып, яз энди якъынлашкъаныны билесиз.

31Бойлеликнен, шуларнынъ эписи мейдангъа кельгенини корсенъиз, билинъиз: Алланынъ Падишалыгъы энди якъын. 32+Сизлерге догърусыны айтам: шимдики несиль ёкъ олмаздан эвель, буларнынъ эписи оладжакъ. 33+Кок ве ер из къалдырмайып кечерлер, лякин Меним сёзлерим кечмез.

Козь-къулакъ олып турмакъ кереклиги акъкъында

34+Озюнъизге бакъынъыз, юреклеринъиз ахлякъсыз ишлер, сархошлыкъ ве аят къайгъылары ичюн агъыр олмасынлар. О кунь, тузакъ киби, сизге апансыздан кельмесин! 35О кунь ер юзюнде яшагъан эр бир адамны басып аладжакъ. 36+Шу себептен эр вакъыт козь-къулакъ олып турунъыз. Бу келеджек мусибетлерден къуртулмагъа кучь тапмакъ, Инсан Огълунынъ алдында турмагъа ляйыкъ олмакъ ичюн, эр вакъыт дува окъунъыз.

37+Иса куньдюз Алланынъ Сарайында адамларны огрете, акъшам кельгенде исе, шеэрден чыкъып, геджесини Зейтюн дагъында кечире эди. 38Исаны динълемек ичюн, бутюн халкъ саба эрте Сарайгъа, Онынъ алдына келе эди.

22

Баш руханийлернинъ гизли ниетлери

22^1++Песах денильген Маясыз Пишкен Пите Байрамы якъынлаша эди. 2Баш руханийлернен Къанун оджалары халкътан къоркъып, Исаны ольдюрмеге имкян къыдыра эдилер. 3+О вакъыт он экиден бириси олгъан, Искариот деп адландырылгъан Иуданынъ ичине Шейтан кирди. 4Иуда барып, баш руханийлернен ве Сарай къаравулларынынъ башлыкъларынен Исаны насыл этип якъаламакъ акъкъында анълашты. 5Олар севинип, Иудагъа пара бермек къарарына кельдилер. 6+Иуда бунъа разы олды. Халкъ олмагъанда, оларгъа Исаны сатмакъ ичюн келишкен вакъыт къыдыра башлады.

Песах ашына азырланув

7++Маясыз Пишкен Пите Байрамынынъ куню кельди. Онда адамлар Песах къозусыны къурбан чала эдилер.

8Иса Пётрнен Юханны ёллап:

– Барынъыз да, бизге Песах ашыны азырланъыз, – деди. 9Олар Исадан:

– Ашны къайда азырлайджагъымызны истейсинъ? – деп сорадылар. 10Иса оларгъа:

– Шеэрге киргенинъизде, сизге бир бардакъ сув котерип кеткен адам расткеледжек, – деди. – Онынъ пешинден барып, о кирген эвге киринъиз 11ве эв саибине шойле денъиз: «Оджа сенден: “Шегиртлеримнен Песах ашыны ашайджакъ одамыз къайда?” – деп сорай». 12О адам сизлерге юкъары къатта, энди эр шейи азырлангъан, бир балабан оданы косьтерир. Анда керек шейлерни азырланъыз, – деди.

13Шегиртлер барып, эр шейни Иса айткъаны киби таптылар ве Песах ашыны азырладылар.

Иса шегиртлеринен берабер Песах ашыны ашай

14+Вакъты-саати кельгенде, Иса он эки эльчинен берабер софра этрафында ер алды 15ве оларгъа:

– Сизнен бу Песах ашыны ашамакъны азап чекмезден эвель пек арзу эттим. 16+Сизлерге айтам: Алланынъ Падишалыгъында Песах олмагъандже, бу ашны ашап оламайджам, – деди.

17Къадени элине алып, шукюр этти ве:

– Буны алынъыз да, озьара пайлашынъыз. 18Сизлерге айтам: Алланынъ Падишалыгъы кельмегендже, Мен бу вакъыттан башлап, юзюм мейвасынынъ ичимлигини ичмейджем, – деди.

19+Сонъ отьмекни алды, шукюр этип парчалады, шегиртлерине берип:

– Бу сиз ичюн берильген Меним тенимдир. Мени анъмакъ ичюн буны япынъыз, – деди. 20+Аштан сонъ оларгъа къадени узатып, шойле деди:

– Бу къаде – сиз ичюн тёкюлеяткъан къанымнен кучьке кирген янъы васиеттир. 21+Амма бакъынъыз! Мени саткъан адам Меннен берабер бир софрада отурмакъта. 22+Эбет, Инсан Огълунынъ кетеджеги эвельден тайин этильди. Лякин Оны саткъан адамнынъ алына беля!

23Эльчилер, олардан къайсы бири буны япаджакъ экени акъкъында бир-биринден сорап башладылар.

Ким буюкче?

24Шегиртлернинъ арасында, олардан къайсы энъ буюк олгъаны акъкъында бир тартышма чыкъты. 25Лякин Иса оларгъа:

– Башкъа миллетлернинъ падишалары озь халкълары устюнде эфендилик этелер. Оларнынъ укюмдарлары «яхшылыкъ япкъанлар» деп адланалар. 26+Сизде исе ойле олмасын! Аранъыздан ким буюк олса, озюни энъ кучюк киби тутсун. Ким башлыкъ олса, хызметчи киби олсун. 27+Къайсы бири буюк? Софра башында ер алгъанмы я да хызмет этип тургъанмы? Софра башында ер алгъан дегильми? Мен исе аранъызда хызмет эткен киби олдым! 28+Сынав кечкен вакъытларымда Меннен берабер сиз эдинъиз. 29+Шу себептен, Падишалыкъта башлыкъ этмеге акъкъыны Бабам Манъа бергени киби, Мен бу акъны сизге берем. 30+Сонъ Меним Падишалыгъымда софрада отурып ашап-ичерсиз, тахтларгъа отурып, Исраильнинъ он эки къабилесине укюм этеджексиз, – деди.

Иса Пётрнынъ ёлдан уруладжагъы акъкъында эвельден айта

31++Иса:

– Симон, Симон! Мына, Шейтан сизни сынамакъ ве ун киби электен кечирмек ичюн рухсет сорады. 32+Лякин Мен, имандан таймасын, деп сен ичюн ялвардым. Сен Манъа къайтып кельгенинъде, къардашларынънынъ иманыны къавийлештир, – деди.

33+Симон Исагъа джевап берип:

– Рабби! Мен Сеннен зиндангъа да, олюмге де бармагъа азырым! – деди. 34Иса онъа:

– Санъа шуны айтам, Пётр: бугунь хораз къычырмаздан эвель, сен Менден учь кере вазгечеджексинъ, – деди.

Чувал, торба ве къылыч

35+Иса шегиртлерине:

– Мен сизни акъчасыз, торбасыз, аякъкъапсыз ёллагъанымда, бир шейде эксиклигинъиз олдымы? – деди.

– Ич бир шейде олмады! – деп джевап берди олар.

36– Энди кимнинъ акъчасы олса, озюнен алсын. Кимнинъ торбасы олса, оны да алсын. Кимнинъ къылычы олмаса, урбасыны сатып, къылыч сатын алсын. 37+Сизлерге айтам: «джинаетчилернен бир сайылды» язылгъан сёзлер Менде беджерильмек керек. Меним акъкъымда айтылгъан сёзлернинъ эписи ерине кельмек керек, – деди оларгъа Иса.

38Шегиртлер:

– Рабби, мына бу ерде эки къылыч бар! – дедилер.

– Етер! – деди Иса.

Зейтюн дагъында

39+Эвден чыкъып, адети боюнджа Иса Зейтюн дагъына кетти. Шегиртлери де Онынъ артындан кеттилер. 40+О ерге кельгенде, Иса оларгъа:

– Сынавдан кечмек ичюн, дува окъунъыз, – деди. 41Озю исе олардан бир таш атув месафесине четке барды да, тиз чёкип дува окъуп башлады:

42+– Баба! Эгер истесенъ, бу азаплар къадесини Менден ал! Амма Меним дегиль, Сенинъ истегинъ эда этильсин!

43+Шу арада коктен бир мелек Исагъа корюнип, Онъа къувет бере башлады. 44Иса олюм азабында олып, даа буюк кучьнен дува окъуй башлады. Ондан чыкъкъан тер ерге тамгъан къан тамчыларына ошай эди.

45Дува окъугъан сонъ турып, Иса шегиртлерининъ янына кельди. Оларны къайгъыдан юкълап къалгъан алда корьди. 46Оларгъа:

– Сиз не ичюн юкълайсыз? Къана турынъыз да, сынавдан кечмек ичюн, дува окъунъыз, – деди.

Исаны якъалайлар

47++Иса даа бу сёзлерни айткъанда, топлашып кельген адамлар пейда олдылар. Он экиден бири Иуда адлы адам, башкъаларнынъ огюне чыкъып, Исагъа якъынлашты да, Оны опьмеге ынтылды. 48Иса онъа:

– Иуда, сен Инсан Огълуны опип сатасынъмы? – деди.

49+Исанынъ янындаки шегиртлери не оладжагъыны анълап:

– Рабби, къылычларнен урайыкъмы? – дедилер. 50Олардан бириси баш руханийнинъ къулуны урып, онынъ онъ къулагъыны кести. 51О вакъыт Иса:

– Етер, токътанъыз! – деди де, къулнынъ къулагъына къол тийдирип, оны тедавийледи. 52Сонъ Оны алмагъа кельген баш руханийлерге, Сарай къаравулларынынъ башлыкъларына ве акъсакъалларгъа:

– Сизлер айдут тутаджакъ киби, къылыч ве таякъларнен силяланып кельдинъиз! 53+Мен эр кунь Алланынъ Сарайында сизинъ аранъызда олгъанымда, Манъа къол котермей эдинъиз. Амма шимди сизинъ вакътынъыз, къаранлыкънынъ укюми, – деди.

Пётр Исадан вазгече

54+Олар Исаны якъалап, баш руханийнинъ эвине алып бардылар. Узакътан оларнынъ пешинден Пётр кетти. 55Азбарнынъ ортасында атеш якъып, этрафында адамлар отурмакъта эдилер. Пётр о адамларнынъ арасында отурды. 56Бир хызметчи къыз онынъ атеш янында отургъаныны корип, онъа тикилип бакъты да:

– Онен берабер бу адам да эди! – деди. 57Пётр къадынгъа:

– Эй, къадын, мен Оны танымайым! – деп инкяр этти.

58Бираздан сонъ башкъа бир адам Пётрны корип:

– Сен де олардан бириси оласынъ! – деди. Пётр онъа да:

– Адам, мен олардан бириси дегилим! – деди.

59Бир саат къадар кечкен сонъ, даа бириси:

– Акъикъатта, Онен берабер бу адам да олгъан. О Галилеядан да, – деди ишанчнен. 60Пётр онъа да:

– Акъай, сен не айткъанынъны бильмейим, – деди. О вакъыт, Пётр лафыны даа битирмегенде, хораз къычырды. 61+Рабби Иса айланып, Пётргъа бакъты. Шу ань Пётр Раббининъ онъа: «Бугунь хораз къычырмаздан эвель, сен учь кере Менден вазгечеджексинъ», – деген сёзлерини хатырлады. 62Азбардан чыкъып, окюр-окюр агълай башлады.

63++Исаны тутып тургъан адамлар исе Оны мыскъыллап котеклей башладылар. 64Онынъ козьлерини багълап:

– Пейгъамберлигинъни косьтер, бизге Сени ким ургъаныны айт! – дей эдилер. 65Онъа даа чокъ куфюр сёзлер айта эдилер.

Иса Юксек Шура алдында

66+Сабадан халкънынъ акъсакъаллары ве баш руханийлернен Къанун оджалары топланып, Исаны озьлерининъ Юксек Шурасына алып бардылар.

67– Месих Сенсинъми? Бизлерге джевап бер! – дедилер. Иса оларгъа:

– Сизлерге айтсам, инанмайджакъсынъыз. 68Суаль берсем, джевап бермейджексинъиз. 69+Лякин бундан сонъ Инсан Огълу Къудретли Алланынъ онъ тарафында отураджакъ, – деди.

70О вакъыт эписи бирден:

– Демек, Сен Алланынъ Огълусынъмы? – деп сорадылар.

– Мен О экенимни озюнъиз айтасыз, – деди оларгъа Иса. 71+Олар исе:

– Бизге даа насыл шаатлыкъ керек? Онынъ агъзындан озюмиз эшиттик! – дедилер.

23

Иса Пилатнынъ огюнде

23^1++Оларнынъ эписи турып, Исаны Пилатнынъ алдына алып кеттилер. 2+Оны къабаатламагъа башлап:

– Бу Адам халкъымызны ёлдан ура. Озюни Месих Падиша деп, императоргъа салым тёлемекке кедер эте, – дедилер. 3+Пилат Исадан:

– Еудийлернинъ Падишасы Сен оласынъмы? – деп сорады. Иса онъа джевап берип:

– Буны сен озюнъ айтасынъ, – деди.

4+Пилат баш руханийлерге ве халкъкъа:

– Мен бу адамда ич бир къабаат тапмайым, – деди.

5Лякин олар айткъанында къатты турып:

– Галилеядан башлап бу ергедже, бутюн Еудиеде озь огретювини даркъатып, О, халкъны баштан чыкъара, – дедилер.

Исаны Иродгъа ёллайлар

6Буны эшитип, Пилат:

– Бу адам Галилеяданмы? – деп сорады. 7+Исанынъ Иродгъа бойсунгъан виляеттен олгъаныны билип, Оны шу куньлерде Ерусалимде олгъан Иродгъа ёллады.

8+Ирод Исаны корип пек къуванды. О, Иса акъкъында баягъы хаберлер эшитип, чокътан берли Оны корьмеге истей ве О япкъан бирде-бир аджайип шейни озь козюнен корьмеге умют эте эди. 9Ирод Исагъа бир чокъ суаль берди, амма Иса бирине де джевап къайтармады. 10Этрафында тургъан баш руханийлер ве Къанун оджалары исе Онынъ устюне къабаатлар ягъдыра эдилер. 11Ирод аскерлеринен берабер Исаны ашалап масхара этти, Онъа ачыкъ тюсте паалы урбалар кийдирип, Пилатнынъ алдына къайтарып йиберди. 12Бу адиседен эвель бир-бирине душманлыкъта олгъан Ирод ве Пилат шу куньден башлап дост олдылар.

Исаны хачкъа мыхламакъ ичюн берелер

13+Пилат баш руханийлерни, башлыкъларны ве халкъны бир ерге чагъырып, 14оларгъа:

– Сиз бу адамны манъа: «Халкъны баштан чыкъара», – деп кетирдинъиз. Амма мен Ондан козьлеринъиз огюнде эр шейни сорадым ве сиз Онъа юклеген къабаатлардан бирисини биле тапмадым, – деди. 15– Ирод да ич бир къабаат тапмагъаны ичюн, Оны бизге къайтарып ёллады. Бойлеликнен, бу адам олюм джезасына ляйыкъ ич бир шей япмагъан. 16-17Мен Оны бир джезалап, бошатып йибереджем, – деди.

18Халкъ исе бир агъыздан:

– Буны гъайып эт! Бизге Бараббаны чыкъарып йибер! – деп къычырды.

19Барабба исе шеэрде исьян котергени ве адам ольдюргени ичюн зиндангъа атылгъан эди. 20Пилат Исаны бошатмакъ истеп, лафыны девам этеджек олды, 21амма топлангъанлар эп:

– Оны хачкъа мыхлап къой! Хачкъа! – деп къычырдылар. 22Пилат учюнджи кере оларгъа:

– О не яманлыкъ япты? Мен Онда олюмге ляйыкъ ич бир къабаат тапамайым. Мен Оны бир джезалап, бошатып йибереджем, – деди.

23Лякин олар бар сеслеринен къычырып, Исаны хачкъа мыхланмасыны талап эттилер. Ахыр-сонъу халкънынъ ве баш руханийлернинъ къычыргъанлары устюн чыкъты, 24ве Пилат оларнынъ талабыны ерине кетирмеге къарар чыкъарды. 25Олар сорап тургъан, адам ольдюргени ичюн зиндангъа атылгъан исьянджыны азатлыкъкъа чыкъарды, Исаны исе оларнынъ элине берди.

Исаны хачкъа мыхлайлар

26+Исаны алып кетеяткъанларда, тарладан келеяткъан Симон адлы киренели бир адамны туттылар, онъа Исанынъ хачыны юкледилер, Исанынъ артындан бармагъа меджбур эттилер.

27Исанынъ артындан пек чокъ адам кетмекте эдилер. Чокъ къадын Онынъ ичюн кокюслерине урып, агъламакъта эдилер. 28Иса оларгъа айланып:

– Эй, Ерусалим къызлары! Меним огърумда агъламанъыз. Озюнъиз ве балаларынъыз огърунда агъланъыз. 29+Мына ойле куньлер келеята ки: «Не де бахтлыдыр ич догъурмагъан, къысыр ве бала эмиздирмеген къадынлар», – дейджеклер. 30+О вакъыт дагъларгъа: «Устьлеримизге тюшюнъиз!» ве байырларгъа: «Бизни къапатынъыз!» – дейджеклер. 31+Шуны ем-ешиль терекке япсалар, къуругъан терекке не япар экенлер? – деди.

32Исанен бирликте олюмге эки айдутны да алып кете эдилер. 33Къафа деген ерге кельген сонъ, Исаны ве Онен бирликте эки джинаетчини, бирисини Онынъ онъ тарафында, башкъасыны сол тарафында хачларгъа мыхлап астылар.

34+Иса:

– Баба! Оларны багъышла. Не япкъанларыны озьлери де бильмейлер, – деди. Аскерлер джереп чекип, Исанынъ урбаларыны озьара пайлаштылар. 35+Халкъ исе анда турып сейир эте эди. Башлыкълар Исаны мыскъыллап:

– Башкъаларыны къуртара эди де, барсын энди, эгер О, акъикъатен Алла сайлагъан Месих олса, Озюни къуртарсын! – деп куле эдилер. 36Онынъ устюнден аскерлер де къылына эдилер. Исанынъ янына келип, Онъа экши ичимлик берип:

37– Еудийлернинъ Падишасы олсанъ, Озюнъни къуртарса! – дей эдилер.

38Исанынъ башы устюне: «Бу – еудийлернинъ Падишасы» деген язы бар эди.

39Хачкъа асылып тургъан джинаетчилерден бириси Иса акъкъында куфюр сёзлер айтып:

– Сен Месих дегильсинъми? Озюнъни де, бизни де къуртар! – деди. 40Экинджиси исе оны токътатып:

– Сен Алладан къоркъмайсынъмы? Сен озюнъ О киби хачкъа мыхлангъансынъ, – деди. 41+– Биз япкъан ишлеримиз ичюн укюм этильдик ве акъкъымызны аламыз. Амма бу адам ич бир ярамазлыкъ япмагъан.

42Сонъ о:

– Иса! Озь Падишалыгъынъа киргенде, мени унутма! – деди. 43Иса онъа джевап берип:

– Санъа догърусыны айтам: сен даа бугунь Меннен берабер дженнет багъчасында оладжакъсынъ, – деди.

Исанынъ олюми

44++Бу вакъиа саат он экилерде олды. Сонъ саат учьке къадар бутюн дюньяны къаранлыкъ басты, 45+ве кунеш къарарды. Алла Сарайынынъ Энъ Мукъаддес Одасында перде тёпеден ашагъадже экиге болюнип йыртылды. 46+Иса къатты сеснен къычырып:

– Бабам! Рухумны Сенинъ къолунъа берем! – деди. Бу сёзлернен джан берди.

47Буны корьген юзбашы:

– Акъикъатен, бу адам къабаатсыз экен! – деп, Алланы шерефледи. 48+Сейир этмек ичюн топланып кельген бутюн халкъ олгъан шейни корип, кокрегине ура-ура эвлерине къайтты. 49+Исаны бильгенлер ве Галилеядан Онынъ пешинден кельген къадынлар узакъта турып, бакъмакъта эдилер.

Исанынъ дефн этилюви

50+Еудий Шуранынъ азасы Юсуф яхшы ве инсафлы бир адам олып, 51еудийлернинъ Ариматея шеэринде яшап, Алланынъ Падишалыгъыны умютнен беклей эди. О, Шуранынъ къарарындан ве ишинден разы олмай эди.

52Юсуф Пилаткъа барып, Исанынъ тенини истеди. 53+Оны хачтан тюшюрип, кетен безге сарды ве къая ичинде оюлгъан, даа ич кимсе дефн этильмеген къабирге яткъызды. 54О кунь джума кунюнинъ акъшамы эди, еудийлернинъ раатлыкъ кунюнинъ башланмасына аз вакъыт къалгъан эди.

55Исанен бирликте Галилеядан кельген къадынлар Юсуфнынъ артындан кетип, къабирни ве Исаны дефн этильгенини корьдилер. 56++Эвлерине къайтып, дефн ичюн къокъулы ягъларнен мюр азырладылар. Амма раатлыкъ куню олар Къанунгъа бойсунып, бир иш япмадылар.

24

Исанынъ тирилюви

24^1Афтанынъ биринджи кунюнде саба эрте, къадынлар, азырлагъан къокъулы ягъларыны алып, къабирге кельдилер. 2Анда келип, къабирнинъ агъзыны къапаткъан ташнынъ четке сюрип ташлангъаныны корьдилер. 3Къабирге кирип, Рабби Исанынъ беденини тапмадылар. 4+Къадынлар шашып тургъан вакъытта, оларнынъ огюнде апансыздан парылдагъан беяз урба кийген эки адам пейда олды. 5Къадынлар къоркъудан ерге бакъып тургъанда, мелеклер оларгъа:

– Тири Олгъанны не ичюн олюлер арасында къыдырасыз? 6О мында ёкъ, О тирильди. Даа Галилеяда олгъанда, О сизге не айткъаныны хатырланъыз: 7+«Инсан Огълу гуналыларнынъ элине берильмек, хачкъа мыхланмакъ, амма учюнджи куню тирильмек керектир», – дедилер.

8+Къадынлар Исанынъ бу сёзлерини хатырладылар. 9Къабирден къайтып, олар бутюн бу олгъан шейлерни он бир шегиртине ве о ерде олгъан башкъаларнынъ эписине бильдирдилер. 10+Шуны эльчилерге айткъанлар бу къадынлар эди: магдалалы Мерьем, Ёанна, Якъупнынъ анасы Мерьем ве оларнен бирликте олгъан башкъа къадынлар. 11+Амма бу сёзлер эльчилерге бош уйдурма киби корюндилер, олар къадынларгъа инанмадылар.

12Пётр исе бирден къабирге чапты. Эгилип бакъса, тек дженазе безлеринден башкъа бир шей корьмеди. О олгъан шейден пек шашып, эвине къайтып кельди.

Эммаус коюне баргъан ёлда

13+Шу куню шегиртлерден экиси Ерусалимден он эки километр[*] къадар узакълыкъта олгъан Эммаус коюне кетип, 14бутюн бу олгъан шейлер акъкъында озьара лакъырды эте эдилер. 15Олар бойле лаф эткен вакъытта, оларгъа Иса Озю якъынлашып, янларында кетти. 16+Амма козьлери кёр киби олып, олар Оны танымадылар. 17Иса оларгъа:

– Ёл бою не акъкъында лаф этесинъиз? – деди.

Олар кедерли корюнип, токътадылар. 18+Шегиртлеринден бириси Клеопас Онъа:

– Сен Ерусалимде ябанджысынъмы? Анда бу куньлерде олып кечкен шейлерни бильмейсинъми? – деди.

19Иса олардан:

– Насыл шейлерни? – деп сорады.

– Назаретли Исанен олып кечкен шейлерни, – дедилер Онъа. – О, Алланынъ ве бутюн халкънынъ огюнде сёзюнен ве ишинен къудретли олгъан бир пейгъамбер эди. 20+Лякин бизим баш руханийлеримиз ве Шура азаларымыз Оны олюмге бердилер ве хачкъа мыхлаттылар. 21Биз исе Оны Исраильни къуртараджакъ Месих, деп умют эте эдик. Амма даа бир шей олды: энди учь кунь кечкенде, 22къадынларымыз бизни шашырдылар. Саба эрте къабирге барып, 23олар Онынъ тенини тапамадылар, бизге къайтып, мелеклерни корьгенлерини айттылар. Мелеклер оларгъа Исанынъ тири олгъаныны айткъанлар. 24О вакъыт бизимкилерден базылары къабирге барып, эписини шу къадынлар айткъанлары киби таптылар, амма Исанынъ Озюни корьмедилер.

25Иса оларгъа:

– Эй, акъылсызлар! Пейгъамберлернинъ айткъанларына иманы агъыр адамлар! 26+Месих бу азаплардан кечип, Озь шерефине кирмек керекмей эдими? – деди.

27+Сонъ Муса ве эписи Пейгъамберлернинъ Языларындан башлап, Иса оларгъа анда Озю акъкъында язылгъан шейлерни анълатты.

28Олар ёл туткъан койге якъынлашкъанда, Иса Озь ёлуны девам этеджек киби олды. 29Лякин олар:

– Бизнен къал. Кунь битеята, энди акъшам олды, – деп Онъа ялвардылар. Иса эвге кирип, оларнен къалды.

30+Оларнен софрада ер алып, Иса отьмекни алып, шукюр этти ве парчалап оларгъа берди. 31О дакъкъасы шегиртлернинъ козьлери ачылды, ве олар Оны таныдылар. Амма Иса бирден оларнынъ козьлеринден гъайып олды.

32Олар бир-бирине:

– О бизнен ёл бою лаф эткенде ве Языларны анълаткъанда, юрегимиз къуванып янмай эдими?! – дедилер.

33Олар шу ань ерлеринден турып, Ерусалимге къайттылар. Он бири ве аркъадашларынынъ топлангъан ерине келип киргенлерде, 34+анда топлашкъанлар: «Раббимиз акъикъатен тирилип, Симонгъа корюнген», – дедилер. 35Кельген шегиртлер ёлда олып кечкен шейлерни, отьмекни парчалагъан дакъкъасы Исаны насыл таныгъанларыны айттылар.

Иса он бир эльчиге корюне

36+Олар буны тариф эткенде, Исанынъ Озю келип, ортагъа турды да, оларгъа:

– Селям алейкум! – деди.

37+Олар шашып, бир хаялет корьгенлерини тюшюнип, пек къоркътылар. 38Иса оларгъа:

– Сиз неден къоркътынъыз? Юреклеринъизде не ичюн бойле шубелер бар? 39+Эллериме, аякъларыма бакъынъыз – бу Меним! Манъа тийип бакъсанъыз, корерсиз. Эт ве кемик рухта олмай, Менде исе бар, – деди.

40Буны айткъан сонъ, оларгъа къолларыны ве аякъларыны косьтерди. 41+Къуванып тааджипленген ве даа инанып оламагъан шегиртлеринден Иса:

– Сизде ашаладжакъ бир шей бармы? – деп сорады.

42Олар Онъа пишкен балыкъ кесегини бердилер. 43Иса оны алып, козьлери огюнде ашады. 44Сонъ оларгъа шойле деди:

– Мен даа сизнен берабер олгъанда, Мусанынъ Къанунында, Пейгъамберлернинъ Языларында ве Зебур китабында Меним акъкъымда язылгъанларнынъ эписи беджерильмек керектир, дей эдим.

45+Сонъ Иса акъылларына Мукъаддес Языларны анъламагъа кучь берди. 46+О оларгъа:

– Мукъаддес Языларда, Месих азаплар чекеджек ве учюнджи куню олюлер арасындан тураджакъ, деп язылгъандыр. 47Ерусалимден башлап, эписи халкъларгъа илян этиледжектир ки, Месихнинъ Адынен тёвбе этселер, гуналары багъышланаджакълар. 48+Сиз бу шейлерге шаат оладжакъсыз. 49+Мен сизге Бабам ваде эткен шейни берейим. Лякин юкъарыдан келеджек къудреттен кучь алмагъандже, шеэрде къалынъыз, – деди.

Иса кокке котериле

50++Иса шегиртлерини шеэрден тышарыгъа чыкъарып, Бетаниягъадже алып кельди. Анда эллерини котерип, оларгъа хайыр дувасыны окъуды. 51Дува окъугъанда, олардан узакълашып, кокке котерильди. 52+Шегиртлери Онъа бель букип, буюк къуванчнен Ерусалимге къайтып кельдилер. 53+Бутюн вакъыт Алланынъ Сарайында олып, Алланы шерефлей эдилер.

* 8.30 Орду – къ. юн. «легион», Рим ордусынынъ, 6 000 аскери олгъан бир къысмы.

* 11.4 Эльязмада «бордж» сёзю къулланыла. Мында бу сёз «гуна» манасыны ташый: «…чюнки биз де озюмизге борджлу олгъан эр бир адамны багъышлаймыз».

* 13.21 Учь буюк савут – къ. юн. «3 сатон».

* 16.6 Юз чапчакъ; элли чапчакъ – къ. юн. «100 батос» ве «50 батос».

* 16.7 Бинъ чувал; секиз юз чувал – къ. юн. «100 корос» ве «80 корос».

* 19.13 Юз динар – къ. юн. «мна».

* 21.2 Эки капик – къ. юн. «эки лептос», пек уфакъ акъча.

* 24.13 Он эки километр – къ. юн. «60 стадиос».

+ 1.3 Фаал 1.1
+ 1.5 Чыкъ 28.1; 1 Тар 24.10; Мт 2.1
+ 1.6 Флп 3.6
+ 1.7 1 Пад 1.2
+ 1.8 1 Тар 24.19
+ 1.9 Чыкъ 30.7-8
+ 1.10 Збр 140.2
+ 1.11 Чыкъ 30.1-10
+ 1.13 Фаал 10.4

+ 1.15 Сай 6.2-3; Еш 49.1; Йрм 1.4-5; Лк 7.28, 33; Гал 1.15

+ 1.17 Мал 3.1; 4.5, 6; Мт 11.14; 17.12-13; Мк 1.2

+ 1.18 Баш 15.8; Къад 6.17
+ 1.19 Дан 8.16; 9.21
+ 1.25 Баш 30.23
+ 1.26 Дан 8.16; 9.21; Мт 1.16; 2.23; Юх 1.45
+ 1.28 Къад 13.3
+ 1.31 Еш 49.1; Мт 1.20
+ 1.32 2 Пад 7.13; Збр 88.4; Еш 9.7; Мк 11.10

+ 1.33 Дан 7.14, 27; Ов 1.21; Зек 14.9; 1 Кор 15.24; Сыр 11.15

+ 1.35 Збр 2.7; Мт 14.33; 18.20

+ 1.37 Баш 18.14; Эюп 42.2; Йрм 32.17; Мк 10.27

+ 1.46 1 Пад 2.1-10
+ 1.47 Збр 34.9; Еш 61.10; Хав 3.18
+ 1.48 1 Пад 1.11; Лк 11.27
+ 1.49 Збр 98.3; 110.9
+ 1.50 Текр 5.10; 7.9
+ 1.51 Еш 51.9
+ 1.52 Эюп 5.11; Збр 146.6; Ехез 21.26
+ 1.53 Збр 106.9

+ 1.54-55 Баш 17.19; Рим 4.13; Гал 3.16; Еуд 2.16

+ 1.59 Баш 17.12; Лев 12.3
+ 1.68 Збр 110.9; 129.8
+ 1.69-70 Фаал 3.21; Рим 1.2; Тит 1.1-2
+ 1.71 Збр 105.10
+ 1.72 Лев 26.42; Збр 104.8

+ 1.73-75 Баш 22.16-18; 26.3; Цеф 3.15; Еуд 6.13

+ 1.76 Мал 3.1; Мт 3.3; Мк 1.2-3; Лк 7.26; 20.6

+ 1.77 Лк 3.3

+ 1.78 Збр 83.12; Мал 4.2

+ 1.79 Збр 106.10; Еш 9.2; 42.7; 49.9; Мт 4.16

+ 1.80 Лк 3.2
+ 2.1-7 Мт 1.18-25
+ 2.1 Сай 1.2; 1 Тар 21.1; Фаал 5.37
+ 2.4-5 1 Пад 17.58; Лк 1.26-27
+ 2.9 Фаал 12.7
+ 2.11 Еш 9.6; Мт 1.21
+ 2.12 1 Пад 2.34; 4 Пад 19.29
+ 2.13 Сыр 5.11
+ 2.14 Збр 148.1; Лк 19.38
+ 2.19 Дан 7.28; Лк 2.51
+ 2.21 Баш 17.12-13; Лев 12.3
+ 2.22 Лев 12.4
+ 2.23 Чыкъ 13.2
+ 2.24 Лев 12.8
+ 2.25 Еш 40.1; 57.18
+ 2.30-32 Еш 42.6; 49.6; Юх 8.12
+ 2.35 Юх 19.25
+ 2.37 Фаал 13.2; 14.23
+ 2.39 Мт 2.23; Лк 1.26-27
+ 2.41 Текр 16.1
+ 2.43 Лев 23.8
+ 2.51 Дан 7.28; Лк 2.19
+ 2.52 1 Пад 2.26
+ 3.1-20 Мт 3.1-12; Мк 1.1-8; Юх 1.19-28
+ 3.1 Лк 9.7; 13.1; 23.1
+ 3.2 Мт 26.3; Лк 1.63, 80; Юх 1.6-7; 11.49
+ 3.6 Еш 40.3-5; 52.10
+ 3.7 Мт 12.34; 23.33
+ 3.8 Лк 16.24; Юх 8.33
+ 3.9 Мт 7.19; Лк 13.9
+ 3.10 Фаал 2.37; 16.30
+ 3.11 Еш 58.7; Мт 25.35; Якъ 2.15-16
+ 3.14 Лк 19.8
+ 3.15 Юх 1.19-20
+ 3.16 Ёэль 2.28
+ 3.17 Еш 30.24; Мал 4.1; Мт 13.30
+ 3.20 Мт 11.2; 14.1-12; Мк 6.17-18; Юх 3.24
+ 3.21-22 Мт 3.13-17; Мк 1.9-11
+ 3.21 Фаал 7.56

+ 3.22 Еш 11.2; 42.1; Мк 9.7; Лк 9.35; Юх 1.32-33; 12.28; 2 Пётр 1.17

+ 3.23-38 Мт 1.1-17
+ 3.23 Сай 4.3
+ 3.27 1 Тар 3.17-19; Узеир 3.2; Хагъ 1.1
+ 3.31 2 Пад 5.14
+ 3.32 1 Пад 17.12; Рут 4.18-22; Еш 11.1
+ 3.33 Баш 38.1-30; Сай 26.21
+ 3.34 1 Тар 1.17-27
+ 3.38 Баш 5.1-32
+ 4.1-13 Мт 4.1-11; Мк 1.12-13

+ 4.2 Текр 9.9; 3 Пад 19.8; 1 Тар 21.1; Мт 21.18; 1 Тес 3.5

+ 4.4 Текр 8.3
+ 4.6 1 Юх 5.19; Сыр 13.2
+ 4.8 Текр 6.13
+ 4.10 Збр 90.11-12
+ 4.12 Текр 6.16
+ 4.14-15 Мт 4.12-17; Мк 1.14-15
+ 4.15 Мк 1.21
+ 4.16-30 Мт 13.53-58; Мк 6.1-6
+ 4.16 Мт 2.23; Лк 2.39
+ 4.18-19 Лев 25.10; Еш 11.2; 58.6; 61.1-2
+ 4.23 Мт 11.23; Мк 2.1-12; Юх 4.46-53
+ 4.24 Юх 4.44
+ 4.25 3 Пад 17.1; 18.2; Якъ 5.17
+ 4.26 3 Пад 17.9

+ 4.27 Лев 13.3; Сай 12.10; 4 Пад 5.1-14; 2 Тар 26.20

+ 4.30 Юх 8.59; 10.39
+ 4.31-37 Мк 1.21-28
+ 4.31 Мт 4.13
+ 4.32 Мт 7.28-29

+ 4.34 Мт 8.29; Мк 1.23-24; Лк 8.28; Фаал 19.15

+ 4.35 Лк 9.42; Фаал 8.7
+ 4.38-41 Мт 8.14-17; Мк 1.29-34
+ 4.38 1 Кор 9.5
+ 4.41 Збр 2.7; Мт 12.16; Мк 3.12
+ 4.42-44 Мк 1.35-39
+ 4.42 Лк 5.16
+ 4.43 Еш 61.1
+ 5.1-11 Мт 4.18-22; Мк 1.16-20
+ 5.1 Сай 34.11; Мт 14.34; Мк 6.53
+ 5.4 Юх 21.6
+ 5.8 Еш 6.5
+ 5.9-10 Мт 13.47
+ 5.12-16 Мт 8.1-4; Мк 1.40-45

+ 5.12 Лев 13.3; Сай 12.10; 4 Пад 5.1; 2 Тар 26.20; Мк 9.22

+ 5.14 Лев 14.1-32; Мт 9.30; 17.9; Мк 1.34; Лк 17.14

+ 5.16 Мт 14.23; Лк 4.42
+ 5.17-26 Мт 9.1-8; Мк 2.1-12
+ 5.17 Лк 6.19; 8.46
+ 5.20 Мт 8.10; Мк 10.52; Лк 7.48
+ 5.21 Збр 31.5; Еш 43.25; Мт 26.65
+ 5.27-32 Мт 9.9-13; Мк 2.13-17
+ 5.29 Лк 19.6
+ 5.30 Лк 15.2
+ 5.32 Лк 15.7; 1 Тим 1.15
+ 5.33-39 Мт 9.14-17; Мк 2.18-22
+ 5.33 Мт 11.2; Лк 11.1; 18.12; Юх 1.35
+ 5.34 Мт 25.1-13; Юх 3.29; Сыр 19.7; 21.2
+ 5.35 Мк 14.7; Лк 17.22
+ 6.1-5 Мт 12.1-8; Мк 2.23-28
+ 6.1 Текр 23.25
+ 6.2 Чыкъ 20.8-10; Сай 15.32-36
+ 6.3 1 Пад 21.6
+ 6.4 Чыкъ 25.30; Лев 24.5-9
+ 6.6-11 Мт 12.9-14; Мк 3.1-6
+ 6.6 Мк 1.21
+ 6.7 Лк 14.1; 20.20
+ 6.9 Лк 14.3
+ 6.10 3 Пад 13.6
+ 6.12-16 Мт 10.1-4; Мк 3.13-19
+ 6.14 Мт 16.18; Юх 1.42
+ 6.15 Мт 9.9
+ 6.16 Лк 22.47
+ 6.17-19 Мт 4.23-25
+ 6.19 Лк 5.17; 8.46
+ 6.20-26 Мт 5.1-12
+ 6.20 Цеф 3.12

+ 6.21 Збр 41.2; Джем 7.3; Еш 55.1; Юх 7.37; 2 Кор 7.10

+ 6.22 1 Пётр 4.14
+ 6.23 Фаал 5.41; Якъ 1.2; 2 Кор 12.10
+ 6.24 Ам 6.1; Мт 6.2; Якъ 5.1
+ 6.25 Икм 14.13; Еш 65.13,
+ 6.26 Еш 30.10; Микъа 2.11
+ 6.27-36 Мт 5.38-48; 7.12
+ 6.28 Лк 23.34; Фаал 7.60; 1 Пётр 3.9
+ 6.29 Агъл 3.30; 1 Пётр 2.23; 1 Кор 6.7
+ 6.30 Текр 15.7-8; Икм 21.26
+ 6.31 Мт 7.12
+ 6.35 Збр 36.26
+ 6.36 Мт 5.7
+ 6.37-42 Мт 7.1-5
+ 6.37 Рим 2.1; 14.10; 1 Кор 4.5; Якъ 2.13
+ 6.38 Мк 4.24; Рим 2.1; 2 Кор 9.6
+ 6.39 Мт 15.14
+ 6.40 Мт 10.24; Юх 13.16
+ 6.43-45 Мт 7.17-20; 12.34-35
+ 6.45 Икм 12.5; Мт 15.18; Якъ 3.6
+ 6.46-49 Мт 7.24-27
+ 6.46 Хош 8.2; Мт 7.22; 25.11; Юх 13.13
+ 6.48 Икм 10.25; 12.3
+ 7.1-10 Мт 8.5-13; Юх 4.43-54
+ 7.4 Фаал 10.2
+ 7.7 Збр 106.20
+ 7.13 Мт 20.34
+ 7.14 Лк 8.54
+ 7.15 3 Пад 17.23; 4 Пад 4.36
+ 7.16 Текр 18.15; Мт 21.11
+ 7.18-35 Мт 11.2-19
+ 7.19 Юх 4.25; 6.14; 11.27
+ 7.22 Еш 35.5; 61.1
+ 7.23 Юх 6.61; 16.1
+ 7.24 Лк 3.2
+ 7.26 Мт 14.5; 21.26
+ 7.27 Чыкъ 23.20; Мал 3.1; Мк 1.2
+ 7.28 Лк 1.15
+ 7.29 Лк 3.12
+ 7.33 Мт 3.4; Лк 1.15
+ 7.34 Лк 5.30; Юх 2.1; 12.2
+ 7.39 Лк 15.2
+ 7.41 Мт 18.28

+ 7.42 Мт 6.14; Мк 11.25-26; Эф 4.32; Кол 3.13

+ 7.46 Збр 22.5
+ 7.48 Лк 5.20
+ 7.50 Лк 8.48; 17.19; 18.42; Эф 2.8
+ 8.1 Лк 4.43

+ 8.2 Мт 27.56; Мк 16.9; Лк 23.49; 24.10; Юх 19.25

+ 8.3 Лк 24.10
+ 8.4-8 Мт 13.1-9; Мк 4.1-9
+ 8.7 Йрм 4.3
+ 8.8 Мт 11.15; Сыр 2.7
+ 8.9-10 Мт 13.10-17; Мк 4.10-12
+ 8.10 Еш 6.9; 42.20; Йрм 5.21; Мт 19.11
+ 8.11-15 Мт 13.18-23; Мк 4.13-20
+ 8.11 Еш 55.10-11; Фаал 8.4
+ 8.13 Гал 1.6; Еуд 6.4
+ 8.14 Мт 6.25; Мк 10.23; 1 Тим 6.10
+ 8.15 Юх 15.5
+ 8.16-18 Мт 4.21-25
+ 8.16 Мт 5.15; Лк 11.33
+ 8.17 Мт 10.26; Лк 12.2
+ 8.18 Икм 9.9
+ 8.19-21 Мт 8.23-27; Мк 4.35-41

+ 8.19 Мк 6.3; Юх 2.12; 7.3; Фаал 1.14; 1 Кор 9.5; Гал 1.19

+ 8.21 Юх 15.14; Еуд 2.11
+ 8.22 Мт 8.18; Мк 4.35
+ 8.24 Збр 64.8; 88.10; 103.7
+ 8.26-39 Мт 8.28-34; Мк 5.1-20
+ 8.28 Лк 4.34
+ 8.35 Лк 10.39
+ 8.37 Лк 5.8; Фаал 16.39
+ 8.39 Збр 65.16
+ 8.40-56 Мт 9.18-26; Мк 5.21-43
+ 8.41 Лк 13.14; Фаал 13.15; 18.8
+ 8.43 Лев 15.25
+ 8.44 Мк 3.10
+ 8.46 Лк 5.17; 6.19
+ 8.48 Лк 7.50; Эф 2.8
+ 8.51 Мк 14.33; Лк 9.28
+ 8.52 Юх 11.11
+ 8.54 Мк 1.31; 9.27; Лк 7.14; Фаал 3.7; 9.41
+ 8.56 Мк 1.44; 9.9
+ 9.1-6 Мт 10.5-15; Мк 6.7-13
+ 9.1 Лк 6.12-16
+ 9.5 Фаал 13.51
+ 9.6 Мк 1.15
+ 9.7-9 Мт 14.1-12; Мк 6.14-29
+ 9.7 Лк 3.1; 9.19
+ 9.8 3 Пад 17.1; Мал 4.5
+ 9.9 Лк 3.19-20; 23.8
+ 9.10-17 Мт 14.13-21; Мк 6.30-44; Юх 6.1-14
+ 9.10 Лк 9.2
+ 9.13 4 Пад 4.42-44
+ 9.18-20 Мт 16.13-19; Мк 8.27-29
+ 9.19 3 Пад 17.1; Мал 4.5; Лк 9.7
+ 9.20 Лк 22.67; Юх 11.27
+ 9.21-27 Мт 16.20-28; Мк 8.30–9.1
+ 9.22 Лк 17.25; 18.33; 24.7; Юх 2.19
+ 9.23 Мт 10.38-39; Лк 14.27
+ 9.25 Лк 12.20

+ 9.26 Текр 33.2; Дан 7.13; Зек 14.5; Рим 1.16; 2 Тим 1.8

+ 9.27 Лк 21.32; Юх 21.22
+ 9.28-36 Мт 17.1-8; Мк 9.2-8
+ 9.28 Мк 14.33; Лк 8.51
+ 9.29 Дан 7.9
+ 9.30-31 Мал 4.5

+ 9.35 Текр 18.15; Еш 42.1; Лк 23.35; 2 Пётр 1.17

+ 9.37-43 Мт 17.14-18; Мк 9.14-27
+ 9.42 Лк 4.35
+ 9.43-45 Мт 17.22-23; Мк 9.30-32
+ 9.44 Лк 9.22; 18.32-33
+ 9.45 Лк 2.50; 18.34
+ 9.46-48 Мт 18.1-5; Мк 9.33-37
+ 9.48 Мт 10.40; Лк 10.16; Юх 13.20
+ 9.49-50 Мк 9.38-40
+ 9.49 Сай 11.28; Мт 7.22; 12.27; Фаал 19.13
+ 9.50 Лк 11.23
+ 9.51 Лк 24.51; Фаал 1.9
+ 9.52 Мт 10.5
+ 9.54 4 Пад 1.10; Сыр 13.13
+ 9.57-62 Мт 8.19-22
+ 9.61 3 Пад 19.20
+ 10.2 Мт 9.37-38; Юх 4.35
+ 10.3 Мт 10.16
+ 10.4 4 Пад 4.29
+ 10.7 Гал 6.6; 1 Тим 5.18
+ 10.8 1 Кор 10.27
+ 10.9 Мк 1.15
+ 10.11 Фаал 13.51

+ 10.12 Баш 18.20; 19.24; Йрм 23.14; Ехез 16.48

+ 10.13-16 Мт 11.20-24

+ 10.13 Мк 3.7; 6.45; 8.21

+ 10.14 Еш 23.1; Йрм 47.4; Ехез 26.2; Ёэль 3.4; Ам 1.9; Зек 9.2

+ 10.15 Еш 14.13,

+ 10.16 Мт 10.40; 25.45; Юх 13.20; Гал 4.14

+ 10.17 Мк 16.17; Фаал 5.16; 8.7; 16.18; 19.12

+ 10.18 Еш 14.12; Сыр 9.1; 12.8-9

+ 10.19 Збр 90.13; Мк 16.18; Фаал 28.3-5

+ 10.20 Чыкъ 32.32; Збр 68.29; Еуд 12.23; Сыр 3.5

+ 10.21-24 Мт 11.25-27; 13.16-17
+ 10.21 Эюп 37.24; Еш 29.14
+ 10.22 Юх 6.46; 7.29; 8.19; 10.15
+ 10.23 Мт 13.16-17
+ 10.24 Еуд 11.13; 1 Пётр 1.10-12
+ 10.25 Лк 18.18

+ 10.27 Лев 19.18; Текр 6.5; 11.13; Ехо 22.5; Мт 22.37; Мк 12.30

+ 10.28 Лев 18.5; Рим 10.5; Гал 3.12
+ 10.32 Сай 8.19
+ 10.33 4 Пад 17.34; Юх 4.9; 8.48
+ 10.34 Еш 1.6
+ 10.38 Юх 11.1; 12.2
+ 10.39 Лк 8.35
+ 10.41 Лк 12.25
+ 10.42 Збр 15.5
+ 11.1-13 Мт 6.9-15; 7.7-11
+ 11.1 Мт 11.2; Мк 2.18; Юх 1.35
+ 11.3 Икм 30.8
+ 11.4 Мт 26.41

+ 11.10 Икм 8.17; Мт 18.19; 21.22; Мк 11.24; Юх 14.13-14; 1 Юх 3.22; 5.14

+ 11.13 Баш 6.5; Мт 12.34; Фаал 2.38
+ 11.14-23 Мт 12.22-30; Мк 3.20-27
+ 11.15 4 Пад 1.2; Мт 9.34; 10.25
+ 11.16 Мк 8.11; 1 Кор 1.22
+ 11.19 Лк 9.49; Фаал 19.13
+ 11.22 Еш 49.24-25
+ 11.23 Лк 9.50
+ 11.24-26 Мт 12.43-45
+ 11.26 2 Пётр 2.20
+ 11.27 Лк 1.48
+ 11.28 Юх 13.17; Якъ 1.22; Рим 2.13
+ 11.29-32 Мт 12.38-42; Мк 8.12
+ 11.31 3 Пад 10.1-13; Мт 12.6
+ 11.32 Юнус 3.5
+ 11.33-36 Мт 5.15; 6.22-23
+ 11.33 Мт 5.15; Мк 4.21; Лк 8.16

+ 11.37-54 Мт 23.1-36; Мк 12.38-40; Лк 20.45-47

+ 11.38 Мк 7.3-5
+ 11.42 Лк 18.12
+ 11.43 Лк 14.7; 20.46
+ 11.44 Икм 26.23
+ 11.48 Фаал 7.51-52
+ 11.49 Мт 21.35

+ 11.50-51 Баш 4.8; 2 Тар 24.21; Нех 9.26; 1 Юх 3.12; Еуд 11.4; Сыр 18.24

+ 11.54 Лк 20.20
+ 12.1 Мт 16.6; Мк 8.15; 1 Кор 5.7-8
+ 12.2 Мт 10.26; Мк 4.22; Лк 8.17
+ 12.4-7 Мт 10.28-31
+ 12.4 Збр 55.5; 117.6; Икм 29.25; Еш 51.7,
+ 12.5 Еуд 10.31
+ 12.7 Мт 6.26; 12.12
+ 12.8-12 Мт 10.32-33; 12.32; 10.19-20
+ 12.8 Рим 10.9; Сыр 3.5
+ 12.9 Мт 25.12; 1 Юх 2.23; 2 Тим 2.12
+ 12.10 Мт 12.31-32; Мк 3.29
+ 12.12 Икм 16.1
+ 12.15 Чыкъ 20.17; Збр 61.11; 1 Тим 6.6-10
+ 12.19 Еш 22.13
+ 12.20 Збр 38.7; Джем 2.18; 6.2
+ 12.21 1 Тим 6.18
+ 12.22-34 Мт 6.25-34
+ 12.22 Флп 4.6; 1 Пётр 5.7
+ 12.24 Мт 10.31; 12.12
+ 12.27 3 Пад 10.4-7
+ 12.28 Мт 8.26; 14.31; 16.8
+ 12.31 Збр 36.4
+ 12.32 Еш 40.11; Юх 10.16; Лк 22.29
+ 12.33 Мт 19.21; Лк 18.22
+ 12.35-48 Мт 24.45-51
+ 12.36 Сыр 3.20
+ 12.39 2 Пётр 3.10; 1 Тес 5.2
+ 12.43 Мт 25.21; Юх 13.17
+ 12.45 Мт 25.5
+ 12.48 Лев 5.17
+ 12.49-53 Мт 10.34-36
+ 12.50 Мк 10.38
+ 12.51 Фаал 14.4
+ 12.53 Микъа 7.6
+ 12.54-56 Мт 16.2-3
+ 12.57-59 Мт 5.25-26
+ 12.58 Икм 25.8
+ 13.1 Лк 3.1; 23.1
+ 13.2 Эюп 4.7
+ 13.4 Еш 8.6; Юх 9.7,
+ 13.6 Еш 5.2; Мт 21.19; Мк 11.13
+ 13.7 Мт 7.19; Лк 3.9
+ 13.10 Мт 4.23; Мк 6.2
+ 13.13 Збр 144.14; 145.8
+ 13.14 Чыкъ 20.9; Лк 8.41; Фаал 13.15; 18.8
+ 13.15 Лк 14.5
+ 13.17 1 Пётр 3.16
+ 13.18-21 Мт 13.31-33; Мк 4.30-32

+ 13.19 Ехез 17.23; 31.6; Дан 4.9; Мт 17.20; Лк 17.6

+ 13.21 1 Кор 5.6; Гал 5.9
+ 13.22-30 Мт 7.13-14, 21-23
+ 13.25 Мт 25.11-12
+ 13.27 Збр 6.9
+ 13.28 Мт 8.12
+ 13.29 Мт 8.11; Эф 3.6
+ 13.30 Мт 19.30; 20.16; Мк 10.31
+ 13.31-35 Мт 23.37-39
+ 13.31 Лк 3.1; 9.7

+ 13.34 Текр 32.11-12; Рут 2.12; 2 Тар 24.21; Нех 9.26; Збр 146.2; Фаал 7.52

+ 13.35 Збр 117.26; Лк 19.38
+ 14.1 Лк 6.7; 20.20
+ 14.3 Мт 12.10; Мк 3.4
+ 14.5 Лк 13.15
+ 14.7 Лк 11.43
+ 14.8 Икм 25.6-7
+ 14.11 Мт 23.12; Лк 18.14
+ 14.14 1 Кор 15.23; 1 Тес 4.16
+ 14.15-24 Мт 22.1-10
+ 14.15 Сыр 19.9
+ 14.20 Текр 24.5
+ 14.25-33 Мт 10.37-38
+ 14.26 Юх 12.25
+ 14.27 Мт 16.24; Лк 9.23
+ 14.34-35 Мт 5.13; Мк 9.50
+ 14.35 Мт 11.15; Лк 8.8; Сыр 2.7
+ 15.1-7 Мт 18.12-14
+ 15.2 Лк 5.30; 19.7
+ 15.4 Ехез 34.6,
+ 15.6 1 Пётр 2.25
+ 15.7 Лк 5.31-32
+ 15.12 Текр 21.17
+ 15.18 Чыкъ 10.16
+ 15.22 Зек 3.4
+ 15.24 Рим 11.15; Эф 2.1, 5; Кол 2.13
+ 15.30 Икм 29.3
+ 16.8 Юх 12.36; 1 Тес 5.5
+ 16.10 Мт 25.21; Лк 19.17
+ 16.11 Икм 24.4
+ 16.13 Мт 6.24
+ 16.14-18 Мт 11.12-13
+ 16.14 1 Тим 6.10

+ 16.15 1 Пад 16.7; 3 Пад 8.39; Икм 21.2; Йрм 11.20

+ 16.16 Мт 3.2; Лк 4.43
+ 16.17 Мт 5.18
+ 16.18 Мал 2.16; Мт 5.32; 19.19
+ 16.22 Мт 18.10; Фаал 12.15
+ 16.23 Мт 8.11; 11.23
+ 16.24 Лк 3.8
+ 16.29 Фаал 26.22; 28.23
+ 16.31 Мт 28.11-15; Юх 12.10-11
+ 17.1-10 Мт 18.6-7, 21-22; Мк 9.42
+ 17.1 Лк 22.22
+ 17.2 Мк 9.42
+ 17.3 Лев 19.17; Мт 18.15
+ 17.4 Мт 6.14
+ 17.5 Мк 9.24
+ 17.6 Мт 17.20; Лк 13.19
+ 17.12 Лев 13.3, 46; Лк 5.11
+ 17.14 Лев 14.1-32; Мт 8.4; Мк 1.44; Лк 5.14
+ 17.16 4 Пад 17.34; Лк 5.12; Юх 4.9
+ 17.19 Мк 10.52; Лк 7.50; Эф 2.8
+ 17.20-37 Мт 24.23-28, 37-41
+ 17.20 Лк 19.11; Фаал 1.6
+ 17.22 Лк 5.35; Юх 8.56
+ 17.23 Мк 13.21; Лк 21.28
+ 17.25 Лк 9.22
+ 17.26 Баш 6.5
+ 17.27 Баш 6.14; 7.21
+ 17.29 Баш 19.16, 24; 2 Пётр 2.6-8
+ 17.31 Мк 13.15
+ 17.32 Баш 19.26
+ 17.33 Мт 10.39

+ 18.1 Лк 21.36; Рим 12.12; Эф 6.18; Кол 4.2; 1 Тес 5.17

+ 18.7 Збр 21.3; 87.2; Мк 13.20; Рим 8.33; Кол 3.12; Тит 1.1; Сыр 6.10

+ 18.8 Еуд 10.37
+ 18.9 Лк 16.15
+ 18.10 Фаал 3.1
+ 18.11 Мт 6.5
+ 18.12 Лк 5.33; 11.42
+ 18.13 Збр 78.9; Дан 9.19
+ 18.14 Мт 23.12; Лк 14.11
+ 18.15-17 Мт 19.13-15; Мк 10.13-16
+ 18.17 Мт 18.3
+ 18.18-30 Мт 19.16-30; Мк 10.17-31
+ 18.18 Лк 10.25
+ 18.19 Збр 105.1; 118.68
+ 18.20 Чыкъ 20.12-16
+ 18.21 Флп 3.6
+ 18.22 Лк 12.33
+ 18.24 Збр 48.7-8

+ 18.27 Баш 18.14; Эюп 42.2; Йрм 32.17; Мк 14.36

+ 18.28 Лк 5.11
+ 18.29-30 Лк 14.26
+ 18.31-34 Мт 20.17-19; Мк 10.32-34
+ 18.33 Лк 9.22; 24.7; Юх 2.19
+ 18.34 Лк 2.50; 9.45
+ 18.35-43 Мт 20.29-34; Мк 10.46-52
+ 18.35 Ехо 6.1; 3 Пад 16.34
+ 18.38 2 Пад 7.12-16; Мт 22.42; Лк 1.32
+ 18.42 Лк 7.50; Эф 2.8
+ 19.1 Ехо 6.1; 3 Пад 16.34
+ 19.7 Лк 5.30; 15.2
+ 19.8 Чыкъ 22.1; 2 Пад 12.6; Лк 3.14
+ 19.9 Лк 3.8; Юх 8.33,
+ 19.11-27 Мт 25.14-30
+ 19.11 Лк 17.20; Фаал 1.6
+ 19.14 Юх 15.8
+ 19.17 Лк 16.10
+ 19.22 Эюп 9.20; 15.6; 3 Пад 20.40
+ 19.26 Мт 13.12
+ 19.27 Мт 22.7; Лк 20.16

+ 19.28-44 Мт 21.1-11; Мк 11.1-11; Юх 12.12-19

+ 19.29 2 Пад 15.30; Зек 14.4; Фаал 1.12
+ 19.36 4 Пад 9.13
+ 19.38 Збр 117.25-26; 148.1
+ 19.39 Мт 21.15-16
+ 19.40 Хав 2.11
+ 19.41 Юх 11.35
+ 19.42 Збр 80.14; Еш 48.18
+ 19.43 Еш 29.3; Йрм 6.6; Ехез 4.2; 26.8
+ 19.44 Збр 136.9; Лк 21.6

+ 19.45-48 Мт 21.12-17; Мк 11.15-19; Юх 2.13-22

+ 19.46 Еш 56.7; Йрм 7.11
+ 20.1-8 Мт 21.23-27; Мк 11.27-33
+ 20.2 Фаал 4.7
+ 20.4 Лк 3.3
+ 20.5 Лк 7.30
+ 20.6 Лк 7.26; 9.8
+ 20.9-19 Мт 21.33-46; Мк 12.1-12
+ 20.9 Збр 79.9; Йыр 8.11; Еш 5.1; Мк 13.34
+ 20.12 Лк 11.48-49
+ 20.13 Мт 3.17; Еуд 1.1
+ 20.14 Еуд 1.2
+ 20.15 Еуд 13.12
+ 20.16 Фаал 13.46
+ 20.17 Збр 117.22
+ 20.18 Еш 8.14-15; 28.16
+ 20.20-26 Мт 22.15-22; Мк 12.13-17
+ 20.20 Лк 6.7; 11.54; 14.1
+ 20.22 Мт 17.24-25
+ 20.23 Мк 7.6; Лк 12.1
+ 20.25 Рим 13.7
+ 20.27-40 Мт 22.23-33; Мк 12.18-27
+ 20.27 Фаал 23.8
+ 20.28 Текр 25.5
+ 20.35 2 Тес 1.5
+ 20.37 Чыкъ 3.2,
+ 20.40 Мт 22.46
+ 20.41-44 Мт 22.41-46; Мк 12.35-37
+ 20.41 2 Пад 7.12-16; Лк 1.32; 18.38
+ 20.42-43 Збр 109.1; Фаал 2.34-35

+ 20.45-47 Мт 23.1-36; Мк 12.38-40; Лк 11.37-54

+ 20.46 Лк 11.43
+ 21.1-4 Мк 12.41-44
+ 21.1 4 Пад 12.9; Мт 27.6; Юх 8.20
+ 21.4 2 Кор 8.1-3,
+ 21.5-6 Мт 24.1-2; Мк 13.1-2
+ 21.6 Лк 19.44
+ 21.7-19 Мт 24.3-14; Мк 13.3-13

+ 21.8 Йрм 14.14; 1 Юх 3.7; Кол 2.8; 2 Тес 2.3

+ 21.10 2 Тар 15.6; Сыр 6.4
+ 21.11 Фаал 11.28; Сыр 6.8,
+ 21.12 Фаал 4.3; 17.6; 18.12; 24.1; 25.6
+ 21.15 Фаал 6.10
+ 21.18 1 Пад 14.45; 2 Пад 14.11; Фаал 27.34
+ 21.20-24 Мт 24.15-21; Мк 13.14-19
+ 21.23 Мт 27.25; 1 Тес 2.16
+ 21.24 Сыр 11.2
+ 21.25-28 Мт 24.29-31; Мк 13.24-27
+ 21.27 Дан 7.13
+ 21.29-33 Мт 24.32-35; Мк 13.28-31
+ 21.32 Лк 9.27
+ 21.33 Збр 101.26-27; Еш 51.6; 2 Пётр 3.10
+ 21.34-35 Еш 24.17

+ 21.36 Мт 25.13; Лк 18.1; Рим 12.12; Эф 6.18; Кол 4.2; 1 Тес 5.6,

+ 21.37 Мт 21.23; 26.55

+ 22.1-6 Мт 26.1-5, 14-16; Мк 14.1-2, 10-11; Юх 11.45-53

+ 22.1 Чыкъ 12.1-30
+ 22.3 Юх 13.2
+ 22.6 Фаал 1.16

+ 22.7-13 Мт 26.17-25; Мк 14.12-21; Юх 13.21-30

+ 22.7 Чыкъ 12.6; 1 Кор 5.7
+ 22.14-23 Мт 26.26-30; Мк 14.22-26
+ 22.16 Сыр 19.9
+ 22.19 Юх 6.51; 1 Кор 10.16; 11.24
+ 22.20 Чыкъ 24.8; Йрм 31.31
+ 22.21 Збр 40.10; Юх 13.18
+ 22.22 Фаал 2.23
+ 22.26 Мт 20.26; Мк 10.43-44
+ 22.27 Мт 20.28; Юх 13.4-5
+ 22.28 Еуд 2.18
+ 22.29 Лк 12.32
+ 22.30 Мт 19.28; Сыр 3.21

+ 22.31-34 Мт 26.31-35; Мк 14.27-31; Юх 13.36-38

+ 22.31 Эюп 1.6-12; Ам 9.9
+ 22.32 Юх 17.9
+ 22.33 Юх 21.19; Фаал 12.4
+ 22.35 Лк 9.3; 10.4
+ 22.37 Еш 53.12
+ 22.39-46 Мт 26.36-46; Мк 14.32-42
+ 22.40 Мт 6.13
+ 22.42 Мт 6.10; Мк 10.38; Юх 18.11; Еуд 5.7
+ 22.43 Мт 4.11; Мк 1.13

+ 22.47-53 Мт 26.47-56; Мк 14.43-50; Юх 18.3-11

+ 22.47 Фаал 1.16
+ 22.49 Лк 22.38
+ 22.53 Лк 20.1; Эф 6.12

+ 22.54-62 Мт 26.57-58, 69-75; Мк 14.53-54, 66-72; Юх 18.12-18, 25-27

+ 22.61 Лк 22.34
+ 22.63-65 Мт 26.67-68; Мк 14.65
+ 22.63 Еш 50.6

+ 22.66-71 Мт 26.59-66; Мк 14.55-64; Юх 18.19-24

+ 22.69 Збр 109.1; Мк 16.19; Фаал 7.56; Еуд 1.3

+ 22.71 Мт 9.3; Юх 10.36

+ 23.1-5 Мт 27.1-2, 11-14; Мк 15.1-5; Юх 18.28-38

+ 23.1 Лк 3.1; 13.1; Фаал 3.13; 4.27; 1 Тим 6.13

+ 23.2 Лк 20.25; Фаал 17.7
+ 23.3 Мт 2.2
+ 23.4 Юх 18.38; 19.4; Еуд 4.15
+ 23.7 Лк 3.1; 9.7
+ 23.8 Лк 9.9

+ 23.13-25 Мт 27.15-26; Мк 15.6-15; Юх 18.39–19.16

+ 23.26-43 Мт 27.32-44; Мк 15.21-32; Юх 19.17-27

+ 23.29 Мк 13.17; Лк 21.23
+ 23.30 Хош 10.8; Сыр 6.16
+ 23.31 Ехез 20.47
+ 23.34 Збр 21.19; Фаал 7.60
+ 23.35 Еш 42.1; Лк 9.35; Юх 10.18
+ 23.41 Лк 23.4; Еуд 4.15

+ 23.44-49 Мт 27.45-56; Мк 15.33-41; Юх 19.28-30

+ 23.44 Ам 8.9
+ 23.45 Чыкъ 26.33; Лев 16.2
+ 23.46 Збр 30.6; Фаал 7.59
+ 23.48 Лк 18.13
+ 23.49 Лк 8.2

+ 23.50-56 Мт 27.57-61; Мк 15.42-47; Юх 19.38-42

+ 23.53 Еш 53.9

+ 23.56–24.12 Мт 28.1-10; Мк 16.1-8; Юх 20.1-10

+ 23.56 Чыкъ 20.10; Текр 5.14
+ 24.4 Юх 20.12
+ 24.7 Лк 9.22; 18.33; Юх 2.19
+ 24.8 Юх 2.22
+ 24.10 Мк 15.40; Лк 8.2-3
+ 24.11 Мк 16.11
+ 24.13-35 Мк 16.12-13
+ 24.16 Юх 20.14
+ 24.18 Юх 19.25
+ 24.20 Фаал 2.23
+ 24.26 1 Пётр 1.11

+ 24.27 Баш 3.15; 12.3; 22.8; Сай 21.9; 24.17; Текр 18.15; 2 Пад 7.12-14; Збр 15.10; Еш 7.14; 9.2; 11.1; 50.6; 53.1-12; Йрм 23.5-6; Дан 7.13; 9.24-27; Микъа 5.2; Зек 9.9; 12.10; 13.7; Фаал 8.35

+ 24.30 Лк 9.16

+ 24.34 1 Кор 15.5

+ 24.36-49 Мт 28.16-20; Мк 16.14-18; Юх 20.19-23; Фаал 1.6-8

+ 24.37 Мт 14.26; Мк 6.49
+ 24.39 1 Юх 1.1
+ 24.41 Юх 21.5
+ 24.45 Фаал 16.14
+ 24.46 Лк 24.27
+ 24.48 Фаал 1.8
+ 24.49 Юх 14.26; Фаал 1.4, 8; 2.4
+ 24.50-53 Мк 16.19-20; Фаал 1.9-11

+ 24.50 Мт 21.17; Лк 19.29; Юх 11.18; Фаал 1.9

+ 24.52 Мт 28.9

+ 24.53 Фаал 2.46; 3.1; 5.21

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CRT/CRT/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/Мукъаддес-Китап__Tran.azw3

Алланынъ Адлары

Мезкюр неширде Алланынъ Адлары Эски Васиетнинъ (Теврат ве Зебурнынъ) къ. еуд. асыл нусхасы ве Янъы Васиетнинъ (Инджильнинъ) къ. юн. асыл нусхасы эсасында арды-сыралы терджиме этильген эдилер.

Ильк сефер Алла Мусагъа ве Исраиль халкъына Озь יהוה Адынен ачылды. Бу Ад дёрт арифтен ибарет олгъаны ичюн, оны базыда «тетраграмматон» деп адландыралар. Бу Адны сес чыкъарып теляффуз этмеге ясакъ эди, амма О, теляффуз этильгенде, «Яхве» оларакъ айтыла эди. Бу Аднынъ манасыны насыл этип анъламагъа кереклиги акъкъында Алла Озю Чыкъыш китабында (3.14) айта; Оны бойле сёзлернен терджиме этмек мумкюн: «Мен Барым», я да «Мен – бу Мендирим, Мен барлыкъны берем». Яни, Яхве – бу «бар олгъан сою», «барлыкъны берген сою», «даима олгъан сою»; буларнынъ эписи Алла табиаты ве хусусиетининъ даимийлигини акс этелер.

Окъугъанда, теляффуз этильмеси ясакъ олгъан бу Ад расткельгенде, агъзавий шекильде къ. еуд. Адонай сёзю къулланыла эди («рабби, акимдар, укюмдар» манасында). Кечче асыл нусханынъ метининде бу ал созукъ сеслерни косьтерген диакритик ишаретлер ярдымынен акс олунгъан эди. Къ. еуд. Адонай сёзюне къ. юн. Кюриос сёзю тенъ келе. Сёзлернинъ экиси де ялынъыз Аллагъа нисбетен дегиль де, падиша, акимдар, сераскерлерге нисбетен де къулланмалары мумкюн эди; къуллар да шорбаджыларына бойле мураджаат эте эдилер. Къ. юн. Кюриос базыда мертебели адамгъа мураджаатнынъ урьметли шекили оларакъ къулланыла эди (къырымтатар тилинде бойле маналарда «эфенди, саип» сёзлери чыкъалар.)

Асыл нусхадаки Яхве тетраграмматоны ве Адонай сёзю арасында олгъан фаркъны языда косьтермек ичюн, терджимеде тетраграмматонны биз бутюн сёзни буюк арифлернен беремиз – РАББИ, Адонай сёзюни исе тек биринджи буюк арифинен – Рабби.

Эм тетраграмматон, эм Адонай чокъусы алларда Алланынъ башкъа Адлары ве эпитетлеринен берабер кельмелери мумкюн:

РАББИ-ТААЛЯ – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Яхве.

РАББИ-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Элохим. Мезкюр сёз бирикмеси мулькиет конструкцияларында баягъы сыкъ расткеле ве я «РАББИ-Таалямыз, РАББИ-Таалянъ» деп, терджиме этиле, я да бираз кенъ шекильде – «РАББИ олгъан Алланъ(ыз), РАББИ олгъан Алласы, РАББИ олгъан Алламыз» ве иляхре.

Ордуларнынъ РАББИси – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Цеваот. «Цеваот» сёзю «ордулар, арбий кучьлер» маналарыны бильдире, бу я коктеки кяинат кучьлерининъ ордусына аит, я да мукъаддес дженкке чыкъкъан исраиллилернинъ арбий къысымларына аиттир.

Рабби-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Элохим, я да къ. юн. Кюриос-Теос.

Юкъарыда къайд этильген сёзлерден гъайры, асыл нусхада дюнья Яратыджысына нисбетен къ. еуд. Эль, Элохим, Элоах, къ. арам. Элах ве къ. юн. Теос сёзлери де сыкъ къулланылалар. Къырымтатар тилине бу сёзлер Алла сёзю ярдымынен терджиме этилелер. Эм еудий, эм юнан тилинде бу сёзлер эм Екяне Аллагъа нисбетен, эм путперестлернинъ аллаларына нисбетен (бойле алда биз бу сёзни уфакъ арифнен беремиз) къулланылмалары мумкюн эди.

Терджимеде Алла сёзюни тюрлю эпитетлернен бириккенини расткетирмек мумкюн, меселя:

Юдже Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Элион, къ. юн. Теос-Хюпсистос.

Къудретли Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Шаддай.

Эбедий Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Олам.

Тири Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Элохим-Хаййим.

Сёзлюк

Сёзлюк

1. Б
2. В
3. Г
4. Д
5. Е
6. Ё
7. И
8. К
9. Л
10. М
11. Н
12. О
13. П
14. Р
15. С
16. Т
17. Ф
18. Х
19. Ч
20. Ш
21. Э
22. Ю
23. Я

Сёзлюк

Абдест – Эски Васиетте, бутюнлей сувнен ювунып (бой абдест) я да эль-аякъ ювып темизленюв адети. Еудийлер эр бир арам шейге ве арамлангъан адамгъа тийген сонъ, къолларыны, чанакъларыны, урбаларыны ве башкъа шейлерни юва эдилер.

Ад – къадимий заманларда еудийлер адамнынъ адынен онынъ барлыгъыны багълай эдилер. Алланынъ Адыны айтмайып, Онъа сыкъ «Ад» (къ. еуд. Шем), дей эдилер. Шегиртлер бир шейни «Месихнинъ Адынен» япкъанларда, шуны Онынъ истегине коре ве Онынъ кучюнен япа эдилер.

Азиз – бакъ. Мукъаддес.

Акъсакъал – (къ. юн. пресбютерой) сёзю-сёзюне «къарт адам». Эвельде месихчилер джемиетинде акъсакъаллар рухий башлыкъ ве ребер вазифесини беджере эдилер. Эксерий алларда бир джемиетте бир къач акъсакъал бар эди. Эльчилер (я да оларнынъ издешлери) акъсакъалларнынъ башына къолларыны къойып, дува окъуй ве мувафакъиетли хызметлери ичюн Мукъаддес Рухнынъ эйилигини бере эдилер.

Алланынъ Къозусы – Алла исраиллилерге Мусанен берген Къанунгъа бойсунып, руханийлер эр саба ве эр акъшам Аллагъа бир къозуны къурбан чала эдилер. Къозунынъ къаны адамларны Алланен муаббетлештире, ве бу адетнен исраиллилернинъ гуналары багъышлана эди. Исагъа «Алланынъ Къозусы» деп, Ягъя Исанынъ бутюн халкъ ичюн къурбан оладжагъыны эвельден айтты.

Алланынъ Огълу – Исанынъ унванларындан бири, амма бу, Алланынъ апайдан олгъан огълуны анълатмай. Эски заманларда «Алланынъ огълу» Исраильнинъ падишаларына дей эдилер (бакъ. 2 Пад 7.14; Збр 2.6-7). Бу ад бекленильген Месихни, Алладан кельген инсафлы Падишаны, яни Иса Месихни де бильдире эди (бакъ. Юх 1.49; 11.27; 20.31). Бу ибаре Иса Месих ве Онынъ коктеки Бабасынен олгъан мунасебетлерини, оларнынъ табиатларынынъ якъынлыгъы ве бирлигини косьтере. Иса Бабанынъ ердеки векили олып, Оны адамларгъа ача. Бундан гъайры, эписи иманлылар Алланынъ балаларыдыр, чюнки олар Аллагъа Баба дейлер, Оны севелер ве ирадесини беджермеге тырышалар (бакъ. 1 Юх 2.23).

Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы) – бу ибаре Алланы озь Падишасы сайып, Онен къонушып яшагъан адамларнынъ Алланен мунасебетлерини анълата. Алланынъ Падишалыгъы толу дереджеде Исанынъ экинджи келишинден сонъ оладжакъ: о вакъытта Алла халкъынынъ душманлары енъиледжек, эски дюнья ёкъ оладжакъ, онынъ ерине янъы дюнья пейда оладжакъ, анда эр шей эбедий севгиге толаджакъ ве яманлыкъ олмайджакъ. Амма Алланынъ Падишалыгъы тек келеджекте дегиль, о шимди де, адамлар Алланынъ ирадесини беджерген ве бир-бирини севген эр бир ерде де бар. Алланынъ Падишалыгъы Иса Месихнинъ, Ягъянынъ ве эльчилернинъ огретювинде эсас ерни ала.

Алланынъ Сарайы – Исраильнинъ пайтахты Ерусалимдеки мукъаддес биналарнынъ топламыдыр. Сулейман падиша оны еудийлер Мусанынъ заманындан берли Аллагъа ибадет эткен Чадырнынъ ерине къурды. М. э. 586 с. Сулейманнынъ Сарайыны вавилонлылар виран этти. Бир къач он йыллыкътан сонъ Сарай гъайрыдан тикленди. Сонъ Буюк Ирод Сарайны баягъы кенълештирди. Алланынъ Сарайы Исраиль яшайышынынъ меркези эди: къурбанлар тек анда чалына эди, мемлекетнинъ бутюн четлеринден ве тышындан кельген еудийлер мында муим байрамларны (Песах, Афталар Байрамы, Чалашлар Байрамы) къайд эте эдилер. Сарайнынъ эсас одасы Энъ Мукъаддес Ер эди. Анда йылда бир кере тек баш руханий кирип, айры ибадет эте эди. Бу ерни Мукъаддес Ерден буюк перде айыра эди. Мукъаддес Ерге тек руханийлер кире биле. Сарайнынъ бу эки къысымлары Алланынъ Эви оларакъ сайыла, анда адий адамларгъа кирмек ясакъ эди, олар тек Сарайнынъ азбарларында Аллагъа ибадет эте эдилер. Азбарларнынъ четлериндеки эйванларда адамлар топланып, тюрлю ишлернен огъраша эдилер. Иса Месих пейгъамберлик япкъанына коре, м. с. 70 с. римлилер Сарайны бутюнлей ёкъ эттилер, ве ондан сонъ Сарай гъайрыдан тикленмеди.

Алланынъ Шурети – бу ибаре дюньяда япкъан ишлеринде косьтерильген Алланынъ улулыгъыны бильдире. Мукъаддес Китаптан корюне ки, базы вакъытта Алланынъ Шурети исраиллилерге кучьлю ярыкъ киби корюнди. Амма Алланынъ Шурети Раббиге инангъан инсафлы адамларнынъ яшайышларында да корюнди. Энъ эвеля О, Иса Месихнинъ яшайышында, аджайип ишлеринде ве хусусан Онынъ хач устюнде олюминде ве тирилювинде косьтерильди.

Алоэ – бакъ. Къокъулы шейлер.

Альфа ве Омега – юнан элифбесининъ биринджи ве сонъки арифлери (къырымтатар элифбесиндеки А ве Я арифлери киби). «Альфа ве Омега» ибареси «башы ве сонъу» манасыны ачып, толулыкъны, сонъунадже чыкъмакъны анълата. Сырларнынъ ачылувы китабынынъ контекстинде бу ибаре дюньянынъ яратылмасындан сонъки кунюне къадар тарихыны косьтере.

Алямет – бакъ. Бельги.

Аманлыкъ (селямет) – Янъы Васиетте бу сёз тек дженк олмагъаныны дегиль, тынчлыкъ-аманлыкъны да бильдире. Еудийлер бир-бирини: «Селям алейкум!» (къ. еуд. шалом алейхем), деп къаршылай эдилер.

Амин – къ. еуд. «акъикъий» я да «акъикъат» манасыны анълата. Бу сёзнен вааз я да дува эм башланмакъ, эм битмек мумкюн.

Арес-тёпе – (къ. юн. Арео Пагос) акъсакъалларнынъ шурасы топлашкъан Афинанынъ меркезинде ерлешкен тёпелик. Шуранынъ озюни де бу тёпеликнинъ адына коре адландыра эдилер (бакъ. Фаал 17).

Афталар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Ахирет куню – бу дюньянынъ тарихы битеджек кунь. Чокъусы еудийлер шу куню эвель ольген адамлар тириледжегине инана эдилер. О вакъытта эписи адамлар Алланынъ судуна барып, озьлерининъ яшайышларына эсабат береджеклер. Инджиль китабына коре бу судда ич бир адам озюнинъ инсафлы ишлеринен акъланып оламайджакъ. Тек Иса Месихнинъ къурбанлыгъыны къабул эткен адамлар акъланып оладжакълар.

Аштан-сувдан вазгечюв – къадимий заманларда къыскъа бир вакъыт ичинде, адетиндже бир кунь девамында, аштан ве сувдан вазгече эдилер. Бойлеликнен, адам озюни Аллагъа ишандыра, шунынънен Онъа олгъан садыкълыгъыны косьтере ве тёвбе этип ярдым сорай эди. Бир йылда бир кунюнде – Одеме Куню (еуд. Йом-Киппур) – эр бир адам мытлакъ аштан вазгечмек керек эди, еудийлер эписи озь гуналары ичюн Аллагъа тёвбе эте эдилер. Бу, Мукъаддес Язынынъ эмири эди. Базылары исе, энъ эвеля фериселер, даа башкъа куньлерде аштан-сувдан вазгече эдилер. Бирде-бир иманлылар джемиети айры бир себептен дува окъумакъ ичюн аштан-сувдан вазгечип ола эдилер.

Байрамлар – исраиллилер эсас учь байрамны къайд эте эдилер: Мысырдан чыкъкъанларыны хатырлаткъан Песах Байрамы, Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, я да Берекет Байрамы) (махсул джыймагъа башлагъанларында) ве Чалашлар Байрамы (махсул джыймакъны битиргенлеринде). Ондан гъайры олар даа Одеме Кунюни къайд эте эдилер. Шу куню бутюн халкъ аштан вазгечип Алладан озь гуналарынынъ багъышланмасыны сорай эдилер. Песах Байрамы – (къ. еуд. Песах) еудийлернинъ энъ муим байрамы, еудийлерни Мысыр къуллугъындан къуртулгъанларыны анъдыра. Бу байрам Нисан айында 15-инджи кунюнде (март-апрель айында) отькериле эди. Къадимий заманларда еудийлер бутюн Исраиль мемлекетинден ве башкъа топракълардан Песах Байрамыны къайд этмек ичюн Ерусалимге келип, Аллагъа ибадет эте эдилер. Песахтан сонъ еди кунь девам эткен Маясыз Пишкен Пите Байрамы башлана эди. Бир афта ичинде еудийлер тек маясыз пишкен отьмек ашай эдилер. Инджильде бу эки байрам бир байрам сайыла. Шу куньлери Иса Месих хачкъа мыхланып ольдюрильди ве тирильди. Ондан сонъ Песах месихчилернинъ энъ буюк байрамы – Исанынъ Тирилюв Байрамы олды. Песах ашы олгъан къурбан къозусына да «песах» дей эдилер. Чалашлар Байрамы – (къ. еуд. Сукъкъот) баба-деделерининъ сахрада юрген вакъытта чалашларда яшагъанларнынъ хатырасына багъышланып отькерильген байрам. Байрам Тишри айынынъ 15-бешинджи куню (кузьнинъ башы) башланып, еди кунь девам эте эди. Ондан сонъ секизинджи кунь – байрам раатлыгъы келе эди. Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, Берекет Байрамы) – (къ. юн. Пентэкостэ, сёзю-сёзюне «эллинджи кунь») Песах Байрамындан еди афта кечкен сонъ кечириле эди. Бу байрамны «Синай дагъында берильген Къанун» байрамы киби къайд эте эдилер. Шу куню тек Фелестинде яшагъан дегиль, башкъа ерлерден де бутюн еудийлер Ерусалимге кельмеге арекет эте эдилер. Исанынъ биринджи шегиртлери Берекет Байрамында Мукъаддес Рухкъа толдылар.

Баш руханий – бакъ. Руханийлер.

Бельги (алямет) – бирде-бир шейни исбатламакъ я да тасдыкъламакъ ичюн бельги оларакъ Алла япкъан муджизе. Инджильнинъ муэллифлеринден бири Юханнынъ язгъанына коре, бельгилер – Иса япкъан, Кок Падишалыгъынынъ келеяткъаныны косьтерген аджайип шейлердир.

Берекет Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Беэльзебул – бакъ. Шейтан.

Биринджи Махсул Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Вавилон – Фират ве Хиддекель дерьясы арасында (земаневий Ирак топрагъында) ерлешкен, къоджаман империянынъ пайтахты олгъан, Якъын Шаркънынъ энъ буюк шеэридир. Вавилонда чокъ аллаларгъа табына эдилер. М. э. 587 с. вавилонлылар (къасдийлилер) Ерусалим шеэрини йыкътылар ве еудийлернинъ чокъусыны эсирге алып кеттилер. Янъы Васиетнинъ заманларында Вавилон шеэри энди виран этильген эди. Инджильде «Вавилон» сёзю Шейтаннынъ падишалыгъыны анълата. Бесе-белли, мында Рим шеэри козьде тутула эди. О заманда Рим Ерусалимни запт эткен янъы империясынынъ баш шеэри, путперест медениети ве тюрлю бозукълыкъларнынъ меркези эди.

Васиет – Синай дагъында Алла Мусанен бутюн еудий халкъына васиет этти, еудийлерге яхшылыкъ япмагъа, оларны душманлардан къорчаламагъа сёз берди. Еудийлер Аллагъа садыкъ олып, Къанунда язылгъан Онынъ истегенини беджермек керек эдилер. Бу васиетке, онынъ япылмасы акъкъында тариф эткен китаплар топламына киби, «Эски Васиет» дейлер. Пейгъамберлер Алла адамларгъа янъы васиет береджеги акъкъында айта эдилер. Инджиль китабына коре, бу янъы васиет Иса Месихнинъ олюми ве тирилюви ярдымынен япылды. Энди Алланынъ халкъы – догъгъан ерине бакъмайып, Месихке иман эткен, Онынъ огретювине коре яшагъан адамларнынъ эписидир. Бу васиетке, Иса ве Онынъ биринджи издешлери акъкъында тариф эткен китапларнынъ джыйынтыгъына да «Янъы Васиет» дейлер. Бу джыйынтыкъны м. с. I-инджи асырында чешит адамлар язды. Эски Васиетнен бирликте Янъы Васиет Мукъаддес Китапны тешкиль эте.

Васиет Сандыгъы – исраиллилернинъ эсас азизлиги: агъачтан япылып алтыннен къаплангъан мукъаддес Сандыкъ. Сандыкънынъ ичинде васиетнинъ таш левалары сакълана эдилер. Сандыкъ башта Мескеннинъ сонъунда, Сарайнынъ Энъ Мукъаддес Еринде тура эди. Исраиллилер оны, устюнде санки де Рабби отургъан, падишанынъ тахты ерине коре эдилер.

Васиетнинъ таш левалары – устьлеринде Он Эмир (Исраиль халкъына Алладан берильген эсас эмирлер) язылгъан таш левалардыр. Оларны Рабби Синай дагъында, Исраильге васиет бергенде, Мусагъа берди.

Галилея – Фелестиннинъ шимали. Чокъ асырлар девамында башкъа халкъларнынъ къолунда олгъаны ичюн, Галилеяда тюрлю халкъларнынъ адамлары чокъ эди. Еудиенинъ сакинлери галилеялыларгъа юкъарыдан бакъа эдилер. Галилеянынъ Назарет шеэрчигинде Исанынъ яшлыгъы ве генчлиги кечти. Мында О, чокъ аджайип шейлер япты.

Давут – Шаулдан сонъ Исраильнинъ экинджи ве энъ намлы падишасы. О, тахткъа м. э. 1010 с. отурды. Давут Исраильни буюк девлет ве Ерусалим шеэрини Исраильнинъ пайтахты япты. О, кучьлю аскер ве улу шаир эди. Давут Зебур китабынынъ (Аллагъа айтылгъан йырлар ве дувалар) муэллифлеринден бири эди. О, Аллагъа ишанчлы олгъаны ичюн, Алла Исраиль тахтыны тек онынъ эвлятларына береджегини сёз берди. Еудий пейгъамберлерине коре, келеджекте бутюн дюньянынъ Падишасы оладжакъ Месих Давутнынъ сою оладжакъ. Шунынъ ичюн Исагъа даа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Давутнынъ Огълу – Давут падишанынъ дос-догъру эвляды. Иса Месих Давутнынъ эвляды олгъаныны билип, еудийлер Онъа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Денъиз хавузы – Мескеннинъ азбарында тургъан буюк бакъыр савут. Аллагъа хызметлерини башламаздан эвель руханийлер шу савутта абдест ала эдилер.

Дженнет – (къ. юн. Парадейсос; къ. еуд. Эден; рус. Эдем) Башланув китабында (2 б.) пек дюльбер багъча тасвир олуна, анда биринджи адамлар Алланен къонушып яшай эдилер. Бу багъчагъа «дженнет» дейлер. Адамлар Алланынъ Сёзюни тутмагъан сонъ, багъчадан къувулдылар ве энди агъыр иш япып ве ольдюриджи хасталыкъларгъа огърап яшамагъа меджбур олдылар. Дженнет акъкъында айткъан Месих бу аджайип ве гъамсыз яшайышкъа къайтмакъны ве Алланен бирликте эбедиен къалмакъны козьде тута эди.

Джеэннем – бакъ. Олюлернинъ дюньясы.

Дин къардашлары – иманлылар эксериетнен бир-бирине «дин къардашлары» дейлер, бойле этип, оларнынъ бир Алла Бабасы олгъаныны косьтерелер. Олар бир-бирини къайгъырып, бир къорантада киби, муаббет яшайлар.

Еудие – Фелестин дженюбиндеки виляет, онынъ ады исраилли къабилелеринден бирининъ бабасы Ехуда адынен багълы.

Еудий – бу сёзю (менбаа метинде – «иврий») биринджи кере Ибраимге (Баш 14.13), сонъ Юсуфкъа (Баш 39.14) ве Якъупнынъ (Исраильнинъ) бутюн эвлятларына нисбетен къулланылды. Сонъ Исраиль халкъына аит олгъан эр кесни ойле адландырып башладылар. Къырымтатарджа бир «еудий» сёзю къулланылса да, къ. еуд. «иврий» сёзю этник аитликни, «еудий» сёзю исе диний аитликни косьтере.

Еудийлер – башында Якъупнынъ огълу Ехуданынъ къабилесиндеки адамлар. Амма Инджильнинъ заманына бутюн чуфутларгъа «еудий» деп башладылар. Юханнен берильген Инджильде «еудий» сёзюнен сыкъ-сыкъ чуфутларнынъ башлыкъларыны адландыра эдилер.

Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу) – месихчилер джемиетининъ ве Иса Месихнинъ огретювининъ ильк адларындан бири (бакъ. Фаал 9.2; 22.4).

Иблис – бакъ. Шейтан.

Ибраим – Исраиль халкъынынъ биринджи баба-дедеси. Онынъ тарихы Башланув китабынынъ 12-25 бабларында икяе этиле. Алла оны сайлап, онъа васиет берди, тувгъан топракътан узакъ Ханаан топрагъына кочьмеге эмир берди, шу топракъны чокъсайылы несилине бермеге ваде этти. Башта онынъ ады Ибрам эди, амма сонъундан Алла онъа янъы «Ибраим» адыны берди. Ибраим ве онынъ апайы Саре Исхакъ огълунынъ догъувыны чокъ вакъыт бекледилер ве чокъ сынавлардан кечтилер. Ибраим исраиллилернинъ ве базы башкъа халкъларнынъ дедеси олды. Мукъаддес Китапта о – тюрлю агъыр алларда Алланынъ бутюн эмирлерини беджермеге азыр олгъан, Раббиге ишанч толу орьнектир.

Иманлылар топлашувы (иманлылар джемиети) – бир ерде яшагъан, даима топлашып, Аллагъа ибадет эткен ве Языны огренип, къонушкъан джемиетнинъ ады. Бу сёз тек ерли джемиетни дегиль, бутюн дюньяда Иса Месихке иман эткенлерни де анълата биле.

Император – Рим империясынынъ баш укюмдары. Онъа айры виляетлернинъ акимлери ве падишалары (меселя, Пилат ве Ирод) бойсуна эдилер. Биринджи императорнынъ ады Юлий Цезар олгъаны ичюн, башкъаларына да «кесар» дей эдилер.

Инджиль – бакъ. Къуванчлы Хабер.

Инсан Огълу – еудий тилинде бу ибаренинъ биринджи манасы «адам» эди. Даниял пейгъамбер шойле келеджек Падишагъа дей эди. Онынъ айткъанына коре, Алла бу Падишагъа бутюн халкълар устюнде укюм береджек (Дан 7.13-14). Иса бойле ибаренен сыкъ-сыкъ Озюни адландыра эди.

Инсафлыкъ – Алла инсафлыдыр, демек, Онынъ бутюн арекетлери акъикъаткъа ве адалетке эсаслана. Мукъаддес Китапкъа коре, Алла адамнынъ гуналарыны багъышласа, адам инсафлы ола. Адам Алланынъ истегенини беджерип, озь арекетлеринен инсафлыкъкъа ынтылмакъ керек.

Ирод – падишаларнынъ сюлялеси. Бу сюляле биринджи падиша Буюк Ироднынъ адынен адлана эди. Буюк Ирод – еудийлернинъ падишасы, м. э. 37-4 с. къадар бутюн Фелестин топрагъында акимлик япты. О, Исанынъ догъгъаны акъкъында эшитип, Вифлеемде янъы догъгъан балаларны ольдюрмеге эмир этти. Ирод Антипа – Буюк Ироднынъ огълу, м. э. 4 с. – м. с. 39 с. къадар Галилеяда акимлик япты. Ягъя оны къанунсыз эвленгенинде къабаатлагъаны ичюн, Ирод Антипа Ягъяны якъалап джезаламагъа эмир этти. Бундан гъайры, Ирод Антипа Исанен судда корюшти. Ирод Агриппа I – Буюк Ироднынъ торуны ве Ирод Антипа къардашынынъ огълу, м. с. 39-44 с. къадар Фелестинде акимлик япты. О, месихчилерни мераметсиз джезалап башлады. Онынъ эмиринен эльчи Якъуп ольдюрильди ве эльчи Пётр зиндангъа атылды. Фаалиет китабы Ирод Агриппанынъ олюмини бойле тасвирлей: путперест хызметчилери оны алла ерине корип, шерефлеп башладылар, ве о, шу шерефлерни къабул этти. Шу вакъыт Алланынъ мелеги Иродны азаплы хасталыкънен урды, ве Ирод шу хасталыкътан кечинди. Ирод Агриппа II – Ирод Агриппа I огълу. Эльчи Павел денъиз янындаки Кайсарея шеэринде онынъ алдында чыкъышта булунды. Ирод Агриппа II м. с. 44-70 с. къадар Фелестиннинъ бир къач виляетинде акимлик япты. Сонъ о, Римге кочип, анда м. с. 100 с. къадар яшады.

Иса – (къ. еуд. Ешу, Ешуа; Ехошуа адынынъ къыскъартылгъан шекили) еудий адларындан бири. Онынъ манасы – «РАББИ къуртара».

Исраиль – бакъ. Якъуп.

Керувлар – мелеклернинъ хусусий бир чешити. Мукъаддес Китапта керувлар Аллагъа якъын ве Онынъ тахты янында хызмет эткен неснелерни киби тасвирленелер. Онынъ ичюн Мескенде ве Сарайда керувларнынъ ресимлери бар эди.

Кинаели икяе – кенълешкен къыяславдыр, о, эр вакъыт тапмаджа, тасавур этюв усуллары къулланыла. Еудийлернинъ адетинде тек акъыл огреткен къыскъа икяе дегиль де, аталар сёзлери, айтымлар, тапмаджалар, къанатлы сёзлер, икметли сёзлер, аллегорияларгъа да «кинаели икяе» дей эдилер. Кинаели икяени анъламакъ ичюн башыны чалыштырмакъ керек. Кинаели икяелер Шаркъта кенъ даркъалгъан эди. Оларны уйдургъан ве анълагъан адамларгъа «икметли» дей эдилер.

Кок Падишалыгъы – бакъ. Алланынъ Падишалыгъы.

Корюшюв Чадыры – бакъ. Мескен.

Къадимий арамий тили – къадимий еудий тилине ве аз дереджеде арап тилине сойдаш тили. Бу тильде Даниял ве Узеир китабынынъ бир къач бабы язылды. Фелестинде, Иса Месихнинъ яшагъан вакъытта, бу еудийлернинъ лакъырды тили эди.

Къадимий еудий тили – бу тильде деерлик бутюн Эски Васиет язылгъан. Янъы Васиет язылгъан заманында, Фелестин сакинлери онъа сойдаш олгъан арамий тильде лаф эте эдилер, башкъа халкъ векиллеринен исе сыкъ-сыкъ къадий юнан тилинде къонуша эдилер.

Къадимий юнан тили – Эскендер Зулькарнайннынъ запт этмелеринден сонъ, юнан тили шаркъий Акъ денъиз ялысында халкъара тиль олды. Янъы Васиет, чокъча адам окъуп олсун деп, юнан тилинде язылды.

Къандиль – Мескеннинъ ве сонъундан Сарайнынъ ичини ярыкълатмакъ ичюн къулланылгъан еди ягълы чыракълы лампа (бакъ. Чыкъ 25).

Къандиль

Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат) – Муса пейгъамбер вастасынен Исраиль халкъына берильген Алланынъ Къануны. Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабына (Тевраткъа) да «Къанун» дейлер, чюнки анда эм къанун, эм онынъ берильген тарихы бардыр. Къанун исраиллилерге тафсилятлы огютлер бере, оларнынъ диний ве ичтимаий яшайышыны бельгилей, яхшылыкъ ве адалет къаиделери тайинлей эди. Къанунда адамларгъа Алланынъ ирадеси ачыла. Амма озю озюнден Къанун оны бозгъан адамларны гуна джезасындан къорчалап оламай. Онынъ ичюн Янъы Васиетте Къанун хайыргъа къаршы къоюла.

Къанун оджалары – Мукъаддес Языны ве биринджиден Мусанынъ Къануныны теренден огренип анълаткъан адамлар. Олар Къанунны язып ала, огрене, анълата, къуллана ве адамларгъа огрете эдилер. Бойле адамларны еудий джемиетинде буюк урьмет эте эдилер.

Къокъулы шейлер. Алоэ – осюмлик, онынъ япракъларындан къыйметли къокъулы ягъ япа эдилер. Дефн этмезден эвель олю сарылгъан басмагъа бу къокъулы ягъны синъдире эдилер. Либан – экзотик осюмликнинъ къурутылгъан сакъызы. Оны якъкъанда къокъулы тютюн чыкъа эди. Либан тютетюви башта Чадырда, сонъ Ерусалим Сарайында бахшыш кетирювнинъ бир чешити эди. Мюр – паалы къокъулы ягъ, дженюбий тереклернинъ сакъызындан азырлана. Оны тиббиетте азапларны эксильтмек ве олюни дефн эткенде ягъламакъ ичюн къуллана эдилер.

Къуванчлы Хабер – (къ. юн. эвангелион) Эски Васиетте анъылгъан, Иса Месихнинъ ер юзюне кельгенинен илян этильген хабер. Онынъ манасы шунда ки, Алла адамларны севгени ичюн, Озь Огълуны ерге ёллады, Онынъ хачта ольгени ве тирильгенинен бутюн адамларгъа гуналардан ве эбедий олюмден къуртулыш ёлу ачылды. Бу хабер месихчилер иманынынъ эсасы олды. «Эвангелион» сёзюнен «Инджиль» сёзюнинъ пейда олувы да багълы. Кечче бу сёзнен Иса Месих акъкъында икяе эткен дёрт китапны адландырып башладылар.

Къурбан ери – бир тёпелик, онынъ устюнде къурбан чалынгъан айванларнынъ бутюнини я да бир къысмыны якъа эдилер. Къурбан ери эксериетнен ташларнен япыла эди, амма Корюшюв Чадырында еринден авуштырмагъа мумкюн олгъан, тахтадан япылып маденнен къаплангъан сою бар эди. Ондан гъайры, къокъулы отларны якъмакъ ичюн, маденден япылгъан кучюк къурбан ерлери де бар эди.

Къурбан ери

Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв – Мусанынъ къануны боюнджа еудийлер Аллагъа къурбан кетире эдилер. Айванны сойып, оны бутюнлей я да къысмен къурбан ерине къойып якъа эдилер. Эгер эт къалса, оны адамлар озьлери ашай эдилер. Мусанынъ заманындан башлап, Алла къурбанлар тек бир ерде кетирильгенини талап этти: башта Корюшюв Чадырында, сонъ Алланынъ Сарайында. Къурбан чалмагъа тек руханийлернинъ акъкъы бар эди. Айванлардан гъайры, бахшыш оларакъ отьмек, шарап, зейтюн ягъы, берекетнинъ биринджи мейваларыны кетире эдилер. Къурбанларнынъ ве бахшышларнынъ бир къач чешити бар эди: япылгъан гуна ичюн къурбан, Алланынъ яхшылыкълары ичюн бахшыш, берильген адакъ ичюн къурбан, озь истегинен кетирильген къурбан я да бахшыш. Бойле къурбанлар ве бахшышлар Алланен бирликте адамнынъ ашагъан ашы киби эди. Исраиллилер Аллагъа кетирген къурбанлар ве бахшышларнынъ бир къысмы руханийлерге ве левийлилерге бериле эди. Янъы Васиетке коре, Месихнинъ хач устюндеки олюми – бутюн инсаниетнинъ гуналары ичюн кетирильген къурбандыр.

Къуртарыджы – бакъ. Къуртулыш.

Къуртулыш – Мукъаддес Китапта бу сёз Алла адамгъа я да бутюн халкъкъа япкъан ярдымыны, оларны телюке ве душманлардан къуртаргъаныны анълата. Амма баш манада къуртулыш – иманлыларнынъ бутюн гуналарындан къуртулышы, Алланен мунасебетте булунув ве эбедий омюрдир. Янъы Васиетке коре, адамларгъа бу имкянны Иса Месихнинъ хач устюнде ольгени ве тирильгени бере, ве эр бир адам Месихке иман этип къуртулыш ала. Эски Васиетте Исраиль халкъыны Мысыр эсиринден къуртаргъан Аллагъа «Къуртарыджы» дей эдилер. Месихчилер бу адны Иса Месихке де берелер, чюнки О, Озюнинъ къурбанлыкъ олюминен Онъа иман эткенлерни гуна ве олюм укюмдарлыгъындан къуртарды.

Лепра хасталыгъы – бакъ. Тери хасталыгъы.

Либан – бакъ. Къокъулы шейлер.

Маясыз Пишкен Пите Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Мелеклер – Аллагъа хызмет эткен рухлар. Олар адамларгъа Алланынъ эмирлерини бильдирелер ве ярдым этелер. Мукъаддес Китапта базы энъ белли мелеклернинъ адлары бар – Микъаиль, Джебраиль. Бир заманларда мелеклернинъ бир къысмы Аллагъа къаршы чыкътылар ве Иблиснинъ тарафыны алып, Аллагъа ибадет этмектен вазгечтилер. Ойле мелеклерге «тюшкен мелеклер» деп айталар.

Мелкиседек – Салим шеэрининъ падишасы ве руханийи. Ибраим онъа арбий гъаниметнинъ он пайындан бир пайыны берген сонъ, Мелкиседек оны багъышлады (Баш 14.17-20). Еудийлерге мектюпте Мелкиседекнинъ руханийлиги Месихнинъ руханийлигине тенъ къоюла (Еуд 5.6).

Месих – (къ. еуд. Машиах; къ. юн. Христос) сёзю-сёзюне «ягънен сюртюльген» манасыны анълата. Къадимий Исраильде Алла Озь хызметине сайлагъан руханийлер, пейгъамберлер ве падишалар зейтюн ягъынен сюртюле эдилер. Пейгъамберлернинъ ярдымынен еудийлерге айткъанына коре, Алла дюньягъа Месихни ёлламагъа сёз берди. О, Исраиль халкъыны къуртарып, дюньянынъ халкъларына эбедиен падишалыкъ этеджек эди. Исанынъ вакътында еудийлер кергинликнен Къуртарыджынынъ келеджегини беклей эдилер. Оларнынъ умют эткенине коре, О, оларны эджнебий баскъынджылар – римлилерден азат этип, Исраильнинъ эвельки шуретини тиклейджек эди. Амма дюньягъа кельген Къуртарыджы – Иса Месих – даа чокъ шей япты. О, бутюн инсаниетни гуна къуллугъындан ве олюмден къуртарды. Онынъ ярдымынен Алла адамларгъа янъы эбедий васиетни берди.

Месихнинъ душманы – (къ. юн. антихристос) яманлыкъ озю олгъан шахыс. О, дюньягъа Месихнен дженк этмек ичюн келеджек, амма сонъунда Месих оны енъеджек. Юхан Месих акъкъында ялан айткъанларгъа ве шунынънен Къуванчлы Хаберге къаршы чыкъкъанларгъа да «Месихнинъ душманлары» дей. Иса сонъки вакъытларда пейда оладжакъ «ялан месихлер» (къ. юн. текликте псевдохристос) акъкъында эвельден хабер бере.

Месихчи – Иса Месихнинъ тарафдары, Оны озь Къуртарыджысы киби къабул эткен ве Онынъ огретювине коре яшамагъа тырышкъан адам.

Мескен (Корюшюв Чадыры) – ерини денъиштирмеге мумкюн олгъан буюк Мукъаддес Чадыр. Алланынъ эмирине бойсунып, исраиллилер оны ясап, сахрада юрген вакътында озьлеринен ташый эдилер. Чадырда Васиет Сандыгъы сакълана эди. Исраиллилернинъ ордусында бу ер Алланынъ Эви сайыла эди. Чадыр огюнде еудийлер Аллагъа ибадет эте ве къурбан чала эдилер. Сулейман Ерусалимде Алланынъ Сарайыны къургъан сонъ, Мукъаддес Чадыр анда кочьти.

Мескен (Корюшюв Чадыры)

Мукъаддес (азиз) – бу сёз биринджиден Алланы анълата. Алла ичюн айырылгъан эр шей де мукъаддестир, булар: Алланынъ Сарайы, Аллагъа хызмет этмек ичюн къулланылгъан шейлер ве Онъа ибадет эткен адамлар (Тевратта – Исраиль халкъы, Инджильде – иманлылар топлашувы). Инджильде бутюн месихчилер озьлерининъ дегиль, лякин Мукъаддес Алланынъки олгъанлары ичюн, «азизлер» деп адландырдылар. Ондан гъайры, бу сёз шахсий ве рухий темизликни косьтермек мумкюн.

Мукъаддес Рух – Алланынъ Руху. Онъа эм Бабасына, эм Огълуна Алланынъ бутюн хусусиетлери менсюптир. Инджиль китабына коре, Иса Месихке иман эткен адамлар Мукъаддес Рухны къабул этелер. О, оларны огрете ве кучь бере.

Мысыр – Египет, Фелестинден дженюбий гъарп тарафында ерлешкен мемлекет. Къадимий еудийлер анда 400 йыл яшадылар. Мысырлыларнынъ зулумы чокълашкъанда, Рабби еудийлерни андан азатлыкъкъа алып чыкъты.

Мюр – бакъ. Къокъулы шейлер.

Нух – къадимий заманда Алла бозукъ инсаниетни ёкъ этмеге истеди. Тек бир инсафлы олгъан Нухны ве онынъ къорантасыны къалдырмагъа разы олды. Нух, Алланынъ эмирини алып, буюк бир сандыкъ къурды да, бутюн къорантасыны анда алды. Олар сандыкъкъа киргенинен, бутюн дюньяда сув ташкъыны башланды. Бу ташкъындан тек Нухнынъ къорантасы къуртулды. Сонъ олардан янъы инсаниет догъды (бакъ. Баш 6–9).

Одев (одеме) – пара тёлеп, бир адамнынъ я да бутюн халкънынъ къуллукътан я да эсирден азат этилюви. Иса Месихнинъ къурбан оларакъ берильген джаны Онъа иман эткенлерни гуна ве эбедий олюмнинъ къуветинден къуртаргъан одев олды.

Одеме Куню – бакъ. Байрамлар.

Олюлернинъ дюньясы (къ. еуд. Шеол; къ. юн. Гадес) – Тевратта язылгъанына коре, адам ольген сонъ олюлернинъ дюньясына тюше. Олюлер дюньясыны косьтермек ичюн даа бир сёз къулланыла эди – джеэннем. Инджильде джеэннем олюлер гуналары ичюн джезагъа огъратылгъан ер, деп сайыла. Келип чыкъышынен бу сёз Ерусалим янында олгъан Хинном вадийинен (къ. еуд. Ге-Хинном) багълы. Шу ерде эр вакъыт чёплюк ве къалымты якъа эдилер. Шунынъ ичюн джеэннем сёзюнинъ манасы гуналыларнынъ олюминден сонъ азап чекеджек ерини анълата.

Он пайда бир пай – берекетнинъ он пайда бир пайы. Исраиллилер оны руханийлерге Раббиге бахшыш оларакъ бермек керек эдилер. Бу пай Сарайнынъ кечинмесине, руханийлернинъ тамакъларына ве озьлери озьлерини бакъып оламагъан адамларгъа ярдым оларакъ масраф этиле эди.

Пейгъамбер – Алланынъ ирадесини илян этмек ичюн, Рабби сайлагъан адам. Мукъаддес Рухнынъ тесиринде лаф эткен пейгъамберлер келеджекте оладжакъ вакъиаларны ачмакътан гъайры, огретиджи ве къабаатлайыджы олып, адамларны тёвбе этмеге ве Аллагъа чевирильмеге чагъыра эдилер. Пейгъамберлер, Месих даа догъмаздан эвель, Онынъ келеджеги акъкъында айта эдилер. Эски Васиетте чокъ пейгъамберлер акъкъында тариф этиле ве оларнынъ пейгъамберликлери косьтериле; Эски Васиетнинъ чокъусы китаплары оларнынъ адынен адлангъан. Пейгъамберлер Янъы Васиетте де анъыла – бу, Мукъаддес Рухнынъ кучюнен лаф эткен ве Алла оларгъа ачкъаныны башкъаларына огреткен иманлылар.

Песах – бакъ. Байрамлар.

Понтий Пилат – римли аким, Иса джезалангъан вакъытта Еудиенинъ акими (м. с. 26-36 с.). Онынъ разылыгъыны алмайып, адамны джезаламагъа олмай эди. Тек Понтий Пилат олюм джезасыны тасдыкълай эди. Еудий башлыкъларынен яхшы мунасебетте олмаса да, исьян котермесинлер деп, эксериетнен оларнынъ талапларыны беджере эди.

Пут – халкълар табынгъан, бирде-бир аллагъа ошагъан эйкель я да даа башкъа бир шей.

Раатлыкъ куню – (къ. еуд. шаббат) джумаэртеси, исраиллилернинъ мукъаддес куню. Шу кунни олар бир тюрлю иш япмайып, Аллагъа багъышламакъ керек эдилер. Инджиль заманында раатлыкъ куню шеэр диварындан бир километрден зияде узакълыгъына кетмек ясакъ этиле эди. Единджи йыл да хусусий олып, шу йылы топракъ ишленильмейджек эди. Еди кере еди йыл кечкен сонъ, эллинджи йыл Юбилей йылы деп илян этиле эди. Шу йылы борджлар багъышлана эди, топракъ исе эвельки сабыларгъа къайтарыла эди.

Равви (Раввуни) – къ. еуд. сёзю-сёзюне «меним улу». Бойле сёзнен урьметли адамларгъа, эксериетнен оджаларгъа дей эдилер.

Рим – Янъы Васиетте тасвир олунгъан вакъыткъа къадар Рим шеэри Акъ денъиз этрафындаки чокъ мемлекетлерни, шу джумледен Фелестин топракъларыны да бойсундырды ве буюк империянынъ пайтахты олды. Фелестин топрагъында, башкъа ерлерде киби, римлилер озь ордусыны къалдырып, эр бир къаршылыкъны таш юрекнен ёкъ эте эдилер. Бунынънен берабер, буюк империягъа менсюплик, икътисадият ве тюрлю къысымлар арасында фикир денъишювге ёл ача эди. Рим империясынынъ гражданларына (оларнынъ бири эльчи Павел де олды) бутюн империяда айры акъ-укъукъ бериле эди. Меселя, судда олар императорнынъ укюмини талап этип ола эдилер.

Руханийлер – Мескенде ве сонъунда Ерусалимнинъ Сарайында къурбанлар ве бахшышлар ичюн джевапкяр олгъан, Аллагъа хызмет эткен адамлар. Тек Харуннынъ эвлятлары руханий олмакъ мумкюн эдилер. Руханийлер он эки болюкке айырылып, невбетнен хызмет эте эдилер. Олар Къанунда къайд этильген махсус урбаны кие эдилер. Бу урбанынъ эсас къысмы эфод эди. Онынъ огдеки ве арттаки къысмы бар эди. Бу къысымлар бир-бирине четлеринен къайышларнен пекитиле эди. Руханийлернинъ башында баш руханий олды; о, Алланынъ огюнде Исраиль халкъынынъ векили эди. Онынъ урбасы бунынъ темсили эди, хусусан устюнде он эки дегерли ташы олгъан оглюгидир. Шу ташлар устюнде он эки Исраиль къабилесининъ адлары язылгъан эди.

Руханийлер

эфод

Саддукийлер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири эди. Юксек Шуранынъ чокъусы азалары, баш руханийлер ве оларгъа якъын адамлар саддукийлер эди. Башкъа, ферисе фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Языны таный ве агъзавий риваетлерге инанмай эдилер. Меселя, къыямет куню эписи олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына инанмай эдилер.

Салым топлайыджы – Фелестинде Рим империясынынъ хазинесине берги топлагъан, ерли халкътан олгъан бир мемур. Олар Рим акимиетине хызмет эткенлери ичюн (бойле хызмет Къанунгъа къаршы эди), еудийлер бу мемурларны севмей эди, чюнки салым топлайыджылар халкътан арткъач акъча топлап, озьлерине къалдыра эдилер.

Самарие – Ерусалим шималинде, Галилеянынъ дженюбинде ерлешкен Фелестин виляети. Ассурие (Ашшур) укюмдарлыгъы заманында Исраильнинъ шималий къабилелеринден ве башкъа мемлекетлерден кочип кельген халкълар бу ерге сюргюн этильдилер. Мемлекетте къалгъан еудийлернинъ эвлятлары ве кочип кельген халкълар самариелилер олдылар. Еудийлер киби, самариелилер Мусанынъ Къануныны къабул эте, амма чокъ шейни башкъаджа анълай эдилер. Меселя, олар Аллагъа Ерусалимде дегиль, Геризим дагъында ибадет эте эдилер, анда оларнынъ баш ибадет ери бар эди. Еудийлер ве самариелилер бир-бирини имансыз сайып, къонушмай эдилер.

Саре – Ибраимнинъ апайы, Алла оны акъайынен берабер сайлады. Сайланмаздан эвель онынъ ады Сарей эди, сайлагъан сонъ Алла онъа Саре адыны берди. О, Аллагъа садыкъ олып ве Онынъ вадесини беклеп, акъайынен сеяат агъырлыкъларыны больди. Бутюн омюри баласыз олып, къартайгъан сонъ, Ибраимге Исхакъ огълуны догъурды.

Синагога – Языны окъумакъ, дува этмек ве диний адетлерни огренмек ичюн еудийлернинъ топлашувы, эм де бойле топлашувлар ичюн эв. Синагогада топлангъанда, адий иштиракчининъ биле Языдан парчаны окъумагъа ве окъугъан парчаны топлашувгъа анълатмагъа акъкъы бар эди. Сарайгъа бакъкъанда, синагогаларда къурбан чалынмай эди. Еудийлер яшагъан эр бир шеэрде ич олмадым бир синагога бар эди.

Синай – сахрадаки (земаневий Мысырда) дагънынъ ады. Шу дагънынъ устюнде Алла Мусагъа Он Эмирни багъышлады. Корюнгени киби, бу дагъ къадимий заманларда Хорев деп адлана эди, бугунь исе Джебель-Муса деп адлана.

Сион – Ерусалим шеэри ерлешкен байырнынъ ады. Шунынъ ичюн «Сион» дегенде, эксериетнен Ерусалим козьде тутула. Кочьме манада бу сёз Алланен бирликте инсафлылар яшагъан коктеки Ерусалим шеэрини козьде тута.

Сувгъа батырылып чыкъув – (къ. юн. баптисма) энъ муим диний мерасимлернинъ бири; диний джемиетке алынувны косьтере. Янъы Васиетте сувгъа батырылып чыкъувнынъ эки чешити косьтериле. Башта Ягъя, озьлерини Аллагъа багъышламакъ ве гуналарындан тёвбе этмеге истеген адамларны сувгъа батырып чыкъара эди. Иса Месихнинъ олюми ве тирилювинден сонъ сувгъа батырылып чыкъув даа терен мана ала: адам эвельки гуналы яшайышындан вазгечип, санки оле, амма Месихнен бирликте янъы омюрге тириле. Бойле сувгъа батырылып чыкъувдан сонъ адам Мукъаддес Рухны къабул эте. Кочьме манада Янъы Васиет Исанынъ «сувгъа батырылып чыкъувы»ны Онынъ азапларына къошулувны киби анълата, «Рухкъа батырылып чыкъув» акъкъында айткъанда, Мукъаддес Рухны къабул этювни козьде тута.

Сулейманнынъ Эйваны – Сарайнынъ шаркъ тарафындаки къапалы колонналы бина. Анда чокъ адам топлаша биле эди.

Теврат – бакъ. Къанун.

Теклиф пителери ичюн стол – башта Мескеннинъ, сонъунда Сарайнынъ ичинде тургъан стол. Руханийлер онынъ устюне даима Раббиге бахшыш оларакъ, он эки пите къоя эдилер.

Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы) – Мукъаддес Китапта адлангъан чешит тюрлю тери хасталыгъы. Бойле хасталыкъ адамны арамлай эди, ве о, бутюнлей тедавийленмегендже, башкъа адамлардан айры яшамакъ керек эди.

Тёвбе этюв – адам эвельки яшайышы гуналы ве Алла онен разы олмагъаныны анълап, Алладан, гуналары ичюн афу сорай, келеджекте гуна япмайып, Аллагъа хызмет этмеге сёз бере.

Фериселер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири. Башкъа, саддукийлер фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Язынынъ дегиль де, чокъ ягъзавий риваетлернинъ талапларыны да дикъкъатнен беджермеге тырыша эдилер. Къыямет куню олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына да инана эдилер. Олар элял темизликни беджерип, халкъ арасында буюк итибарнен файдалана, диний ве къатты къаиделеринен гъурурлана, диний къаиделерини къатты тутмагъан адамларны исе севмей эдилер.

Хайыр – Янъы Васиетнинъ эсас диний терминлеринден бири. Бу сёзнинъ манасы – Алладан адамгъа берильген хайырлы бахшыш. Алла оны бирде-бир ишлер ичюн дегиль де, Озь истегинен бере. Шунынъ ичюн хайыр Къанундан фаркъ эте. Къанун адалетликке коре Алланен адам арасында ве адамлар арасында олгъан мунасебетлерни тертипке къоя: эр бир адам озь акъкъыны ала. Энъ буюк хайыр – иманлыларгъа ачылгъан Алланен эбедий омюрдир.

Хач – Рим императорлыгъында Иса Месихнинъ вакътында энъ агъыр джинает япкъанларны хач устюне мыхлап, олюм джезасына огърата эдилер. Хачны, ерге сокъулгъан дирекке къалын бир тахта мыхлап, япа эдилер. Джезалангъанларны хачкъа мыхлап, я да багълап, чекишип ольмеге къалдыра эдилер. Бойле джеза энъ къоркъунчлы ве масхаралыкъ джезасы эди. Джинаетчи озь тахтасыны джезаланаджакъ ерине озю алып бара эди. О вакъытта «озь хачыны ташымакъ» ибареси пейда олды. Иса Месих хачкъа мыхлангъан сонъ, бу алет Иса берген къуртулыш ве омюрнинъ бельгиси олды.

Чалашлар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Шейтан (Иблис, Беэльзебул) – Мукъаддес Китапта Алланынъ эсас душманына нисбетен бир къач сёз къулланыла. Къ. еуд. сатан сёзю (бундан «Шейтан» сёзю келип чыкъты) «душман» манасыны анълата. Къ. юн. диаболос (бельки, бу сёзден «Иблис» сёзю келип чыкъты) «алдатыджы, ийлекяр» манасыны ташый. Арам рухларнынъ башына нисбетен Беэльзебул ады да къулланыла. Шейтан ве онъа бойсунгъан рухлар адамларны алдата, оларгъа Аллагъа кельмеге кедер этелер, оларны эбедий олюмге кетирмеге тырышалар. Аллагъа къаршы чыкъкъан адамлар Шейтаннынъ тесирине огърайлар. Сырларнынъ ачылувы китабында, бир кунь ола, Шейтан бутюнлей енъиледжеги ве ёкъ этиледжеги акъкъында тариф этиле.

Эбедий омюр – Мукъаддес Китапкъа коре, бу дюньяда олюмсиз булунув дегиль де, Алланен бирликте янъы дюньядаки къасеветсиз омюрдир. Иманлылар ичюн оларнынъ Алланен бойле аралары артыкъ бу дюньяда башлана. Амма керчек эбедий омюр тек ердеки омюрлери биткен сонъ башлана.

Эзов оту – еудийлернинъ диний мерасимлеринде къулланылгъан от. Руханийлер эзов отунынъ япрагъы я да пытагъыны шингенликке (меселя, къурбаннынъ къанына) батырып, адамгъа я да бир шейге септирип, оны элялладылар ве азиз эттилер.

Эльчи – къ. юн. апостолос «бирде-бир вазифенен ёлланылгъан адам, хаберджи» манасыны анълата. Инджильде бу, Иса Месих сайлап Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн, ёллагъан адамдыр. Эльчи унваны адам ичюн буюк месулиет эди: Месих коктеки Падиша олгъаны киби, эльчи – Онынъ ер юзюнде олгъан векилидир. Биринджи эльчилер Исанынъ энъ якъын шегиртлери эди. Олар эр вакъыт Онынъ янында эдилер. Месих олип, тирильген сонъ, айны хызметке чагъырылгъан Павел де озюне «эльчи» деди. Къуванчлы Хаберни даркъаткъан башкъа адамларны да, меселя, Барнабаны, ойле адландырмакъ мумкюн эдилер.

Элял – Мусанынъ Къанунына коре, исраиллилер дикъкъатнен арамны элялдан айырмакъ керек эдилер. Базы айван, къуш, балыкълар ве чешит шейлер ве ашлар арам сайыла эди. Базы алларда адамлар да арам сайылды. Меселя, лепра хасталыгъынен хаста олгъан, олюге тийген адам, я да къан акъувнен чекишкен я да якъынларда бала тапкъан къадын арам ола эдилер. Арам олгъан адамларгъа диний мерасимлерде иштирак этмеге ве элял шейлерге тиймеге мумкюн олмай эди. Арамлыкънынъ себеби ёкъ этильген сонъ, элял олмакъ ичюн, адам белли мерасимлерни кутьмеге ве темизленмеге керек эди.

Эски Васиет – бакъ. Васиет.

Эфод – бакъ. Руханийлер.

Юбилей йылы – бакъ. Раатлыкъ куню.

Юксек Шура – (къ. юн. Синедрион; къ. еуд. Санхедрин) руханийлер, къанунджылар ве башкъа урьметли адамларнынъ топлумына Юксек Шура дей эдилер. Онынъ эркянына етмиш адам кире эди. Юксек Шурада тек диний дегиль, башкъа меселелер де чезиле эди; бу шура еудий халкъыны римлилер огюнде такъдим этип, юксек укюм вазифесини де беджере эди. Янъы Васиет вакътында шуранынъ муим къарарларыны Рим акимиети тасдыкълай эди.

Ягълав – бир диний мерасим. Адамнынъ башына ягъ якъылып я да силинип, адамны Алла сайлап бир муим хызметке чагъыргъаныны косьтере эди. Бундан сонъ адам падиша, руханий, базы вакъытта пейгъамбер олып, онъа берильген вазифелерни беджермеге башлай эди. Кочьме манада «ягълав» сёзю бир адам Алланынъ хызметине сайлангъаныны ве багъышлангъаныны анълата.

Язы (Язылар) – Янъы Васиетте Эски Васиетке «Язы» я да «Язылар» дей эдилер. Янъы Васиет язылгъан сонъ, Оны да Языгъа кирсеттилер.

Якъуп – Исхакъ ве Рефикъанынъ эки огъулларындан бири. Якъуп озь эгиз агъасы Исавдан сонъ догъгъанына бакъмадан, Алла оны сайлап, биринджи огъул акъкъыны берди. Якъупнынъ он эки огълундан еудий халкъынынъ он эки къабилеси пейда олды. Алла онъа Исраиль адыны берди. Сонъ онынъ бутюн огъулларына – еудий халкъына «Исраиль» дей башладылар. Якъуп адыны башкъа адамлар да, меселя, эльчилерден экиси ташыдылар.

Якъын адам – сёзю-сёзюне «янында олгъан бирев». Тевратта айны койнинъ сакини, джемиетнинъ азасы, къабиледештир. Оларгъа нисбетен белли къаиделерни кутьмек керек эди. Янъы Васиетте Иса «якъын» сёзюнинъ манасыны кенълештирди ве таныш олмагъан адам биле якъын олмакъ мумкюнлигини косьтерди.

Янъы Васиет – бакъ. Васиет.

Инджиль язылгъан девирде къулланылгъан ольчюлер

Инджиль язылгъан заманда Якъын Шаркъ ольчюлеринден гъайры юнан ольчюлери де къулланыла эдилер. Кимерде юнан ольчюлери, башкъа бир сёзнен айтылгъан олса да, Якъын Шаркъ ольчюлерине тенъ эдилер (киккар – юнанджа талантон). Базы ольчюлер еудий медениетинен багълы эдилер, меселя, раатлыкъ куню ёлу (Фаал 1.12) – раатлыкъ куню акъкъындаки эмирни бозмайып, еудий юрип олгъан месафе, къарарнен 900-1000 метр.

Узунлыкъ ольчюлери (Инджиль)

Пехус (Юх 21.8) – тирсектен башлап орта пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 45-50 сантиметр. (Бир пехус – бир тирсек узунлыгъы, я да ярым метр.)

Оргюя (Фаал 27.28) – къарарнен 180-200 сантиметр.

Стадион, стадиос (Лк 24.13; Сыр 21.16) – къарарнен 190-200 метр.

Сепильген шейлернинъ ольчюлери ве шингенлик ольчюлери

Хойникс (Сыр 6.6) – къарарнен битр литрге я да килогъа тенъ кельген сепильген шейлернинъ ольчюси. (Бир хойникс – ярым чанакъ.)

Метретес (Юх 2.6) – къарарнен 40 литрге тенъ кельген шингенлик ольчюси. (Бир метретес – бир чапчакъ.)

Батос (Лк 16.6) – шингенлик ольчюси. Тевратнынъ «бат» ольчюсине ошай, амма милятнынъ биринджи асырында ихтимал аджымы фаркълыдыр. Къарарнен 40 литр. (Бир батос – бир чапчакъ.)

Сатон (Мт 13.33) – къарарнен 13 литрге тенъ кельген шингенлик ольчюси. (Бир сатон – бир буюк савут.)

Корос (Лк 16.7) – эм шингенлик, эм сепильген шейлернинъ ольчюси. Тевратнынъ «кор» ольчюсине ошай, амма милятнынъ биринджи асырында аджымы фаркълыдыр. Къарарнен 400 литр. (Бир корос – он чувал, я да он чапчакъ.)

Литра (Юх 12.3) – къарарнен 330 мл я да 330 грамм этрафында эм шингенлик, эм сепильген шейлернинъ ольчюси. (Бир литра – бир кучюк бардачыкъ.)

Инджиль девринде къулланылгъан агъырлыкъ ольчюлери ве акъчалар

Ашагъыдаки юнан агъырлыкъ ольчюлери Инджильде акъча шеклинде расткеле (кумюш микъдарына уйгъун фият).

Лептос (Лк 12.59) – Инджильде анъылгъан энъ уфакъ акъча.

Талантон (Мт 18.24) – энъ буюк акъча, эм де къарарнен 30-35 килограммгъа тенъ агъырлыкъ ольчюси. (Бир талантон – бир чувал.)

Денарион – къарарнен, ишчининъ ортаджа бир куньлюк къазанчы олгъан римли акъча. Инджильде энъ сыкъ къулланыла (бизим терджимемизде «динар»). Денарион бойле кучюк парчаларгъа болюне эди:

1 денарион = 16 ассарион = 64 кодрантес

Драхме (Лк 15.8) – римли динаргъа тенъ юнан акъчасы, агъырлыгъына коре къарарнен 6 грамм. Драхме бойле акъчаларгъа тенъ эди:

1 статер = 2 дидрахмон = 4 драхме

Мна (Лк 19.13) – акъча ве агъырлыкъ ольчюси, къарарнен 550-600 грамм.

1 мна = 100 драхме = 100 денарион

1 талантон = 60 мна = 6 000 драхме = 6 000 денарион

Инджиль деври хронологиясы (м.э. 30 – м.с. 100 с.)

Инджиль деври хронологиясы (м.э. 30 – м.с. 100 с.)

Инджиль деври хронологиясы (м.э. 30 – м.с. 100 с.)

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Пейгъамберликлер | | Пейгъамберликлернинъ беджерилюви

Баш 18.18 Ибраимден улу ве кучьлю халкъ асыл оладжакътыр; Ибраим вастасынен ер юзюндеки бутюн халкълар эйилик тападжакълар.

Иса, Ибраимнинъ эвляды олып, бутюн халкъларгъа хайыр этеджек

Фаал 3.25 Сиз исе пейгъамберлернинъ эвлятларысынъыз ве Алла баба-деделеринъизге берген васиетнинъ мирасчыларысынъыз. Алла Ибраимге айткъанына коре, ер юзюндеки бутюн халкълар онынъ эвляды ичюн яхшылыкъ кореджеклер.

Микъа 5.2 Сен де, Вифлеем-Эфрата, Ехуданынъ баш шеэрлери арасында кичик олсанъ да, сенден Мен ичюн Исраильнинъ Башлыгъы чыкъаджакъ. Онынъ тамырлары заманларнынъ башындан, эбедийликтен келип чыкъа.

Исанынъ догъгъан ери

Мт 2.1 Иса Еудие виляетининъ Вифлеем шеэринде догъгъан сонъ, шаркътан Ерусалимге тылсымджы алимлер кельдилер. (Лк 2.4-7 бакъ.)

Еш 7.14 Мына, Рабби Озю сизге алямет береджек. Бакъынъыз, къыз юклю олып, огъул догъаджакъ, адыны Иммануэл къояджакълар.

Исанынъ къыздан догъулувы

Мт 1.18 Иса Месих бойле догъды: Онынъ анасы Мерьем Юсуфкъа нишанлы эди. Амма оларнынъ никяхларындан эвель Мерьемнинъ Мукъаддес Рухтан бала беклегени белли олды. (Лк 1.26-35 бакъ.)

Йрм 31.15 РАББИ бойле дей: – Рама шеэринде бир сес эшитиле, агълав ве аджджы къыямет! Балалары артындан Рахель агълай, тынчланмагъа истемей; онынъ балалары ёкъ энди!

Сабийлернинъ ольдюрилюви

Мт 2.16 Ирод исе, тылсымджы алимлер оны алдаткъанларыны корип, пек ачувланды ве, олардан билип алгъан вакъыткъа коре, Вифлеемде ве онынъ этрафында эки яшына етмеген эписи огълан балаларны ольдюрмек ичюн аскер ёллады. (Мт 2.18 бакъ.)

Еш 9.1-2 Кечкен заманда Зевулун ве Нафталий топрагъы ашаланды, амма келеджек заманда денъиз ёлу, Иорданнынъ башкъа тарафында яткъан мемлекет ве халкълар яшагъан Галилея шуретли оладжакъ. Къаранлыкъта юрген халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм кольгесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Исанынъ Галилеядаки хызмети

Мт 4.12-16 Иса Ягъянынъ апске алынгъаныны эшитип, Галилеягъа къайтып кельди. Назарет шеэринден кетип, Зевулун ве Нафталий топракъларында, Галилея голю янындаки Къафарнаум шеэринде ерлешти. Бойледже, Ешая пейгъамбернинъ сёзю эда олунды: Эй, Зевулун топрагъы ве Нафталий топрагъы, голь ёлунда, Иордан аркъасы! Чокъ миллетнинъ юрту Галилея! Къаранлыкъта яшагъан халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм саесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Текр 18.15 Алланъ олгъан РАББИ сизинъ аранъыздан, агъа-къардашларынъыздан, сизге манъа ошагъан бир Пейгъамберни асыл этеджек. Оны динъленъиз.

Бекленильген Пейгъамбер

Юх 6.14 Адамлар, Иса косьтерген бельгини корип: – Керчектен де, бу – дюньягъа келеяткъан Пейгъамбердир, – дедилер.

Еш 53.3 Адамлар Оны ашалады, Ондан башыны чевирди. Азап чеккен, чокъ хасталыкъ корьген акъай эди. Бизлер Ондан бетимизни чевире эдик, адамлар Оны ашалады, ве биз Оны адам ерине саймай эдик.

Иса еудийлернинъ тарафындан ред этильди

Юх 1.11 О, Озюнинъкилерине кельди, лякин Озюнинъкилери Оны къабул этмеди. (Юх 5.43; Лк 4.29; 17.25; 23.18 бакъ.)

Еш 11.2 Онынъ ичинде РАББИнинъ Руху олып, Онъа акъыл ве анълав, насиат, кучь ве бильги береджек ве Алладан къоркъмагъа огретеджек. (Збр 44.8; Збр 11.3-4 бакъ.)

Исанынъ икмети

Лк 2.52 Иса осе эди. Яшы арткъанынен, икмети де арта эди. Исагъа Алланынъ ве адамларнынъ хайыры да чокълаша эди. (Лк 4.18 бакъ.)

Зек 9.9 Эй, Сион къызы, чокъ къуван! Къуванчтан къычыр, эй, Ерусалим къызы! Мына, сенинъ падишанъ санъа келе! О, къабаатсыз. О, къуртарув бере. О, алчакъгонъюлли, эшек устюнде, эшек баласы устюнде отура! (Еш 62.11 бакъ.)

Исанынъ Ерусалимге тантаналы кириши

Юх 12.13-14 Пальма терегининъ пытакъларыны алып, Оны къаршыламагъа чыкътылар ве кучьлю сеслернен къычырып башладылар: – Аллагъа шукюр! Раббининъ Ады иле Келеяткъанны, Исраильнинъ Падишасыны шуретленъиз! Иса бир яш эшекни тапып, устюне минди. (Мт 21.1-11; Юх 12.12 бакъ.)

Збр 40.10 Мен ишангъан достум биле, отьмегимни ашап, манъа къаршы табаныны котерди.

Иса достунынъ тарафындан сатылды

Мк 14.10 Шу арада, Исаны сатмагъа истеп, он эки шегиртинден бириси Иуда Искариот баш руханийлернинъ алдына барды. (Мт 26.14; Мк 14.43-45 бакъ.)

Збр 26.12 Яланджы шаатлар манъа къаршы баш котерди, агъызларындан зулум чыкъа, лякин душманларымнынъ къолуна мени берме.

Исаны яланджы шаатлар къабаатладылар

Мт 26.59-61 Исагъа олюм джезасыны бермек ичюн, баш руханийлер ве бутюн Юксек Шура Онъа къаршы ялан шаатлыкъ къыдырсалар да, чокъ адам ялан шаатлыкъ этселер де, тапып оламадылар. Сонъунда эки шаат сёзге чыкъып, бойле дедилер: – Мына бу адам: «Мен Алланынъ Сарайыны йыкъып, учь куньде кене къурып олурым», – деди.

Еш 53.7 Оны эзиетледи, къыйнадылар, О исе агъзыны ачмады. Оны къой киби соймагъа айдап кетирдилер, къозу юнь къыркъкъан адамнынъ алдында индемейип тургъан киби, О да агъзыны ачмады.

Иса Онъа къаршы айтылгъан къабаатлавларгъа джевап бермеди

Мт 26.62-63 Биринджи баш руханий еринден турып, Исагъа: – Сен не ичюн джевап къайтармайсынъ? Оларнынъ Санъа къаршы шаатларына не айтаджанъ? – деди. Иса индемеди. (Мт 27.12-14 бакъ.)

Еш 50.6 Мени ургъанларгъа аркъамны, сакъалымны алгъанларгъа янакъларымны ачтым. Ашаламакътан ве тюкюриктен бетимни къапатмадым.

Исаны котеклеп, устюне тюкюрдилер

Мк 14.65 Базылары Онъа къаршы тюкюре башладылар. Онынъ бетини къапатып, башына урдылар ве: – Пейгъамберлигинъни косьтер! – деп къычырдылар. Сонъ хызметчилер де Оны урмагъа башладылар. (Мк 15.17; Юх 19.1-3; 18.22 бакъ.)

Збр 68.5 Себепсиз мени кореджек козьлери олмагъанлар башымдаки сачлардан да чокъ олды. Манасыз манъа къаршы чыкъкъанлар, меним душманларым кучьке кирди. Мен ич бир шей алмагъан олсам да, къайтарып бермеге меджбур этелер.

Исадан себепсиз нефретлендилер

Юх 15.24-25 Эгер Мен оларнынъ арасында башкъалары асыл япып оламагъан ишлерни япмагъан олсам, оларда гуна олмаз эди. Энди исе ишлеримни корип, Мени де, Бабамны да кореджек козю олмады. Лякин себепсиз Мени кореджек козьлери къалмагъаны акъкъында Къанунында язылгъан сёзлер беджерильмек керек.

Еш 53.4-5 «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды». Бизлер исе, Оны Алла урды ве джезалады, деп тюшюндик. Амма О гуналарымыз ичюн яраланды, къабаатларымыз ичюн урулып къырылды. Бизде тынчлыкъ-аманлыкъ олсун деп, джеза Онынъ устюне тюшти, Онынъ яраларынен бизлер яхшы олдыкъ.

Иса Озюне башкъа адамларнынъ хасталыкъларыны алды

Мт 8.16-17 Акъшам устю Исанынъ алдына джин ургъан бир талай адамларны кетирдилер. Иса Озь сёзюнен арам рухларны къувып чыкъарды ве эписи хасталарны тедавийледи. Бойледже, Ешая пейгъамбер ярдымынен айтылгъан сёзлери беджерильди: «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды».

Еш 53.12 Шунынъ ичюн буюклернинъ арасында Онъа бир пай береджегим, кучьлю адамларнен гъаниметни болюшеджек. О, джаныны олюмге берди, джинаетчилернен бир сайылды, устюне чокъ адамларнынъ гуналарыны алды, джинаетчилер ичюн ялварды.

Исаны гуналыларнен берабер хачкъа мыхладылар

Мт 27.38 Исанен даа эки айдутны – бирисини онъ тарафында, экинджисини сол тарафында хачкъа мыхлап къойдылар.

Збр 21.17 Мына, копеклер мени сарып алды; ачувлы сюрю этрафымны сарды, олар къолларымны ве аякъларымны тештилер.

Исанынъ къолларыны ве аякъларыны тештилер

Юх 20.27 Сонъ Томагъа бакъып: – Пармагъынъны мында къой, Меним къолларыма бакъ. Къолунъны узат да, оны багърыма къой. Энди имансыз олма, иманлы ол! – деди. (Юх 19.37; 20.25-26 бакъ.)

Збр 21.7-9 Лякин мен акъай дегиль, къуртым мен; адамлар мени масхара эте, халкъ исе менден игрене. Мени корьген эр кес мени мыскъыллай, башларыны саллап, менден нефретленип, лаф этелер: «О, РАББИге ишанды! РАББИ оны сакъласын! РАББИ ондан разы олса, оны къуртарсын!»

Исаны масхара этип, акъаретледилер

Мт 27.39-40 Кечип кетеяткъанлар башларыны саллап, Исагъа куфюр сёзлер айта эдилер: – Эй, Сен, Алланынъ Сарайыны йыкъкъан ве учь кунь ичинде къургъан адам! Озюнъни къуртарса! Эгер Сен Алланынъ Огълу олсанъ, хачтан тюшсе! (Мт 27.41-44; Мк 15.29-32 бакъ.)

Зек 12.10 Давутнынъ союна ве Ерусалимде яшагъанларгъа исе мерамет ве ярдым рухуны ёллайджагъым. Олар Онъа, озьлери тешип ольдюрген инсангъа бакъаджакълар ве Онынъ ичюн, бирден-бир ольген огълу артындан агълагъанлар киби, агълайджакъ, ольген биринджи догъгъан балагъа киби янаджакъ.

Исанынъ багърыны тештилер

Юх 19.34 Лякин аскерлерден бири Исанынъ багърыны мызракънен тешти. Шу дакъкъасы Онынъ багърындан къан ве сув акъып чыкъты.

Збр 21.19 Урбаларымны озьара болелер, кийимлерим ичюн джереп чекелер.

Аскерлер джереп чекип, Исанынъ урбаларыны пайлаштырдылар

Мк 15.24 Бундан сонъ Исаны хачкъа мыхлап астылар ве, джереп чекип, ким не аладжакъ деп, Онынъ урбаларыны пайлаштырдылар. (Юх 19.24 бакъ.)

Збр 33.21 Кемиклерининъ ич бириси сынмасын деп, О, оларнынъ эписини сакълар. | Исанынъ кемиклерини сындырмадылар | Юх 19.33 Исанынъ янына барып, Онынъ энди ольгенини корьдилер ве балдырларыны сындырмадылар.

Еш 53.9 Оны яман адамларнен мезаргъа къоймагъа ниетлендилер, лякин зенгиннинъ янында джыйылгъан эди. О ич бир яман шейни япмады, агъзындан ялан чыкъмады.

Исаны зенгин адамнынъ къабринде джыйдылар

Мт 27.57-60 Акъшам Ариматея шеэринден олгъан Юсуф адлы бир зенгин адам кельди. О да Исанынъ шегирти эди. Пилатнынъ огюне барып, Исанынъ беденини сорады. Пилат беденни онъа берильмесини буюрды. Юсуф джесетни алып, темиз кетен безге сарды ве озюнинъ къаяда оюлгъан янъы къабринде дефн этти. Къабирнинъ агъзыны балабан бир ташнен къапатып, кетти.

Збр 15.10 Сен олюлер дюньясында джанымны ташлап кетмезсинъ, Озь азизинъе мезарда чюрюмеге ёл бермезсинъ. (Мт 16.21 бакъ.)

Исанынъ тирилюви

Мт 28.9 Апансыздан оларнынъ къаршысына Исанынъ Озю чыкъып: – Мерабанъыз! – деди. Къадынлар Онынъ янына чапып бардылар ве аякъларыны къучакълап, теменна эттилер. (Лк 24.36-48 бакъ.)

Збр 67.19 Сен юксекликке котерильдинъ, эсирлерни эсирге алдынъ, инсанларнынъ ве исьянджыларнынъ бахшышларыны къабул эттинъ. РАББИ-Тааля анда яшасын!

Исанынъ кокке котерилюви

Лк 24.50-51 Иса шегиртлерини шеэрден тышарыгъа чыкъарып, Бетаниягъадже алып кельди. Анда эллерини котерип, оларгъа хайыр дувасыны окъуды. Дува окъугъанда, олардан узакълашып, кокке котерильди. (Фаал 1.9 бакъ.)

Хариталар

Хариталар

1. Хариталар
2. Къадимий Девир
3. Мысырдан Чыкъыш Ёлу
4. Фелестин Иса Месих Яшагъан Заманда
5. Ерусалим Иса Месих Яшагъан Заманда

6. Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих Яшагъан Заманда

7. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Биринджи Сефери

8. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Экинджи Сефери

9. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Учюнджи Сефери

10. Эльчи Павелнинъ Римге Сефери

Хариталар

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Къадимий девир

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Table of Contents

Мукъаддес Китап

Инджиль

- Лука

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Алланынъ Адлары

Сёзлюк

Абдест
Ад
Азиз
Акъсакъал
Алланынъ Къозусы
Алланынъ Огълу
Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы)
Алланынъ Сарайы
Алланынъ Шурети
Алоэ
Альфа ве Омега
Алямет
Аманлыкъ (селямет)
Амин
Арес-тёпе
Афталар Байрамы
Ахирет куню
Аштан-сувдан вазгечюв
Байрамлар
Баш руханий
Бельги (алямет)
Берекет Байрамы
Беэльзебул
Биринджи Махсул Байрамы
Вавилон
Васиет
Васиет Сандыгъы
Васиетнинъ таш левалары
Галилея
Давут
Давутнынъ Огълу
Денъиз хавузы
Дженнет
Джеэннем
Дин къардашлары
Еудие
Еудий
Еудийлер
Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу)
Иблис
Ибраим
Иманлылар топлашувы
Император
Инджиль
Инсан Огълу
Инсафлыкъ
Ирод
Иса
Исраиль
Керувлар
Кинаели икяе
Кок Падишалыгъы
Корюшюв Чадыры
Къадимий арамий тили
Къадимий еудий тили
Къадимий юнан тили
Къандиль
Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат)
Къанун оджалары
Къокъулы шейлер. Алоэ
Къуванчлы Хабер
Къурбан ери
Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв
Къуртарыджы
Къуртулыш
Лепра хасталыгъы
Либан
Маясыз Пишкен Пите Байрамы
Мелеклер
Мелкиседек
Месих
Месихнинъ душманы
Месихчи
Мескен (Корюшюв Чадыры)
Мукъаддес (азиз)
Мукъаддес Рух
Мысыр
Мюр
Нух
Одев (одеме)
Одеме Куню
Олюлернинъ дюньясы
Он пайда бир пай
Пейгъамбер
Песах
Понтий Пилат
Пут
Раатлыкъ куню
Равви (Раввуни)
Рим
Руханийлер
Саддукийлер
Салым топлайыджы
Самарие
Саре
Синагога
Синай
Сион
Сувгъа батырылып чыкъув
Сулейманнынъ Эйваны
Теврат
Теклиф пителери ичюн стол
Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы)
Тёвбе этюв
Фериселер
Хайыр
Хач
Чалашлар Байрамы
Шейтан (Иблис, Беэльзебул)
Эбедий омюр
Эзов оту
Эльчи
Элял
Эски Васиет
Эфод
Юбилей йылы
Юксек Шура
Ягълав
Язы (Язылар)
Якъуп
Якъын адам
Янъы Васиет
Узунлыкъ ольчюлери (Инджиль)

Сепильген шейлернинъ ольчюлери ве шингенлик ольчюлери

Инджиль девринде къулланылгъан агъырлыкъ ольчюлери ве акъчалар

Инджиль деври хронологиясы (м.э. 30 – м.с. 100 с.)

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Хариталар

- Хариталар
- Къадимий девир
- Мысырдан чыкъыш ёлу
- Фелестин Иса Месих яшагъан заманда
- Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

- Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Римге сефери